รูปแบบการตั้งถิ่นฐานชุมชนที่สอดคล้องกับการคงอยู่ของมรดกวัฒนธรรมในจังหวัดปทุมธานี กรณีศึกษา: เทศบาลนครรังสิต เทศบาลเมืองบึงยี่โถ และเทศบาลเมืองท่าโขลง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ปทุมธานีเป็นพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม จากดั้งเดิมที่มีการตั้งถิ่นฐานริมน้ำอันเป็นประวัติศาสตร์สำคัญในพื้นที่มายาวนาน มีการกระจายตัวไปยังพื้นที่อื่นตามการขยายตัวของเมือง จากการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้ชุมชนดั้งเดิม หายไปพร้อมกับเรื่องราวมรดกวัฒนธรรมที่สะท้อนประวัติศาสตร์เริ่มจางหาย บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) พัฒนาการขยายตัวของชุมชนและรูปแบบการตั้งถิ่นฐาน 2) ปัจจัยที่มีผลต่อการตั้งถิ่นฐาน 3) มรดกวัฒนธรรมในพื้นที่และการคงอยู่ และ 4) เสนอแนะรูปแบบการตั้งถิ่นฐานที่สอดคล้องกับการคงอยู่ของมรดกวัฒนธรรม เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย การสำรวจข้อมูลอาคาร การใช้ประโยชน์ที่ดิน การคมนาคม มรดกวัฒนธรรมในพื้นที่ และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกมีผู้ให้ข้อมูลคือหัวหน้าฝ่ายพัฒนาชุมชนเทศบาลเมืองท่าโขลง ผู้อำนวยการกองสวัสดิการและสังคมจากเทศบาลนครรังสิต นายกเทศมนตรีเทศบาลเมืองบึงยี่โถ และวัฒนธรรมจังหวัดปทุมธานี สัมภาษณ์ในเรื่องการมีมรดกวัฒนธรรมในพื้นที่และการคงอยู่ แนวทางส่งเสริมการสืบทอดมรดกวัฒนธรรม ปัญหาและข้อจำกัดมรดกวัฒนธรรม ผลการวิจัยพบว่า การขยายตัวและรูปแบบการตั้งถิ่นฐานจากอดีต เป็นตามเส้นทางคมนาคมทางบกและทางน้ำโดยเฉพาะริมคลองรังสิตประยูรศักดิ์ ซึ่งเป็นมรดกวัฒนธรรมสำคัญในพื้นที่ มีการผสมผสานกับแบบรวมกลุ่มโดยมีศาสนสถานเป็นศูนย์กลาง ได้แก่ มัสยิด วัดเขียนเขต และวัดมูลจินดาราม และการขยายตัวตาม แหล่งกลางด้านเศรษฐกิจชุมชน และด้านสถาบันการศึกษา ปัจจัยประกอบด้วย การคมนาคมขนส่ง การบริการโครงสร้างพื้นฐานและอิทธิพลของสภาพแวดล้อมส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนรูปแบบการตั้งถิ่นฐาน และการเลือนหายของคุณค่ามรดกวัฒนธรรมดั้งเดิม เพื่อรักษาคุณค่ามรดกวัฒนธรรมให้คงอยู่ จึงเสนอแนะรูปแบบการตั้งถิ่นฐานพร้อมควบคุมการใช้ประโยชน์ที่ดินและความหนาแน่นตามแนวคลองรังสิตประยูรศักดิ์ ร่วมกับการรวมกลุ่มตามแหล่งกลางเศรษฐกิจ และสถาบันการศึกษา ส่งเสริมให้เกิดศูนย์กลางย่อยให้เป็นแหล่งการตั้งถิ่นฐานในระดับชุมชนที่ยังมีความหนาแน่นต่ำอยู่
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright Transfer Statement
The copyright of this article is transferred to Journal of The Faculty of Architecture King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang with effect if and when the article is accepted for publication. The copyright transfer covers the exclusive right to reproduce and distribute the article, including reprints, translations, photographic reproductions, electronic form (offline, online) or any other reproductions of similar nature.
The author warrants that this contribution is original and that he/she has full power to make this grant. The author signs for and accepts responsibility for releasing this material on behalf of any and all co-authors.
เอกสารอ้างอิง
ฉัตรชัย พงศ์ประยูร. (2536). การตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ทฤษฎีและแนวปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
โชติจินดา มูเชล คอนซัลแตนท์. (2557). รายงานการศึกษาฉบับสมบูรณ์ โครงการค่าใช้จ่ายในการจ้างที่ปรึกษา เพื่อพัฒนามาตรการ กลไก และเครื่องมือในการพัฒนาเมืองตามผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: สำนักผังเมือง.
ณัชชา เสรีเศวตรตน์. (2558). มาตรการทางผังเมืองสำหรับย่านสร้างสรรค์บางรัก กรุงเทพมหานคร. (สารนิพนธ์การผังเมืองบัณฑิต สาขาวิชาการผังเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการผังเมือง, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์).
ไทยรัฐออนไลน์. (2558). ลุยเมืองปทุม ส่อง 'เรือยาวฟีเวอร์' สนุกสุดมัน. เข้าถึงได้จาก: https://www.thairath.co.th/lifestyle/travel/534882.
