การปรับปรุงที่อยู่อาศัยผู้มีรายได้น้อยในชุมชนริมคลองลาดพร้าว ตามแนวทางการออกแบบเพื่อคนทั้งมวล
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจ รวบรวม และวิเคราะห์ข้อมูลสภาพปัญหาการใช้สอยพื้นที่อยู่อาศัยของผู้สูงอายุและผู้พิการในโครงการบ้านมั่นคงชุมชนริมคลองลาดพร้าว พร้อมทั้งเสนอแนวทางการออกแบบปรับปรุงแก้ไข ตลอดจนประสานดำเนินการจัดทำต้นแบบในการปรับปรุงที่อยู่อาศัยให้มีความสะดวกและปลอดภัย ตามแนวทางการออกแบบเพื่อคนทั้งมวล (universal design) โดยมีกลุ่มตัวอย่าง คือ เครือข่ายชุมชนริมคลองลาดพร้าวจำนวน 16 ชุมชน ที่มีการย้ายเข้าพักอาศัยในบ้านที่มีการก่อสร้างใหม่ โดยคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง ในแต่ละชุมชนที่พบปัญหาการใช้งานจากผู้สูงอายุ ผู้ป่วย และผู้พิการ จำนวนรวม 41 ราย ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มแรกเป็นผู้สูงอายุที่มีปัญหากล้ามเนื้ออ่อนแรง สามารถเดินได้เองได้แต่ไม่สะดวกต้องใช้อุปกรณ์ช่วยเหลือ อีกกลุ่มหนึ่งเป็นผู้สูงอายุ ผู้พิการ หรือผู้ป่วยติดเตียง ที่ไม่สามารถเคลื่อนที่หรือเดินได้เอง ต้องมีญาติคอยช่วยเหลือ หรือใช้รถเข็นในการเคลื่อนที่ ส่วนการใช้งานของบ้านพักอาศัย พบว่า มีปัญหาใน 2 พื้นที่หลัก ประกอบด้วย พื้นที่แรก คือ ห้องน้ำ ส่วนใหญ่มีปัญหาในการเคลื่อนที่ และมีความต้องการอุปกรณ์ราวจับ เพื่อช่วยในการเคลื่อนที่และพยุงตัว มีความต้องการเปลี่ยนกระเบื้องให้มีพื้นผิวกันลื่น และต้องการให้ยกเลิกบานประตูห้องน้ำ โดยใช้ม่านพลาสติกมาทดแทน เนื่องจากไม่สะดวกในการเปิดประตูเข้าออกอีกพื้นที่หนึ่ง คือส่วนทางเข้าบ้าน พบว่า บานประตูมีขนาดความกว้างที่ไม่สะดวกต่อการใช้รถเข็น (กว้างเพียง 80 เซนติเมตร) และระดับภายในบ้านกับพื้นที่นอกบ้านมีความแตกต่างกันมาก (ตั้งแต่ 30 - 50 เซนติเมตร) ทำให้การเข้าออกมีความยากลำบาก ทั้งผู้สูงอายุที่สามารถเดินได้เอง และใช้รถเข็น ซึ่งจากการสำรวจมีความต้องการให้เพิ่มทางลาดเข้าสู่ตัวบ้าน รวมทั้งต้องการเพิ่มอุปกรณ์ราวจับเพื่อพยุงตัวเข้าบ้าน โดยค่าใช้จ่ายในการปรับปรุงแก้ไข ขึ้นอยู่กับสภาพปัญหาในแต่ละกรณี เช่น การติดตั้งอุปกรณ์ราวจับในห้องน้ำอยู่ระหว่าง 2,000 – 4,500 บาท และสำหรับการจัดทำทางลาด อยู่ระหว่าง 3,500 - 12,000 บาท ขึ้นอยู่กับสภาพพื้นที่และวัสดุ ซึ่งการออกแบบที่อยู่อาศัยสำหรับชุมชนผู้มีรายได้น้อยในอนาคตควรกำหนดเงื่อนไขของการออกแบบให้ครอบคลุมและมีความยืดหยุ่นเพื่อรองรับการใช้งานของผู้สูงอายุและผู้พิการได้อย่างมีประสิทธิภาพภายใต้งบประมาณที่จำกัด นอกจากนั้น การสนับสนุนให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการเรียนรู้กระบวนการออกแบบเพื่อคนทั้งมวล รวมทั้งการพัฒนาทีมช่างชุมชนจะช่วยแก้ปัญหาและปรับปรุงที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมกับทุกคนได้ในอนาคต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright Transfer Statement
The copyright of this article is transferred to Journal of The Faculty of Architecture King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang with effect if and when the article is accepted for publication. The copyright transfer covers the exclusive right to reproduce and distribute the article, including reprints, translations, photographic reproductions, electronic form (offline, online) or any other reproductions of similar nature.
