บริบทกับมโนอุปลักษณ์ในโคลงโลกนิติ: การศึกษาตามทฤษฎีมโนอุปลักษณ์แบบขยาย ของ KÖvecses
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ทฤษฎีมโนอุปลักษณ์ได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดยหนึ่งในแนวคิดสำคัญคือทฤษฎีมโนอุปลักษณ์แบบขยายของโคเวกเชส (Kövecses, 2020) ซึ่งเน้นบทบาทของบริบทด้านสถานการณ์ วาทกรรม ร่างกายและมโนทัศน์-ปริชานต่อการสร้าง การเลือกใช้และการตีความมโนอุปลักษณ์ อย่างไรก็ตาม ยังไม่พบงานวิจัยที่ประยุกต์ใช้แนวคิดดังกล่าวในการศึกษาข้อมูลภาษาไทยอย่างเป็นระบบ งานวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาบริบทที่มีอิทธิพลต่อการสร้าง การเลือกใช้และการตีความมโนอุปลักษณ์ในวรรณคดีคำสอนเรื่องโคลงโลกนิติโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพทางภาษาศาสตร์ตามกรอบแนวคิดของโคเวกเชส (Kövecses, 2020) ผลการวิจัยพบว่าการสร้าง การเลือกใช้และการตีความมโนอุปลักษณ์ในโคลงโลกนิติได้รับอิทธิพลจากบริบท 4 ด้าน ได้แก่ 1) บริบทด้านสถานการณ์ (สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ สถานการณ์ทางสังคมและสถานการณ์ทางวัฒนธรรม) 2) บริบทด้านวาทกรรม (ข้อความแวดล้อม ปริจเฉทก่อนหน้า และความรู้เกี่ยวกับผู้ส่งสาร หัวข้อและผู้รับสาร) 3) บริบทด้านร่างกาย (ความเชื่อมโยงเชิงประสบการณ์ที่คงที่และสภาวะของร่างกายชั่วคราว) และ 4) บริบทด้านมโนทัศน์-ปริชาน (ระบบมโนทัศน์เชิงมโนอุปลักษณ์และอุดมการณ์) ปัจจัยเหล่านี้บทบาทสำคัญต่อการสร้าง การเลือกใช้และการตีความมโนอุปลักษณ์ในระดับจินตเขต ซึ่งช่วยสื่อความหมายเชิงนามธรรมให้เข้าใจได้ผ่านมโนทัศน์ที่เป็นรูปธรรม ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าทฤษฎีมโนอุปลักษณ์แบบขยายของโคเวกเชส (Kövecses, 2020) สามารถใช้อธิบายลักษณะการสร้าง การเลือกใช้และการตีความมโนอุปลักษณ์ที่ปรากฏในวรรณคดีภาษาไทยได้ในระดับหนึ่ง อีกทั้งยังช่วยขยายความเข้าใจเกี่ยวกับบทบาทของบริบทต่อการสร้างการเลือกใช้และการตีความมโนอุปลักษณ์ในวรรณคดีไทย ตลอดจนชี้ให้เห็นความเป็นไปได้ในการประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดดังกล่าวกับข้อมูลภาษาไทยประเภทอื่นๆ ต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
จิรศักดิ์ สุจริต, และสมศักดิ์ ปัญหา. (2551). หอมกลิ่นดอกไม้ในเมืองไทย. สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ. https://www.nstda.or.th/brt/images/book/139.pdf
ชลดา นันทะน้อย. (2563). การใช้เกมคำศัพท์ร่วมกับการสอนการอ่านแบบ DR-TA เพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวรรณคดีเรื่องโคลงโลกนิติของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 [การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ณฐา จิรอนันตกุล. (2556). ศึกษาค่านิยมไทยผ่านการวิเคราะห์เนื้อสารเชิงอุปลักษณ์ (Metaphor) ในหนังสือ “วรรคทองในวรรณคดีไทย” ฉบับราชบัณฑิตยสถาน: กรณีศึกษาวรรณคดีประเภทบทละคร [สารนิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
นิยะดา เหล่าสุนทร. (2542). โคลงโลกนิติ: การศึกษาที่มา (พิมพ์ครั้งที่ 3). แม่คำผาง.
