กระบวนการจัดทำแผนที่เชิงวัฒนธรรมเมืองเก่าสงขลา

บทคัดย่อ

แผนที่เชิงวัฒนธรรมเมืองเก่าสงขลา คือ การแปลงรูปแบบผลลัพธ์ของงานวิจัยทางสถาปัตยกรรมที่เป็นถ้อยคำมาเป็นรูปแบบทางกายภาพและการแสดงข้อมูล เพื่อให้ทั้งผู้ที่สนใจและคนทั่วไปสามารถนำไปใช้เป็นประโยชน์ทางใดทางหนึ่งได้ต่อไป โดยรูปแบบของแผนที่ดังกล่าวจะมี 2 หน้า และประกอบด้วยเนื้อหาดังนี้ คือ แผนที่ด้านหน้าจะแสดงผังของย่านชุมชนเมืองเก่าทั้งหมด และมีการระบุตำแหน่ง อาคารตึกแถวกรณีศึกษา 8 หลัง ซึ่งเป็นตัวแทนของอาคารตึกแถวที่มีความน่าสนใจและมีที่มาจากการจำแนกประเภทของรูปแบบทางกายภาพออกเป็น 4 ประเภท คือ อาคารจีนดั้งเดิม อาคารจีนพาณิชย์ อาคารชิโนยูโรเปียน และอาคารร่วมสมัย โดยเลือกนำเสนอในแผนที่ประเภทละ 2 หลัง โดยแต่ละหลังได้แสดงรายละเอียดขององค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมที่แสดงอัตลักษณ์เฉพาะตัว พร้อมคำอธิบาย และแผนที่ด้านหลัง จะแสดงภาพทัศนียภาพลายเส้นแสดงตำแหน่งตัวอย่างของอาคารที่มีกิจกรรมเชิงวัฒนธรรม 5 รูปแบบ คือ การกินดื่ม การพักอาศัยชั่วคราว ความเขื่อและความศรัทธา กิจกรรมทางสังคม และการพักอาศัยดั้งเดิม

นอกจากนี้แล้วกระบวนการจัดทำแผนที่ฯ ยังได้ตอบคำถามวิจัย โดยใช้การวิจัยแบบผสมผสาน คือ มีการสัมภาษณ์เชิงลึก การสำรวจภาคสนามเพื่อทำการรังวัดและเก็บข้อมูลของกรณีศึกษาที่ใช้ในแผนที่ฯ และการจัดทำแบบสอบถามประเมินความพึงพอใจในการใช้แผนที่ฯ 200 ชุด จากคำถามวิจัยทั้ง 3 ข้อ พบว่า 1) สามารถนำเสนอข้อมูลวิจัยผ่านทางการจัดทำแผนที่ และสื่อต่าง ๆ ที่เกี่ยวเนื่องได้ โดยควรมีการอธิบายแบบใช้รูปแบบกายภาพที่เข้าใจง่ายอย่างรวดเร็ว 2) จากการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสอบถามผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย พบว่าแผนที่เชิงวัฒนธรรมย่านเมืองเก่าสงขลามีความจำเป็น ควรจะมี เพราะจะเป็นการเพิ่มความเข้าใจและทำให้เห็นคุณค่าในการอนุรักษ์และพัฒนา และ 3) ชาวบ้านและนักท่องเที่ยวสามารถมีส่วนร่วมกับกระบวนการจัดทำแผนที่ฯ โดยผู้วิจัยได้จัดทำต้นแบบแผนที่ฯ เพื่อให้ง่ายต่อการนำไปใช้ประกอบการสัมภาษณ์ สอบถามความคิดเห็น และการประเมินผลผ่านแบบสอบถาม ซึ่งถ้าชาวบ้านและนักท่องเที่ยวสามารถมีส่วนร่วมในการเลือกกรณีศึกษาผ่านทางการจำแนกประเภทอาคารด้วยตั้งแต่ต้น กระบวนการจัดทำแผนที่ฯดังกล่าวก็จะเป็นกระบวนการทำงานอย่างมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง