พัฒนาการด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัยในกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2516 - 2565
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
กรุงเทพมหานครเป็นศูนย์กลางความเจริญของประเทศไทย ทำให้การเติบโตของเขตเมืองกรุงเทพฯ เป็นไปอย่างรวดเร็ว ในปี ค.ศ. 1961 แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 1 ส่งผลให้เกิดการอพยพเข้าสู่กรุงเทพมหานคร มีการกระจุกตัวของที่อยู่อาศัยอยู่ในเขตเมืองและเป็นผลกระทบต่อการจัดการด้านที่อยู่อาศัย ซึ่งจากการดำเนินงานที่ผ่านมาตั้งแต่มีการก่อตั้งการเคหะแห่งชาติในปี ค.ศ. 1973 ภาครัฐได้มีการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชากรเมือง รวมทั้งชุมชนแออัดและที่อยู่อาศัยนอกระบบ ในขณะที่ภาคเอกชนได้ผลิตที่อยู่อาศัยจำนวนมากในระดับราคาปานกลางค่อนข้างสูงขึ้นไป ซึ่งล้วนแล้วแต่ส่งผลต่อการพัฒนาเมืองของกรุงเทพมหานครทั้งสิ้น อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการรวบรวมพัฒนาการด้านที่อยู่อาศัยในกรุงเทพมหานครภายหลังการก่อตั้งการเคหะแห่งชาติไว้ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เกิดการปรับเปลี่ยนระบบการส่งมอบที่อยู่อาศัยจากการสร้างเองไปสู่การผลิตที่อยู่อาศัยโดยภาครัฐและเอกชน และส่งผลต่อการพัฒนาเมืองในภาพรวม เหล่านี้จึงนำไปสู่การศึกษาถึงพัฒนาการด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัยในกรุงเทพมหานคร โดยบทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมพัฒนาการด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัยในกรุงเทพมหานครระหว่างปี ค.ศ. 1973 - 2022 และวิเคราะห์บทบาทการพัฒนาที่อยู่อาศัยและการพัฒนาเมืองของกรุงเทพมหานคร โดยเป็นการวิจัยเอกสารที่รวบรวมข้อมูลด้านพัฒนาการที่อยู่อาศัยจากการเคหะแห่งชาติ ศูนย์ข้อมูลอสังหาริมทรัพย์ และธนาคารอาคารสงเคราะห์ เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลผ่านการสร้างเส้นเวลาการพัฒนาที่อยู่อาศัย การเปลี่ยนแปลงของสัดส่วนที่อยู่อาศัยระหว่างภาครัฐและเอกชน สัดส่วนที่อยู่อาศัยแนวราบและแนวสูง สัดส่วนการใช้ที่ดินในกรุงเทพมหานคร การกระจายตัวของที่อยู่อาศัยแนวราบและแนวสูง และความหนาแน่นรายเขต จากนั้นจึงสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัยและการพัฒนาเมืองเพื่อสอบทานความถูกต้องของผลการศึกษา โดยมีกรุงเทพมหานครเป็นขอบเขตด้านพื้นที่ศึกษาระหว่างปี ค.ศ. 1973 - 2022 ผลการศึกษาจากการสร้างเส้นเวลาการพัฒนาที่อยู่อาศัยพบว่า พัฒนาการด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัยแบ่งเป็น 3 ช่วง สอดคล้องกับปฏิญญาสากลที่อยู่อาศัย ได้แก่ ยุคที่ 1 ค.ศ. 1976 – 1986 ก่อตั้งการเคหะแห่งชาติ ที่อยู่อาศัยเช่า และการพัฒนาเมืองใหม่ โดยการพัฒนาที่อยู่อาศัยมีภาครัฐเป็นผู้นำในการผลิตเคหะสงเคราะห์ เพิ่มจำนวนการผลิตปีละ 20,000 หน่วย มีกฎหมายควบคุมการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ ได้แก่ พระราชบัญญัติส่งเสริมการลงทุน ค.ศ. 1977 และพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร ค.ศ. 1979 การคมนาคมยังใช้ถนนเพียงอย่างเดียว มีถนนสายหลัก ได้แก่ พหลโยธิน สุขุมวิท และเพชรเกษม ส่งผลให้อสังหาริมทรัพย์แนวราบพัฒนาตามแนวถนนออกไปสู่ย่านชานเมือง ยุคที่ 2 ค.