การบูรณาการเทคโนโลยี Building Information Modeling (BIM) เข้ากับนโยบายสาธารณะด้านการก่อสร้าง: การวิเคราะห์เชิงระบบในบริบทประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การก่อสร้างภาครัฐเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ แต่ในทางปฏิบัติกลับเผชิญกับปัญหาเชิงโครงสร้างที่สะสมมาอย่างยาวนาน ไม่ว่าจะเป็นความล่าช้า งบประมาณบานปลาย ความไม่โปร่งใสในการจัดซื้อจัดจ้าง ตลอดจนผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกิจกรรมการก่อสร้าง ปัญหาเหล่านี้สะท้อนถึงข้อจำกัดของระบบการบริหารจัดการโครงการก่อสร้างภาครัฐที่ยังพึ่งพากระบวนการแบบแยกส่วนและข้อมูลเชิงเอกสารเป็นหลัก ขณะเดียวกัน แนวโน้มการเปลี่ยนผ่านสู่รัฐบาลดิจิทัลและการพัฒนาอย่างยั่งยืนได้ผลักดันให้หลายประเทศนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้เป็นกลไกเชิงนโยบาย หนึ่งในเทคโนโลยีที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในระดับนานาชาติคือ Building Information Modeling (BIM) ซึ่งเดิมถูกพัฒนาเพื่อสนับสนุนการออกแบบและการก่อสร้างในเชิงเทคนิค แต่ต่อมาได้ถูกยกระดับบทบาทให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านข้อมูลและเครื่องมือเชิงนโยบายในหลายประเทศ อย่างไรก็ตาม ในบริบทประเทศไทย การใช้ BIM ยังคงอยู่ในลักษณะการส่งเสริมและทดลองใช้ในระดับโครงการ มากกว่าการบูรณาการอย่างเป็นระบบในระดับนโยบายสาธารณะ งานวิจัยนี้จึงมุ่งตอบโจทย์ช่องว่างดังกล่าว โดยวิเคราะห์บทบาทของ BIM ในฐานะเครื่องมือเชิงนโยบายภายใต้กรอบการคิดเชิงระบบ
วัตถุประสงค์ของการวิจัยคือ (1) วิเคราะห์และสังเคราะห์แนวทางการบูรณาการ Building Information Modeling (BIM) เข้ากับนโยบายสาธารณะด้านการก่อสร้าง (2) อธิบายบทบาทของ BIM ในฐานะเครื่องมือเชิงนโยบายที่ส่งผลต่อโครงสร้างการกำกับดูแลภาครัฐในระดับระบบ และ (3) เสนอกรอบแนวคิดและข้อเสนอเชิงนโยบายที่เหมาะสมกับบริบทประเทศไทย โดยใช้กรอบแนวคิด Systems Thinking ร่วมกับ Policy Cycle Model เป็นฐานในการวิเคราะห์ เพื่อยกระดับการมอง BIM จากเครื่องมือทางเทคนิคไปสู่กลไกเชิงนโยบายที่สามารถสนับสนุนประสิทธิภาพ ความยั่งยืน และการกำกับดูแลอย่างเป็นระบบ
การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยอาศัยการวิจัยเชิงเอกสาร (documentary research) ร่วมกับการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (content analysis) และการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ เอกสารที่นำมาศึกษาประกอบด้วย วรรณกรรมวิชาการจากฐานข้อมูลสากล เอกสารนโยบายและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการใช้ BIM ในต่างประเทศ มาตรฐานสากลด้าน BIM เช่น ISO 19650, IFC และ COBie รวมถึงกรณีศึกษาการบังคับใช้ BIM ในระดับนโยบายของประเทศต่าง ๆ เช่น สหราชอาณาจักร สิงคโปร์ สหภาพยุโรป และอิตาลี กระบวนการวิเคราะห์เริ่มจากการเข้ารหัสข้อมูลแบบเปิดเพื่อระบุแนวคิดสำคัญ จากนั้นจัดกลุ่มข้อมูลเป็นหมวดหมู่และพัฒนาเป็นธีมหลักผ่านการเข้ารหัสเชิงแกน ผลการวิเคราะห์ถูกนำมาสังเคราะห์ภายใต้กรอบ Systems Thinking โดยมองว่า BIM เป็นระบบย่อยที่ฝังตัวอยู่ในระบบนโยบายสาธารณะ และเชื่อมโยงกับวัฏจักรนโยบายตั้งแต่การกำหนดวาระ การออกแบบนโยบาย การนำนโยบายไปปฏิบัติ ไปจนถึงการประเมินผล
