การบริหารจัดการว่าด้วยการเช่าที่ดินของวัดที่ไม่มีหลักฐานการเช่าตามกฎหมาย

พระครูโอภาสนนทกิตติ์ (ศักดา แสงทอง); พระสิทธินิติธาดา (ชลัช พรหมะวัน); ธัชชนันท์ อิศรเดช

ผู้แต่ง

พระครูโอภาสนนทกิตติ์ (ศักดา แสงทอง) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระสิทธินิติธาดา (ชลัช พรหมะวัน) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ธัชชนันท์ อิศรเดช คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

การเช่าที่ดิน, วัด, หลักฐานการเช่า

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสภาพทั่วไป ปัญหาและอุปสรรคของการบริหารจัดการว่าด้วยการเช่าที่ดินของวัดที่ไม่มีหลักฐานการเช่าตามกฎหมาย 2. เปรียบเทียบกฎหมาย ระหว่างกฎหมายประเทศไทยและกฎหมายต่างประเทศ และ 3. นำเสนอแนวทางการพัฒนากฎหมายที่เกี่ยวกับการบริหารจัดการว่าด้วยการเช่าที่ดินของวัดที่ไม่มีหลักฐานการเช่าตามกฎหมาย เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร และการวิจัยเชิงคุณภาพสัมภาษณ์เชิงลึก จำนวน 17 รูปหรือคน สนทนากลุ่มเฉพาะโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 10 รูปหรือคน วิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา สรุปเป็นความเรียง

ผลการวิจัยพบว่า 1. สภาพทั่วไป ปัญหาและอุปสรรคของการบริหารจัดการว่าด้วยการเช่าที่ดินของวัดที่ไม่มีหลักฐานการเช่าตามกฎหมาย ที่ดินของวัด มี 3 ประเภท คือ 1. ที่วัด 2. ที่ธรณีสงฆ์ 3. ที่กัลปนามีปัญหาขาดเอกสารสัญญาเช่าที่ชัดเจน ทำให้เกิดข้อพิพาทเรื่องสิทธิการครอบครองและค่าเช่าในภายหลังและผู้เช่าอาจอ้างสิทธิครอบครองโดยปราศจากข้อตกลงที่เป็นธรรม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 3 ลักษณะ 4 เช่าทรัพย์ขาดเอกสารสัญญาเช่าที่ดินที่ผู้เช่าลงลายมือชื่อเป็นสำคัญ 2.ผลเปรียบเทียบกฎหมายที่ดินที่ไม่มีหลักฐานการเช่าตามกฎหมาย ระหว่างกฎหมายประเทศไทยและกฎหมายต่างประเทศ พบว่า มี 1. Native Title Act ออสเตรีย (Austria) กฎหมายนี้รับรองสิทธิของกลุ่มคนที่อยู่มาก่อนกฎหมายสมัยใหม่จะประกาศใช้ 2. Waqf Law (กฎหมายวากัฟ - กลุ่มประเทศมุสลิม) เป็นระบบการอุทิศที่ดินเพื่อการกุศลที่ใกล้เคียงกับที่ธรณีสงฆ์มากที่สุด 3. ในประเทศญี่ปุ่น กฎหมายแพ่ง Japanese Civil Code ยอมรับสัญญาเช่าที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษรได้ 4. ที่ดินของวัดในเมียนมาจัดเป็นทรัพย์สินทางศาสนา อยู่ภายใต้การดูแลของคณะสงฆ์และรัฐตาม Land Acquisition Act และ 3. แนวทางการพัฒนากฎหมาย พบว่า การประยุกต์หลักพุทธธรรม อริยสัจ 4 ประกอบด้วย ทุกข์ ทุกขสมุทัย ทุกขนิโรธ ทุกขนิโรธคามีนิปฏิปทา การสร้างสัมมาทิฐิ การปรับทัศนคติของผู้อยู่อาศัยและวัด การพิสูจน์สิทธิและจัดทำฐานข้อมูลดิจิทัล และธรณีสงฆ์ วัดได้รับผลประโยชน์ เช่น ค่าเช่า ห้ามโอนกรรมสิทธิ์ และกัลปนา กรรมสิทธิ์ในที่ดินยังเป็นของเจ้าของเดิม ไม่ได้ตกเป็นของวัดอย่างถาวรเหมือนที่ธรณีสงฆ์

เอกสารอ้างอิง

โกญจนาท เจริญสุข. (2564). การใช้ประโยชน์ในที่ธรณีสงฆ์เพื่อการอยู่อาศัย: รูปแบบและปัญหา. วารสารวิชาการ สถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิค, 7(2), 690-699.

โกศล พลโยธา. (2567). แนวทางการพัฒนากระบวนการออกเอกสารสิทธิในที่ดิน เพื่อเร่งรัดการออกเอกสารสิทธิในที่ดินให้แก่ราษฎรในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ (รายงานผลการวิจัย). กรุงเทพฯ: สถาบันดำรงราชานุภาพ กระทรวงมหาดไทย.

พระใบฎีกาคทาวุธ คเวสกธมฺโม (เพ็งที) และบรรเจิด สิงคะเนติ. (2565). ปัญหาการบังคับใช้พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505. วารสารนิติศาสตร์และสังคมท้องถิ่น, 6(1), 129-161.

พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505. (2505, 31 ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 79 ตอนที่ 114 ฉบับพิเศษ. หน้า 1.

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2566). เปิดต้นแบบ ‘วัดที่คนไทยอยากเห็น’. สืบค้นเมื่อ 25 พฤษภาคม 2569 จาก https://www.thaihealth.or.th/content-detail/5ef970ee-65a3-4bf7-b09b-a896814e6e3e.

สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2567). คู่มือการดูแลรักษาและจัดการศาสนสมบัติ. นครปฐม: สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). สถิติบุคลากรและศาสนสถานทางศาสนาในประเทศไทย. สืบค้นเมื่อ 25 พฤษภาคม 2569 จาก https://www.nso.go.th/nsoweb/nso/interactive_view/fq#gsc.tab=0.

สุชาติ มวลชัยภูมิ และพระมหามิตร ฐิติปญฺโญ (มิตร วันยาว). (2567) การแก้ไขปัญหาที่ดินของวัด: ศึกษากรณีการใช้ประโยชน์ในที่ดินของรัฐ. วารสารวิชาการธรรมทรรศน์, 21(3), 393-402.