ศ. 1987 – 2001 อสังหาริมทรัพย์เฟื่องฟูสู่วิกฤตการเงิน โดยภาคเอกชนเข้ามามีบทบาทสำคัญในการผลิตที่อยู่อาศัยจากการเปิดตลาดเสรีทางการเงิน และนโยบายสนับสนุนต่าง ๆ ส่งผลให้เกิดการเก็งกำไรอสังหาริมทรัพย์เป็นจำนวนมาก ที่อยู่อาศัยกลายเป็นสินค้า มีจำนวนที่อยู่อาศัยผลิตต่อปีสูงที่สุด ซึ่งภายหลังการเกิดวิกฤตการเงิน รัฐบาลใช้นโยบายบ้านล้านหลังเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ โดยการเคหะแห่งชาติกลับมามีบทบาทสำคัญในการผลิตที่อยู่อาศัยประเภทบ้านเอื้ออาทร มีการจัดทำผังเมืองรวมขึ้น 2 ฉบับ และการคมนาคมเริ่มมีการใช้งานระบบรถไฟฟ้าสายแรกขึ้น ยุคที่ 3 ค.ศ. 2002 – 2022 การฟื้นตัวและการเติบโตของตลาดอาคารชุด โดยเป็นผลจากนโยบายบ้านล้านหลังและการพัฒนาระบบรถไฟฟ้า ส่งผลให้อสังหาริมทรัพย์เติบโตตามแนวเส้นทางระบบขนส่งมวลชนเป็นจำนวนมาก จำนวนที่อยู่อาศัยจดทะเบียนรายปีมีจำนวนเพิ่มขึ้นเกือบเท่าจำนวนก่อนวิกฤตการเงิน จากผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าที่อยู่อาศัยมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเมืองดังจะเห็นได้จากการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน โดยสัดส่วนพื้นที่ที่เป็นที่อยู่อาศัยมีการเพิ่มขึ้นตลอดทั้ง 3 ยุค จากร้อยละ 12 ในยุคที่ 1 เป็นร้อยละ 24 ในยุคที่ 2 และเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 33 ของพื้นที่เมืองในยุคที่ 3 นอกจากนั้นยังมีความสัมพันธ์อย่างชัดเจนกับการเติบโตของเส้นทางคมนาคมในเมืองดังจะเห็นได้จากการพัฒนาที่อยู่อาศัยแนวราบในเขตชานเมืองในช่วงยุคที่ 1 ที่โครงการที่อยู่อาศัยเติบโตตามแนวถนน สู่การกระจุกตัวของที่อยู่อาศัยประเภทอาคารชุดบริเวณรอบสถานีรถไฟฟ้าซึ่งกลายเป็นเส้นทางคมนาคมหลักของประชากรเมือง และทำให้ความหนาแน่นในเขตเมืองเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในยุคที่ 3 กล่าวโดยสรุป ที่อยู่อาศัยไม่ใช่เพียงแค่การให้ที่พักอาศัย แต่เชื่อมโยงกับความเจริญทางเศรษฐกิจ ความมั่นคงทางสังคม การพัฒนาพื้นฐานโครงสร้าง และคุณภาพชีวิตโดยรวมในเมือง กลยุทธ์การพัฒนาเมืองที่มีประสิทธิภาพต้องมุ่งให้ที่อยู่อาศัยเป็นแกนกลางสำคัญสำหรับการเติบโตที่ยั่งยืน โดยกรุงเทพมหานครในฐานะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรมีการดูแลด้านการจัดเก็บ วิเคราะห์ และบูรณาการฐานข้อมูลสถิติระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องผ่านการบรรจุแผนด้านที่อยู่อาศัยในพระราชบัญญัติการผังเมือง เพื่อกำหนดแนวทางในการพัฒนาเมืองและที่อยู่อาศัยที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง ซึ่งสามารถเริ่มจากความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการพัฒนาที่อยู่อาศัยและภาคเอกชน เพื่อให้ทราบถึงอุปสงค์และอุปทานที่อยู่อาศัย สามารถวางแผนและนโยบายด้านที่อยู่อาศัยเพื่อแก้ไขปัญหา ป้องกัน และบรรเทาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศและภัยพิบัติต่อที่อยู่อาศัยได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น และเพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกระดับมีความเข้าใจถึงเป้าหมายวาระการพัฒนาเมืองใหม่สำหรับใช้เป็นแนวทางในการดำเนินงานต่อไปได้
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright Transfer Statement
The copyright of this article is transferred to Journal of The Faculty of Architecture King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang with effect if and when the article is accepted for publication. The copyright transfer covers the exclusive right to reproduce and distribute the article, including reprints, translations, photographic reproductions, electronic form (offline, online) or any other reproductions of similar nature.