ผลการวิจัยพบว่า การบูรณาการ BIM เข้าสู่กรอบนโยบายสาธารณะสามารถสังเคราะห์ออกเป็นสามมิติหลักที่เชื่อมโยงกันในระดับระบบ ได้แก่ (1) มิติด้านประสิทธิภาพ (Efficiency) ซึ่ง BIM ทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงโครงสร้างที่ช่วยลดความไม่แน่นอนด้านต้นทุน เวลา และคุณภาพ ผ่านการกำหนดมาตรฐานข้อมูลดิจิทัลและการประสานงานตลอดวัฏจักรโครงการ (2) มิติด้านความยั่งยืน (Sustainability) ซึ่ง BIM ทำหน้าที่เป็นโครงสร้างข้อมูลกลางที่สนับสนุนการประเมินวัฏจักรชีวิตอาคาร การจัดซื้อจัดจ้างสีเขียว และการเชื่อมโยงนโยบายการก่อสร้างเข้ากับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนและเป้าหมาย Net Zero และ (3) มิติด้านการปฏิบัติตามกฎหมายและการกำกับดูแล (Regulatory Compliance) ซึ่ง BIM ช่วยยกระดับกระบวนการกำกับดูแลจากการตรวจสอบเชิงเอกสารและดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ ไปสู่การกำกับดูแลที่อาศัยข้อมูลและกฎเกณฑ์เชิงดิจิทัล เช่น การตรวจสอบข้อกำหนดอัตโนมัติและแพลตฟอร์มการยื่นแบบดิจิทัล ผลการวิเคราะห์ยังชี้ให้เห็นว่า ประเทศที่ประสบความสำเร็จในการใช้ BIM ในระดับนโยบายล้วนมีกรอบกฎหมาย มาตรฐาน และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่ชัดเจนและเชื่อมโยงกัน
สรุปผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่า Building Information Modeling (BIM) ไม่ควรถูกมองเพียงเป็นเทคโนโลยีสนับสนุนการออกแบบหรือการก่อสร้าง แต่ควรถูกยกระดับให้เป็นเครื่องมือเชิงนโยบายและกลไกเชิงระบบของรัฐ การบูรณาการ BIM เข้าสู่นโยบายสาธารณะด้านการก่อสร้างสามารถช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ ความโปร่งใส และความยั่งยืนของโครงการก่อสร้างภาครัฐได้อย่างเป็นรูปธรรม สำหรับบริบทประเทศไทย งานวิจัยเสนอให้มีการกำหนดกรอบกฎหมายและมาตรฐาน BIM ระดับชาติ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลกลาง เช่น National Common Data Environment การพัฒนาศักยภาพบุคลากรอย่างเป็นระบบ และการเชื่อมโยง BIM เข้ากับนโยบายด้านความยั่งยืนและการลดการปล่อยคาร์บอนในระยะยาว การดำเนินการดังกล่าวจะช่วยยกระดับระบบการกำกับดูแลการก่อสร้างภาครัฐของไทยให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากลและเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนในอนาคต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright Transfer Statement
The copyright of this article is transferred to Journal of The Faculty of Architecture King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang with effect if and when the article is accepted for publication. The copyright transfer covers the exclusive right to reproduce and distribute the article, including reprints, translations, photographic reproductions, electronic form (offline, online) or any other reproductions of similar nature.
The author warrants that this contribution is original and that he/she has full power to make this grant. The author signs for and accepts responsibility for releasing this material on behalf of any and all co-authors.