ปถวีธร เพชรสุริยา. (2553). การวิเคราะห์โวหารภาพพจน์ในโคลงโลกนิติ [การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ปัญจพล บุญมา. (2565). อิทธิพลของชนิดในการใช้คำอุปลักษณ์ บริบทและวัฒนธรรมที่ส่งผลต่อการตีความของผู้เรียน. วารสารภาษา ศาสนาและวัฒนธรรม, 11(2), 31-54.
ปิยภรณ์ อบแพทย์. (2563). มโนอุปลักษณ์เพศชาย เพศหญิงและเพศทางเลือกในวาทกรรมสาธารณะ: กรณีศึกษาบทละครโทรทัศน์และเพลงไทยสากล [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต]. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ฟาริส โยธาสมุทร. (2558). อุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ในสุภาษิตสอนหญิงคำกลอน. ใน การประชุมทางวิชาการของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ครั้งที่ 53: สาขาศึกษาศาสตร์ สาขาเศรษฐศาสตร์และบริหารธุรกิจ และสาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ (น. 951-959). มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). วรรคทองในวรรณคดีไทยฉบับราชบัณฑิตยสถาน. ราชบัณฑิตยสถาน.
เรณู เย็นใจ. (2539). โคลงโลกนิติ: วิเคราะห์ในแง่จริยธรรม [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยบูรพา.
ศรณ์ชนก ศรแก้ว. (2560). อุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์เกี่ยวกับบุคคลที่สามของความรักในเพลงไทย [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ศุภชัย ต๊ะวิชัย. (2561). สถานภาพงานวิจัยอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ในภาษาไทย. วารสารอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 40(2), 202-254.
สุปาณี พัดทอง. (2545). โคลงโลกนิติ: อมตะวรรณกรรมคำสอน. วรรณวิทัศน์, 2(2), 64-81.
สุรีย์พร แซ่เอี๊ยบ. (2560). ฆราวาสธรรมในโคลงโลกนิติ. วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์, 13(ฉบับพิเศษ 3), 113-123.
สุรีย์พร แซ่เอี๊ยบ. (2561). การวิเคราะห์อริยทรัพย์ที่ปรากฏในโคลงโลกนิติ. วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร, 38(3), 57-72.
หลิน ฉายจวิน. (2565). การวิจัยด้านความสามารถในการเข้าใจอุปลักษณ์ภาษาจีนและปัจจัยที่มีอิทธิพลของนักศึกษาไทย. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 22(3), 294-323.
อิสระ ชูศรี. (2557). “เบี้ย” บนกระดานการเมือง: อุปลักษณ์และการผสานมโนทัศน์ในกวีนิพนธ์. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้, 2(1), 13-24.
Kövecses, Z. (2020). Extended conceptual metaphor theory. Cambridge University Press.
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.
Rodsap, N., Simuang, K., Siriwat, M., Meesri, W., & Jaiyote, S. (2025). Conceptual metaphors of fear and sadness in Thai and Korean. Cogent Arts & Humanities, 12(1), 1-13. https://doi.org/10.1080/23311983.2025.2553165
Rodsap, N., Siriwat, M., Leelathawornchai, S., & Chartiyaranont, U. (2026). Conceptual metaphors of HIMMAPAN AVATARS IN THAI. SCIENTIFIC CULTURE, 12(1.1), 616-634. https://doi.org/10.5281/zenodo.11425138
Wang, Y. (2006). Cognitive linguistics [认知语言学]. Shanghai Foreign Language Education Press.
Yuan, G., & Sun, Y. (2023). A bibliometric study of metaphor research and its implications (2010-2020). Southern African Linguistics and Applied Language Studies, 41(3), 227-247. https://doi.org/10.2989/16073614.2022.2113413
