การกลายเป็นคำไวยากรณ์ของคำว่า “ชอบ” ในภาษาไทย

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหน้าที่และความหมายของคำว่า “ชอบ” ในภาษาไทยสมัยต่างๆ โดยใช้แนวคิดไวยากรณ์หน้าที่นิยมเชิงแบบลักษณ์ของอัญชลี สิงห์น้อย วงศ์วัฒนา (2555, 2565) และศึกษากระบวนการกลายเป็นคำไวยากรณ์ของคำว่า “ชอบ” ในภาษาไทย โดยใช้แนวคิดของฮอปเปอร์และเทราก็อตต์ (Hopper & Traugott, 2003) ผู้วิจัยรวบรวมข้อมูลเชิงประวัติตั้งแต่สมัยสุโขทัยจนถึงสมัยปัจจุบัน พบคำว่า “ชอบ” จำนวน 680 คำ ผลการวิจัยพบว่าคำว่า “ชอบ” ปรากฏหน้าที่ทางไวยากรณ์ 2 ประเภท คือ คำกริยาและคำกริยาช่วย และปรากฏความหมาย 4 ลักษณะ คือ ‘ถูกต้อง’ ‘ถูกใจ’ หรือ ‘พอใจ’ ‘ถูกใจหรือพอใจและบ่งความถี่’ และ ‘บ่งความถี่’ การกลายเป็นคำไวยากรณ์ของคำว่า “ชอบ” มีจุดเริ่มต้นจากการปรากฏนำหน้าในหน่วยสร้างกริยาเรียงซึ่งส่งผลให้เกิดความคลุมเครือ จึงเอื้อให้เกิดการวิเคราะห์ใหม่ จากเดิมคำว่า “ชอบ” เป็นคำกริยากลายไปสู่ลักษณะของคำกริยาช่วยมากขึ้น ซึ่งทำให้คำว่า “ชอบ” เกิดการอนุมานความหมายผ่านกระบวนการนามนัยและส่งผลให้เกิดการเทียบแบบซึ่งขยายบริบทการใช้กว้างขึ้น จนกระทั่งมีลักษณะเป็นคำกริยาช่วยชัดเจนขึ้น คือ 1) การขยายคุณสมบัติทางความหมายของประธาน 2) การขยายกลุ่มความหมายของคำกริยา 3) การขยายไปปรากฏร่วมกับกริยาวลีที่ไม่เอื้อต่อความพอใจ และ 4) การขยายไปปรากฏในตำแหน่งของคำบ่งการณ์ลักษณะประจำและกาลประจำ คำว่า “ชอบ” จึงสูญลักษณะของหมวดคำเดิม นอกจากนี้ คำว่า “ชอบ” ที่แสดงความหมาย ‘ถูกใจ’ หรือ ‘พอใจ’ ได้เกิดกระบวนการอุปลักษณ์จากการเชื่อมโยงความหมายที่เป็นรูปธรรมไปสู่ความหมายที่เป็นนามธรรมมากขึ้น