The author warrants that this contribution is original and that he/she has full power to make this grant. The author signs for and accepts responsibility for releasing this material on behalf of any and all co-authors.
เอกสารอ้างอิง
กนกอร ทองกลึง. (2560). การศึกษาปัจจัยสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยเพื่อลดความเสี่ยงต่อการหกล้มในผู้สูงอายุ: กรณีศึกษา ชุมชนหัวตะเข้ เขตลาดกระบัง จังหวัดกรุงเทพมหานคร. Veridian E-Journal. 10(2), 2909-2921.
กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (2553). พระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546. กรุงเทพมหานคร: เทพเพ็ญวานิสย์.
จิราพร เกศพิชญวัฒนา และภัทรพร คงบุญ. (2563). โครงการศึกษานโยบายและการดำเนินงานการป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุในประเทศไทย. เข้าถึงได้จาก: https://thaitgri.org/?wpdmpro=โครงการการศึกษานโยบายและการดำเนินงานการป้องกันหกล้มในผู้สูงอายุในประเทศไทย.
ธัญญรัตน์ อโนทัยสินทวี. (2557). การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบเรื่องมาตรการการป้องกันการพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุ นนทบุรี โครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ. เข้าถึงได้จาก: https://thaitgri.org/?p=36704.
ไตรรัตน์ จารุทัศน์. (2558). คู่มือการออกแบบเพื่อทุกคน. พิมพ์ครั้งที่2. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.
นพดล วิวัฒน์กมลวัฒน์, อัฏฐมา บุญปาลิต และนุชนภางค์ แก้วนิล. (2560). การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีอายุยืนยาวเพื่อการออกแบบที่พักผู้สูงวัย. Veridian E-Journal. 10(3), 2763-2774.
นพพันธุ์ ทองเกลี้ยง. (2545). กระบวนการออกแบบที่อยู่อาศัยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนไบเล่ย์-หลังจวนฯ จังหวัดนครราชสีมา. (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาสถาปัตยกรรมศาสตร์ (เคหการ) คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).
นรินทร์ชัย พัฒนพงศา. (2547). การมีส่วนร่วม: หลักการพื้นฐาน เทคนิค และกรณีตัวอย่าง. เชียงใหม่: สิริลักษณ์การพิมพ์.
พิมวรินทร์ ลิ้มสุขสันต์. (2551). ปัจจัยทำนายการพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุ. (วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการพยาบาลเวชปฏิบัติครอบครัว บัณฑิตวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์).
มหาวิทยาลัยมหิดล. (2562). ประเทศไทยกับสังคมผู้สูงอายุ. เข้าถึงได้จาก: https://il.mahidol.ac.th/th/i-Learning-Clinic/general-articles/ประเทศไทยกับสังคมผู้สูงอายุ.
สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน. (2557). “โครงการบ้านมั่นคง”การพัฒนาที่อยู่อาศัยโดยองค์กรชุมชนและท้องถิ่น. เข้าถึงได้จาก: https://ref.codi.or.th/attachments/article/28/Project_Guide%20_111158.pdf.
สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน. (2558). การพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง. เข้าถึงได้จาก: https://web.codi.or.th/development_project/20190321-126.
สถาบันสิรินธรเพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์แห่งชาติ. (2557). คู่มือสำหรับประชาชนในการฟื้นฟูสมรรถภาพทางการแพทย์ขั้นพื้นฐานสำหรับคนพิการทางการเคลื่อนไหว. เข้าถึงได้จาก: http://www.snmri.go.th/wpcontent/uploads/2019/11/bookCBR_rehab59n.pdf.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2557). คู่มือบ้านใจดี บ้านที่ออกแบบเพื่อทุกคน. เข้าถึงได้จาก: http://www.thaihealth.or.th/Books/39/คู่มือบ้านใจดี+บ้านที่ออกแบบเพื่อทุกคน(Universal+Design+Home).html.
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2564). สังคมผู้สูงอายุ การเตรียมความพร้อมและรับมือกับสังคมผู้สูงอายุในประเทศไทย. เข้าถึงได้จาก: https://researchcafe.org/aging-society.
อนงค์ ดิษฐสังข์, นรีมาลย์ นีละไพจิตร และพัชระกรพจน์ ศรีประสาร. (2558). อุบัติการณ์และปัจจัยการเกิดการพลัดตกหกล้มที่บ้านของผู้ป่วยภายหลังออกจากโรงพยาบาล. วารสารพยาบาลสาธารณสุข. 29(3), 78-89.
Story, M., Mueller, J., & Mace, R. (1998). The University Design file: Designing for people of all ages and abilities. (Revised edition). State University, NC: Center for Universal Design.
University of Cambridge, Engineering Design Centre. (2015). What is inclusive design?. Retrieved From: https://www.Inclusivedesigntoolkit.com/whatis/whatis.html.
