“ไหนๆ เกิดมาเป็นชาย ชีวิตยังไม่ทำลาย ไม่ควรจะประมาทดูหมิ่นกัน”: เพศภาวะและอาณานิคม ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งศึกษาการนิยามใหม่ของเพศภาวะของชนชั้นนำสยาม ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (พุทธศักราช 2394-2411) อันเป็นห้วงเวลาที่จักรวรรดินิยมตะวันตกขยายอิทธิพลในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สยามต้องเผชิญหน้ากับลัทธิอาณานิคมทั้งในทางการเมือง เศรษฐกิจและวัฒนธรรม โดยศึกษาประกาศและพระราชหัตถเลขาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในประเด็นเพศภาวะทั้งปริมณฑลส่วนพระองค์และปริมณฑลสาธารณะ อันแสดงให้เห็นกระบวนทัศน์เรื่องเพศของผู้ปกครองสยาม บทความร่วมสนทนาทางวิชาการและต่อยอดองค์ความรู้โดยเสนอว่าการทำให้เป็นสมัยใหม่ในมิติเพศภาวะของชนชั้นนำสยาม โดยยกระดับสถานภาพผู้หญิงในทางกฎหมายและสังคมเป็นผลจากการที่ความเป็นชายของราชสำนักสยามถูกท้าทายและคุกคามจากแนวคิดเรื่องเพศแบบตะวันตกที่มาพร้อมกับลัทธิอาณานิคม ประกอบด้วยวาทกรรมสตรีนิยมและความเป็นชายแบบจักรวรรดินิยมตะวันตก ในกระบวนการอาณานิคม ชนชั้นนำสยามรับมือกับวาทกรรมทางเพศโดยปรับแต่งความเป็นหญิงและความเป็นชายให้เข้ากับบรรทัดฐานทางเพศแบบตะวันตก ขณะเดียวกับที่ไม่ละทิ้งคุณค่าจารีตเดิม ดังนั้น ความเป็นหญิงที่ได้รับการนิยามใหม่จึงต้องไม่บ่อนเซาะหรือกระทบต่อความเป็นชายของชนชั้นนำสยาม พร้อมกับที่ชนชั้นนำสยามนำเสนอความเป็นชายแบบใหม่เพื่อรักษาภาพลักษณ์ทางเพศของชนชั้นปกครอง ควบคู่ไปกับการสร้างสถานะความศิวิไลซ์ของสยามบนเวทีโลกให้ทัดเทียมตะวันตก
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2528). “ความผัวเมีย” ในพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ม.ป.พ.
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2548ก). รวมพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องประชุมประกาศรัชกาลที่ 4. คุรุสภา.
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2548ข). รวมพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องพระราชหัตถเลขาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. คุรุสภา.
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2560). พระราชหัตถเลขาในรัชกาลที่ 4 ถึงนางแอนนา เลียวโนเวนส์. องศาสบายดี.
ชานันท์ ยอดหงษ์. (2555). นายใน: ชีวิตทางสังคมชายล้วนและเพศภาวะในพระราชสำนักพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ทิพากรวงศ์, เจ้าพระยา. (2508). กิจจานุกิตย์. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item /dc:138908
ทิพากรวงศ์, เจ้าพระยา. (2555). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1-4 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค) เล่ม 2. ศรีปัญญา.
ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ. (2556). “สิทธิ” และ “เสรีภาพ” ในประวัติศาสตร์การเมืองไทย. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ. (2563). บูรพคดีศึกษาแบบสมบูรณาญาสิทธิ์กับหมอบรัดเลย์. ใน ความเป็นมาของความคิดทางการเมืองในสยามไทย: บทความวิเคราะห์และตีความว่าด้วยความคิดของไพร่กระฎุมพีแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ในระยะก้าวผ่านจากสังคมไทยเดิมสู่การเป็นสังคมสมัยใหม่ (น. 100 -129). สมมติ.
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2556). รื้อสร้างมายาคติความเป็นชายในสังคมไทย. รัฐศาสตร์สาร, 34(1), 41-75.
นัทธนัย ประสานนาม. (2561). หลวงวิจิตรวาทการกับนิยายโรมานซ์แนวจักรวรรดินิยม. โครงการเผยแพร่ผลงานทางวิชาการ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
บรัดเลย์, ดับเบิลยู. แอล. (2547). Siam then: The foreign colony in Bangkok before and after Anna [สยามแต่ปางก่อน 35 ปี ในบางกอกของหมอบรัดเลย์]. มติชน.