เอกสารอ้างอิง
Azhar, S. (2011). Building Information Modeling (BIM): Trends, benefits, risks, and challenges for the AEC industry. Leadership and Management in Engineering, 11(3), 241–252. https://doi.org/10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000127
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Building and Construction Authority (BCA). (2015). Singapore BIM roadmap 2015–2020. BCA. https://www1.bca.gov.sg
Cabrera, D., Cabrera, L., & Powers, E. (2015). A Unifying Theory of Systems Thinking with Psychosocial Applications. Systems Research and Behavioral Science, 32(5), 534–545. https://doi.org/10.1002/sres.2351
Cheng, J. C. P., & Ma, L. Y. H. (2013). A BIM-based system for demolition and renovation waste estimation and planning. Waste Management, 33(6), 1539–1551. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2013.01.001
Chen, N., Lin, X., Jiang, H., & An, Y. (2024). Automated Building Information Modeling Compliance Check through a Large Language Model Combined with Deep Learning and Ontology. Buildings, 14(7), 1983. https://doi.org/10.3390/buildings14071983
Eadie, R., Browne, M., Odeyinka, H., McKeown, C., & McNiff, S. (2013). BIM implementation throughout the UK construction project lifecycle: An analysis. Automation in Construction, 36, 145–151. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2013.09.001
Eastman, C., Lee, J., Jeong, Y., & Lee, J. (2009). Automatic rule-based checking of building designs. Automation in Construction, 18(8), 1011–1033. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2009.07.002
Ghaffarianhoseini, A., Tookey, J., Ghaffarianhoseini, A., Naismith, N., Azhar, S., Efimova, O., & Raahemifar, K. (2017). Building Information Modelling (BIM) uptake: Clear benefits, understanding its implementation, risks and challenges. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 75, 1046–1053. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.11.083
Howlett, M., Ramesh, M., & Perl, A. (2020). Studying public policy: Policy cycles and policy subsystems (4th ed.). Oxford University Press. https://global.oup.com/academic/product/studying-public-policy-9780199026142
Soust-Verdaguer, B., Llatas, C., & García-Martínez, A. (2017). Critical review of bim-based LCA method to buildings. Energy and Buildings, 136, 110–120. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2016.12.009
Kassem, M., & Succar, B. (2017). Macro BIM adoption: Comparative market analysis. Automation in Construction, 81, 286–299. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2017.04.005
Nielsen, O. A., Miceli, G. Jr., Ferreira Filho, A. d. S., & Pellanda, P. C. (2024). A review of global efforts in BIM adoption for road infrastructure. Infrastructures, 9(8), 126. https://doi.org/10.3390/infrastructures9080126
Sacks, R., Lee, G., Burdi, L., & Bolpagni, M. (2025). BIM Handbook: A Guide to Building Information Modeling for Owners, Designers, Engineers, Contractors, and Facility Managers. Wiley. https://doi.org/10.1002/9781394222254
Sackey, E., Tuuli, M., & Dainty, A. (2015). Sociotechnical Systems Approach to BIM Implementation in a Multidisciplinary Construction Context. Journal of Management in Engineering, 31(1). https://doi.org/10.1061/(ASCE)ME.1943-5479.0000303
Succar, B. (2009). Building information modeling framework: A research and delivery foundation for industry stakeholders. Automation in Construction, 18(3), 357–375. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2008.10.003
Koka, E., Bozheku, E., Venditti, C., Picaro, R., Bashmili, J., & Veshi, D. (2025). Legal BIM in Italy: An Administrative Case-Law Approach. Bratislava Law Review, 9(1), 113–134. https://doi.org/10.46282/blr.2025.9.1.892
UK Cabinet Office. (2011, May 31). Government construction strategy. Cabinet Office. https://www.gov.uk/government/publications/government-construction-strategy
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. UN. https://sdgs.un.org/2030agenda
Volk, R., Stengel, J., & Schultmann, F. (2014). Building Information Modeling (BIM) for existing buildings — Literature review and future needs. Automation in Construction, 38, 109–127. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2013.10.023
Wong, J. K. W., & Zhou, J. (2015). Enhancing environmental sustainability over building life cycles through green BIM: A review. Automation in Construction, 57, 156–165. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2015.06.003
Wu, J., Xue, X., & Zhang, J. (2023). Invariant Signature, Logic Reasoning, and Semantic Natural Language Processing (NLP)-Based Automated Building Code Compliance Checking (I-SNACC) Framework. Journal of Information Technology in Construction, 28, 1–18.
https://doi.org/10.36680/j.itcon.2023.001
Zhang, Y. (2024). Optimizing infrastructure development through BIM: A comprehensive analysis of lifecycle benefits and applications. Theoretical and Natural Science, 34(1), 250–255. https://doi.org/10.54254/2753-8818/34/20241191