The author warrants that this contribution is original and that he/she has full power to make this grant. The author signs for and accepts responsibility for releasing this material on behalf of any and all co-authors.
เอกสารอ้างอิง
Adianto, J., Gabe, R. T., Kurniawati, R., & Armenda, S. (2021). From shelters for numbers to shelters for welfare: rectifying the social housing provision programme in Jakarta. Housing Policy Debate, 33(3), 662–680. https://doi.org/10.1080/10511482.2021.1981423
Blanco, D. V. (2020). The sustainable development lessons and capacities of a highly-urbanized city in the Philippines: from the perspectives of city planners and developers, 2018–2019. Local Environment, 26(1), 60–85. https://doi.org/10.1080/13549839.2020.1867835
Bongsadadt, M., & Jarutach, T. (2019). Housing development cycle in Thailand (1968 – 2019). Department of Housing, Faculty of Architecture, Chulalongkorn University.
Community Organization Development Institute. (2022). Community Organizations Development Institute annual report 2022. Community Organizations Development Institute.
Department of City Planning and Urban Development. (2018). Statistics of community data in Bangkok, 2018. Department of City Planning and Urban Development.
Department of City Planning and Urban Development. (2021). Report of Bangkok citizen, 2021. Department of City Planning and Urban Development.
Khotcharee, Q., Maglumtong, M. & Panitchpakdi, K. (2024). Resident’s attitude towards housing development under the new urban agenda in Mueang Thanyaburi. Journal of environmental design, 11(1), 22-41. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jed/article/view/263221
Maglumtong, M., Maglumtong, M. & Leebamroong, C. (2024). Housing policy in the highly competitive city: case studies of London and New York. Journal of the Faculty of Architecture and Design RMUTP, 3(1), 9-26. https://so08.tci-thaijo.org/index.php/JFAD/article/view/2447
Maglumtong, M., Srihabhak, S. & Maglumtong, M. (2024). Transformation of condominium types and appearances in Bangkok 1990 - 2019. Asian creative architecture, art and design: ACAAD, 37(2), 1-17. https://doi.org/10.55003/acaad.2024.272742
National Housing Authority (NHA). (2006). Annual report, 2005. National Housing Authority.
National Housing Authority (NHA). (2014). Annual report, 2013. National Housing Authority.
National Housing Authority (NHA). (2017). Strategic plan of National Housing Authority, B.E. 2560 -2570. National Housing Authority.
National Housing Authority (NHA). (2017). The projection of housing demand and supply in Thailand, B.E. 2560 -2570. National Housing Authority.
Ngoc Quynh Giao, P., Phi Phuong, P., & Stanicky, P. (2022). Changes in urban planning and recommendation for future planning in Ho Chi Minh City. In F. Alberti, M. Amer, Y. Mahgoub, P. Gallo, A. Galderisi, & E. Strauss (Eds.), Urban and transit planning (Advances in Science, Technology & Innovation). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-97046-8_10
Panitchpakdi, K. & Maglumtong, M. (2025). Relationships between residential distribution and urban development of Bangkok, 2002 - 2022. Academic journal of architecture, 80, 40-56. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/AJA/article/view/278319
Panitchpakdi, K., Povatong, B., Pimwern, T., Sanguansup, P., Khotcharee, Q. & Maglumtong, M. (2021). Consistency of housing development in Bangkok suburbs and Habitat III: case study of Thanyaburi district, Pathum Thani province (research report). Faculty of Architecture, Chulalongkorn University.
Real Estate Information Center. (2023). Housing survey in 2023. Unpublished manuscript.
Tiptus, P., & Bongsadadt, M. (1982). Housing in Bangkok: patterns and transformation in 200 Years (1782 – 1982). Chulalongkorn University Publishing.
United Nations. (2016). Sustainable development goal 11: make cities and human settlements inclusive, safe, resilient and sustainable. https://sdgs.un.org/goals/goal11
United Nations. (2017). Habitat III policy papers: policy paper 10 housing policies. https://habitat3.org/wp-content/uploads/PU10-HABITAT-III-POLICY-PAPER.pdf
UN-Habitat. (2011). A practical guide for conducting housing profiles – revised version. https://unhabitat.org/a-practical-guide-for-conducting-housing-profiles-revised-version
UN-Habitat. (2016). The New Urban Agenda. http://habitat3.org/the-new-urban-agenda.