ปรัชมาศ ลัญชานนท์. (2554). การจัดการมรดกวัฒนธรรมโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในเมืองท่องเที่ยวเชิง ประวัติศาสตร์: กรณีศึกษาชุมชนในเมืองเชียงใหม่. (วิทยานิพนธ์การวางแผนภาคและเมืองดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).
พุฒพรรณี ศีตะจิตต์. (2559). เอกสารคำสอน วิชา UP243 Land Use Models. ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม. (2563). อนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้. เข้าถึงได้จาก: http://ich.culture.go.th/images/stories/ich-pdf/2.1Convention-Safeguarding-Intangible-cultural-Heritage-Thai.pdf.
รังสิตซิตี้ดอทคอม. (2563). สืบสานประเพณีลูกหนู. เข้าถึงได้จาก: http://www.rangsitcity.com/prpathumthani/สืบสานประเพณีลูกหนู.html.
วุฒิชัย มูลศิลป์. (2549). กฎหมายตราสามดวง. สารานุกรมประวัติศาสตร์ไทย (เล่มที่ 1, อักษร ก, น.12—16).
วันทนีย์ ศรีรัฐ และคณะ. (2529). ภูมิศาสตร์การตั้งถิ่นฐาน. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
ศรัณย์ จิระพงษ์สุวรรณ. (2562). เมือง (CITY) Urban and Regional Planning. เข้าถึงได้จาก: http://www.elfhs.ssru.ac.th/saran_ji/pluginfile.php/100/mod_resource/content/3/PPT-LGO3314.pdf.
สถาบันวิจัยและให้คำปรึกษาแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. (2557). รายงานการศึกษาฉบับสมบูรณ์ โครงการค่าใช้จ่ายในการจ้างที่ปรึกษากำหนดแนวทางการปรับปรุงข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร ว่าด้วยการกำหนดบริเวณห้าม ก่อสร้าง ดัดแปลง ใช้หรือเปลี่ยนแปลงการใช้อาคารบางชนิดหรือบางประเภทในพื้นที่กรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: สำนักผังเมือง.
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดปทุมธานี. (2558). โครงการการท่องเที่ยวตามวิถีชุมชนสายน้ำเจ้าพระยา ในพื้นที่จังหวัด ปทุมธานี – นนทบุรี : ประวัติศาสตร์และการเปลี่ยนแปลง. เข้าถึงได้จาก: http://www.pathumthanitourist.com/th/site_content/item/186-2015-aug-24-02-46-29.
สํานักงานโยธาธิการและผังเมืองจังหวัดปทุมธานี. (ม.ป.ป.). ผังเมืองรวมเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี. เข้าถึงได้จาก: http://subsites.dpt.go.th/edocument/images/pdf/doc_urban/u004.pdf.
สมาคมอิโคโมสไทย. (2554). กฎบัตรประเทศไทยว่าด้วยการบริหารจัดการแหล่งมรดกวัฒนธรรม. เข้าถึงได้จาก: http://www.icomosthai.org/THcharter/63546_Charter_updated.pdf.
สรรเพชญ นนทภักดิ์. (2539). วิวัฒนาการที่อยู่อาศัยแบบเบาบางมาสู่แบบหนาแน่น ในแขวงคลองเตยเหนือ เขต คลองเตย กรุงเทพมหานคร. (วิทยานิพนธ์เคหพัฒนศาสตร์มหาบัณฑิต คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์บัณฑิตวิทยาลัย, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).
อมรรัตน์ เทียบอัน. (2554). ปัจจยที่ส่งผลต่อการขยายตัวของที่อยู่อาศัยบริเวณโดยรอบถนนรัชดาภิเษกในเขตดินแดง และห้วยขวาง กรุงเทพมหานครภายหลังการเริ่มโครงการรถไฟฟ้ามหานคร. (สารนิพนธ์การผังเมืองบัณฑิต สาขาวิชาการผังเมือง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการผังเมือง, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์).
Cronodon. (2018). The External Structure of Cities. เข้าถึงได้จาก: https://cronodon.com/PlanetTech/Earth_cities.html.
Google Earth Pro. (2563 ก). เทศบาลนครรังสิต 1547422.20 เมตร เหนือ 677940.30 เมตร ตะวันออก. เข้าถึงได้จาก: http://www.google.com/earth/index.html.
Google Earth Pro. (2563 ข). เทศบาลเมืองท่าโขลง 1558276.83 เมตร เหนือ 675328.24 เมตร ตะวันออก. เข้าถึงได้จาก: http://www.google.com/earth/index.html.
Google Earth Pro. (2563 ค). เทศบาลเมืองบึงยี่โถ 1547817.97 เมตร เหนือ 680227.21 เมตร ตะวันออก. เข้าถึงได้จาก: http://www.google.com/earth/index.html.
Lynch, K. (1960). The Image of the City. Cambridge, Massachusetts: MIT Press.
Mumma, A. (2003). Community-Based Legal Systems and the Management of World Heritage Sites. เข้าถึงได้จาก: http://whc.unesco.org/documents/publi_wh_papers_13_en.pdf.
Tredinnick, K. (2019). Urban Development Model. เข้าถึงได้จาก: http://www.mrtredinnick.com/uploads/7/2/1/5/7215292/urban_development_models.pdf
Wilson, R.A., and Schulz, D.A. (1978). Urban Sociology. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall.: Prentice-Hall.
