วิเคราะห์แนวคิดและรูปแบบการใช้มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ในงานภาพยนตร์แอนิเมชันจากห้าประเทศ: ญี่ปุ่น ฝรั่งเศส ไอร์แลนด์ สหรัฐอเมริกา ไทย

บทคัดย่อ

การใช้มรดกทางวัฒนธรรมในงานภาพยนตร์แอนิเมชันได้เปิดข้อถกเถียงทั้งจากผู้ชมและเหล่าผู้สร้างงานแอนิเมชันในอุตสาหกรรมว่าเป็นสิ่งที่สร้างข้อจำกัดให้กับการสร้างสรรค์เนื้อหาและรูปแบบการแสดงออก อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยตั้งข้อสังเกตว่าการใช้มรดกทางวัฒนธรรมในงานภาพยนตร์แอนิเมชันสามารถสร้างความเป็นสากลและความเฉพาะเจาะจงให้กับผลงานแอนิเมชันได้ บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์แนวคิดและรูปแบบการใช้มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ในงานภาพยนตร์แอนิเมชัน 5 เรื่อง ได้แก่ 1) Kirikou and the Men and Women (Ocelot, 2012) จากประเทศฝรั่งเศส 2) The Tale of the Princess Kaguya (Takahata, 2013) จากประเทศญี่ปุ่น 3) Song of the Sea (Moore, 2014) จากประเทศไอร์แลนด์ 4) Coco (Unkrich, 2017) จากประเทศสหรัฐอเมริกา และ 5) The Legend of Muay Thai: 9 Satra (Kornsri et al., 2018) จากประเทศไทย โดยเน้นผลงานแอนิเมชันที่สร้างสรรค์เรื่องราวจากมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ กรอบแนวคิดในการวิจัยประกอบไปด้วย แนวคิดมานุษยวิทยาพ้นมนุษย์ แนวคิดการเล่าเรื่องในภาพยนตร์ และทฤษฎีสัมพันธบท  ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพผ่านโดยการวิเคราะห์ตัวบท ผลการวิจัยพบว่า แนวคิดในเนื้อหาสะท้อนถึงความเป็นพหุธรรมชาติ เผยให้เห็นการปฏิสัมพันธ์ และความเชื่อมโยงระหว่างมนุษย์และสรรพสิ่งอื่น ๆ ตัวละครแสดงออกถึงลักษณะของความหลากหลายสายพันธุ์ สัมพันธบทกับต้นฉบับมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้เกิดผ่านแนวทางต่อไปนี้ โครงสร้างเนื้อหา ตัวละคร กลไกในการแก้ปัญหาความขัดแย้ง ฉากและสถานที่ ผู้วิจัยพบรูปแบบการนำเสนอมี 2 ลักษณะ ได้แก่ 1) รูปแบบการนำเสนอมรดกทางวัฒนธรรมผ่านทิศทางงานศิลป์ 2) รูปแบบการนำเสนอสร้างสัมพันธบทกับวัฒนธรรมและวิถีชีวิตที่ฝังแฝงอยู่ในเนื้อหา  ผลการวิจัยสรุปว่ามรดกทางวัฒนธรรมเป็นปัจจัยที่สร้างคุณลักษณะเฉพาะกับงานภาพยนตร์แอนิเมชัน การนำเสนอองค์ประกอบทางวัฒนธรรมไม่เพียงแต่ช่วยเสริมอัตลักษณ์และการเล่าเรื่องในภาพยนตร์แอนิเมชัน แต่ยังส่งเสริมความเข้าใจต่อมรดกที่จับต้องไม่ได้ที่มีอยู่ในแต่ละวัฒนธรรมด้วย