เบเกอร์, ซี., ไรท, เอ็ม., และทรงยศ แววหงษ์. (2548). สองฝรั่งมองสยาม. ใน ชาญวิทย์ เกษตรศิริ, และกัณฐิกา ศรีอุดม (บ.ก.), เอกสารสรุปการสัมมนาวิชาการเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในโอกาสวันพระบรมราชสมภพครบรอบ 200 ปี (พ.ศ. 2347-2547) พระเจ้ากรุงสยามกับเซอร์จอห์น เบาว์ริ่ง (น. 91-115). มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.
เบาว์ริ่ง, เจ. (2550). The kingdom and people of Siam volume 1 [ราชอาณาจักรและราษฎรสยาม เล่ม 1]. มูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย.
แบคอัส, เอ็ม. (2557). Siam and Laos as seen by our American missionaries [สยามและลาวในสายตามิชชันนารีชาวอเมริกัน]. กรมศิลปากร.
ปรีดี หงษ์สต้น. (2560). สมบูรณาญาสิทธิราชย์ปราบเงี้ยว พ.ศ. 2445: กึ่งอาณานิคม การใช้กําลังทางทหาร และความเป็นชาย. วารสารประวัติศาสตร์, 41, 152-165.
เปเลจจี, เอ็ม. (2566). Lords of things: The fashioning of the Siamese monarchy’s modern image [เจ้าชีวิต เจ้าสรรพสิ่ง: การก่อร่างภาพลักษณ์สมัยใหม่ของสถาบันกษัตริย์สยาม]. ฟ้าเดียวกัน.
พรเพ็ญ ฮั่นตระกูล. (2546). ผู้หญิงไทยในกฎหมายตราสามดวง: จากผู้หญิงเป็นใหญ่ ถึงผู้หญิงเป็นควายผู้ชายเป็นคน. วารสารอักษรศาสตร์, 32(1), 246-302.
มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง. (2529). ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 พิมพ์ตามฉะบับหลวงตรา 3 ดวง เล่ม 2. เรือนแก้วการพิมพ์.
มาลี พฤกษ์พงศาวลี. (2551). ย้อนรอยสิทธิความเป็นคนของผู้หญิง. สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.
รัชกฤช วงษ์วิลาศ. (2563). ชาติพ่าย ชายป่วย: ความเป็นชาติ ความเป็นชาย และความป่วยไข้ใน จม ของอวี้ต๋าฟู. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้, 8(2), 75-94.
เรย์โนลด์ส, ซี. เจ. (2558). สังคมชายล้วนในวัฒนธรรมการเมืองไทยสมัยใหม่. รัฐศาสตร์สาร, 36(2), 38-39.
ลีโอโนเวนส์, เอ. เอช. (2562). The English governess at the Siamese court [อ่านสยามตามแอนนา: การบ้านและการเมืองในราชสำนักคิงมงกุฎ]. มติชน.
วารุณี โอสถารมย์. (2548). ประชุมประกาศรัชกาลที่ 4 กับจักรพรรดิราชสมัยใหม่. ใน ชาญวิทย์ เกษตรศิริ, และ กัณฐิกา ศรีอุดม (บ.ก.), เอกสารสรุปการสัมมนาวิชาการเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในโอกาสวันพระบรมราชสมภพครบรอบ 200 ปี (พ.ศ. 2347-2547) พระเจ้ากรุงสยามกับเซอร์จอห์น เบาว์ริ่ง (น. 326-366). มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษย์ศาสตร์.
สหะโรจน์ กิตติมหาเจริญ. (2563). สยาม เยนเติลแมน. มติชน.
สุรเชษฐ์ สุขลาภกิจ. (2556). ‘ผัวเดียวเมียเดียว’ ในสังคมไทยสมัยใหม่จากทศวรรษ 2410 ถึงทศวรรษ 2480 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2538). การเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์ของชนชั้นผู้นำไทยตั้งแต่รัชกาลที่ 4 ถึงพุทธศักราช 2475. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เอกสุดา สิงห์ลำพอง. (2559). เครื่องเคราตะวันตก อัตลักษณ์นำสมัยของชนชั้นนำไทยช่วงต้นสมัยใหม่ (รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์). คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
แฮรีส, ที. (2515). The complete journal of Townsend Harris, first American consul general and minister to Japan [บันทึกรายวันของเทาเซนด์ แฮรีส]. กรมศิลปากร.
Amos, V., & Parmar, P. (1984). Challenging imperial feminism. Feminist Review, 17(Many Voices, One Chant: Black Feminist Perspectives), 3-19.
Barmé, S. (1999). Proto-feminist discourses in early twentieth century Siam. In P. A. Jackson & N. M. Cook (Eds.), Genders & sexualities in modern Thailand (pp. 134-153). Silkworm Books.
Bowie, K. (2010). Women's suffrage in Thailand: A Southeast Asian historiographical challenge. Comparative Studies in Society and History, 52(4), 708-741.
Burton, A. M. (1992). The white women burden. In N. Chaudhuri & M. Strobel (Eds.), Western women and imperialism complicity and resistance (pp. 137-157). Indiana University Press.
Foster, S. (2004). Colonialism and gender in the East: Representations of the harem in the writings of women travelers. The Yearbook of English Studies, 34, 6-17.
Herzfeld, M. (2002). The absent presence: Discourses of Crypto-colonialism. South Atlantic Quarterly, 101(4), 899-926.
Hong, L. (2008). Invisible semicolony: The postcolonial condition and royal national history in Thailand. Postcolonial Studies, 11(3), 315-327.
Jackson, P. A. (2003). Performative genders, perverse desires: A bio-history of Thailand's same-sex and transgender cultures. Intersections: Gender, History and Culture in the Asian Context, 9, 1-52.
Jackson, P. A. (2010). The ambiguities of semicolonial power in Thailand. In R. V. Harrison & P. A. Jackson (Eds.), The ambiguous allure of the West: Traces of the colonial in Thailand. Hong Kong University Press.
Kabbani, R. (1986). Europe's myths of orient. Palgrave Macmillan.
Kirsch, A. T. (1975). Economy, polity and religion. In G. W. Skinner & A. T. Kirsch (Eds.), Change and persistence in Thai society (pp. 172-196). Cornell University Press.
Koizumi, J. (2000). From water buffalo to a human being: Women and the family in Siamese history. In B. W. Andaya (Ed.), Other pasts: Women, gender and history in early modern Southeast Asia (pp. 254-268). Center for Southeast Asian Studies, University of Hawaii at Manoa.
Lerner, G. (1971). Women's rights and American feminism. The American Scholar, 40(2), 235-248.
Levine, P. (2004). Introduction: Why gender and empire? In P. Levine (Ed.), Gender and empire (pp. 1-13). Oxford University Press.
Liu, L. H., Karl, R. E., & Ko, D. (Eds.). (2013). The birth of Chinese feminism: Essential texts in transnational theory. Columbia University Press.
Loos, T. (2006). Subject Siam: Family, law, and colonial modernity in Thailand. Silkworm Books.
Loos, T. (2009). Transnational histories of sexualities in Asia. The American Historical Review, 114(5), 1309-1324.
Mohanty, C. T. (1984). Under western eyes: Feminist scholarship and colonial discourses. Boundary 2, 12(3), 333-358.
Na Pombejra, D. (2001). Siamese court life in the seventeenth century as depicted in European sources. Department of History, Faculty of Arts, Chulalongkorn University.
Reynolds, C. J. (2006). A Thai Buddhist defense of polygamy. In Seditious histories: Contesting Thai and Southeast Asian pasts (pp. 185-213). University of Washington Press in association with Singapore University Press, NUS Publishing.
Royce, N. (1856). A sketch of the life and character of Mrs. Emilie Royce Bradley: Ten years a missionary in Siam. American Tract Society.
Said, E. W. (1994). Culture and imperialism. Vintage Book.
Said, E. W. (2003). Orientalism. Penguin Book.
Scott, J. W. (1986). Gender: A useful category of historical analysis. The American Historical Review, 91(5), 1053-1075.
Stoler, A. L. (2002). Carnal knowledge and imperial power: Race and the intimate in colonial rule. University of California Press.
Young, R. J. C. (1995). Colonial desire: Hybridity in theory, culture and race. Routledge.
