การออกแบบเกมออนไลน์สองมิติตามแนวคิดเกมมิฟิเคชัน เพื่อพัฒนาประสบการณ์การเรียนรู้วิทยาศาสตร์สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนาครั้งนี้มุ่งตอบโจทย์ปัญหาการจัดการเรียนรู้วิชาวิทยาศาสตร์ระดับประถมศึกษาที่ผู้เรียนจำนวนหนึ่งขาดแรงจูงใจ ขาดความสนใจต่อบทเรียน และไม่สามารถเชื่อมโยงความรู้เชิงนามธรรมกับประสบการณ์จริงได้อย่างชัดเจน โดยเฉพาะบทเรียนที่ต้องอาศัยการสังเกต การทดลอง และการคิดเชิงเหตุผล งานวิจัยนี้จึงนำแนวคิดเกมมิฟิเคชันและการเรียนรู้ผ่านเกมมาประยุกต์สู่การออกแบบสื่อดิจิทัลในรูปแบบเกมออนไลน์สองมิติ เพื่อช่วยกระตุ้นการมีส่วนร่วมของผู้เรียน เพิ่มความสนุกสนานในชั้นเรียน และสนับสนุนการเรียนรู้ด้วยการลงมือทำผ่านสถานการณ์จำลองที่เหมาะสมตามวัยผู้เรียน การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ (1) เพื่อวิเคราะห์ความต้องการของผู้เรียนในการออกแบบและพัฒนาเกมออนไลน์สองมิติตามแนวคิดเกมมิฟิเคชันเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้วิชาวิทยาศาสตร์ของนักเรียนระดับประถมศึกษาปีที่ 3 (2) เพื่อออกแบบและพัฒนาเกมออนไลน์สองมิติตามแนวคิดเกมมิฟิเคชันเพื่อใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ในรายวิชาวิทยาศาสตร์ และ (3) เพื่อศึกษาผลของการใช้เกมออนไลน์สองมิติตามแนวคิดเกมมิฟิเคชันที่พัฒนาขึ้นต่อผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและความพึงพอใจในการเรียนรู้ผ่านเกมของนักเรียนระดับประถมศึกษาปีที่ 3 โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสานและดำเนินการเป็นลำดับขั้นเพื่อให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์แต่ละข้อ กระบวนการวิจัยแบ่งเป็น 3 ช่วงสำคัญ ได้แก่ ช่วงที่ 1 การเก็บข้อมูลก่อนการพัฒนาต้นแบบ โดยลงพื้นที่ศึกษาปัญหาการเรียนรู้ในปัจจุบันและสำรวจความต้องการของผู้เรียนผ่านแบบสอบถามออนไลน์ เพื่อรวบรวมข้อมูลพฤติกรรมการเรียนรู้ ความสนใจ และความคาดหวังต่อองค์ประกอบของเกมสำหรับการเรียนรู้ ช่วงที่ 2 การออกแบบและพัฒนาเกมต้นแบบเพื่อการศึกษา โดยนำผลจากช่วงที่ 1 มาสังเคราะห์เป็นข้อกำหนดการออกแบบและพัฒนาโครงสร้างเกม กลไกเกมมิฟิเคชัน การให้ผลย้อนกลับ และองค์ประกอบการโต้ตอบให้เหมาะกับผู้เรียนและบริบทโรงเรียน และช่วงที่ 3 การทดลองใช้เกมต้นแบบในชั้นเรียนจริงภายใต้การกำกับดูแลของครูผู้สอน เกมต้นแบบพัฒนาเป็นบทเรียนวิทยาศาสตร์เรื่อง “มหัศจรรย์แรงแม่เหล็ก” ซึ่งออกแบบกิจกรรมในเกมให้ผู้เรียนได้ตัดสินใจและทดลองผ่านการเล่น เช่น การจำแนกวัตถุที่แม่เหล็กดูดได้และดูดไม่ได้ การเรียนรู้เรื่องขั้วและประโยชน์ของแม่เหล็กผ่านภารกิจแบบด่าน รวมถึงการรับข้อมูลย้อนกลับทันทีเมื่อทำถูกหรือผิด เพื่อช่วยให้ผู้เรียนค่อย ๆ สร้างความเข้าใจจากการปฏิบัติซ้ำ การแก้ปัญหา และการเห็นผลลัพธ์จากการกระทำของตนเองอย่างต่อเนื่อง โดยระบบเกมจะบันทึกข้อมูลการใช้งานอัตโนมัติในฐานข้อมูลรูปแบบออนไลน์เพื่อสนับสนุนการติดตามผลการเรียนรู้ กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 จำนวน 148 คน จาก 2 โรงเรียนในอำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ได้มาด้วยการสุ่มแบบยกกลุ่มตามโควตาของโรงเรียนโดยใช้ห้องเรียนเป็นคลัสเตอร์ จากนั้นเก็บข้อมูลจากนักเรียนทุกคนในห้องที่สุ่มได้ โดยใช้ข้อสอบมาตรฐานของโรงเรียนเป็นแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียนเพื่อวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน และใช้แบบสอบถามความพึงพอใจมาตราส่วน 4 ระดับหลังการใช้เกมเพื่อสะท้อนการรับรู้ของผู้เรียนต่อความสนุก ความเข้าใจง่าย ความน่าสนใจ และแรงจูงใจในการเรียนรู้ นอกจากนี้มีการเก็บข้อมูลสะท้อนเชิงคุณภาพจากคำถามปลายเปิดเพื่ออธิบายประสบการณ์ผู้ใช้ในมุมมองของผู้เรียนเพิ่มเติม    

ผลการวิเคราะห์เชิงปริมาณพบว่า คะแนนเฉลี่ยหลังเรียนของนักเรียนหลังใช้เกมต้นแบบสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (𝑀 ก่อน = 7.75, SD = 2.15; 𝑀 หลัง = 8.09, SD = 2.02; t = 3.42, p = .0008) สะท้อนว่าคะแนนของผู้เรียนเพิ่มขึ้นภายในกลุ่มตัวอย่างหลังการใช้เกมต้นแบบ และบ่งชี้ว่าเกมต้นแบบอาจมีส่วนช่วยสนับสนุนความเข้าใจและการจดจำเนื้อหาเชิงวิทยาศาสตร์ในบริบทการทดลองครั้งนี้ ขณะเดียวกันผลการประเมินความพึงพอใจพบว่า นักเรียนส่วนใหญ่มีความคิดเห็นเชิงบวกต่อเกมต้นแบบ โดยภาพรวมมีค่าเฉลี่ยความพึงพอใจ 3.67 (SD = 0.67) จากคะแนนเต็ม 4 โดยผู้เรียนให้ความเห็นเด่นในด้านความสนุกสนาน ความน่าสนใจ ความเข้าใจง่าย และแรงจูงใจในการเรียนรู้ผ่านภารกิจของเกม จากการสะท้อนเชิงคุณภาพ นักเรียนจำนวนหนึ่งระบุว่าเกมมีภาพสวยและการเคลื่อนไหวลื่นไหล ช่วยให้รู้สึกเหมือนได้ทดลองจริงในโลกเสมือน ทำให้การเรียนรู้ไม่น่าเบื่อ และสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเองมากขึ้นผ่านการทำซ้ำและการได้รับผลย้อนกลับทันที ทั้งนี้การดำเนินการทดลองในชั้นเรียนจริงภายใต้การกำกับดูแลของครูช่วยให้การใช้เกมเป็นไปอย่างเหมาะสมกับบริบทและเวลาเรียน รวมถึงช่วยสนับสนุนการควบคุมความพร้อมของผู้เรียนและการจัดกิจกรรมให้เป็นระบบ     

สรุปได้ว่า การออกแบบและพัฒนาเกมออนไลน์สองมิติตามแนวคิดเกมมิฟิเคชันสามารถเป็นสื่อประกอบการเรียนการสอนที่ช่วยส่งเสริมแรงจูงใจและสนับสนุนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนรู้ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 ในบริบทการทดลองครั้งนี้ โดยผลการทดลองใช้แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงของคะแนนภายในกลุ่มตัวอย่างหลังใช้เกม และผู้เรียนมีความพึงพอใจต่อการใช้งานอยู่ในระดับสูง อย่างไรก็ตามการวิจัยมีลักษณะการวัดก่อนและหลังในกลุ่มเดียว จึงมุ่งอธิบายการเปลี่ยนแปลงภายในกลุ่มและไม่สรุปเชิงเปรียบเทียบว่าเกมเหนือกว่าวิธีสอนแบบดั้งเดิม ผลลัพธ์ที่ได้สามารถใช้เป็นแนวทางต่อยอดในการพัฒนาเกมเพื่อการเรียนรู้ในบทเรียนหรือรายวิชาอื่น และเป็นข้อมูลสำหรับครูและนักพัฒนาสื่อการศึกษาดิจิทัลในการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางและการลงมือทำอย่างเหมาะสมในอนาคต