มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมตัวพระภิกษุผู้ถูกกล่าวหากระทำความผิดอาญา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษามาตรการทางกฎหมายที่ใช้ในการควบคุมตัวบุคคลที่ถูกกล่าวหากระทำความผิดอาญา 2. วิเคราะห์มาตรการทางกฎหมายที่ใช้ในการควบคุมตัวพระภิกษุที่ถูกกล่าวหากระทำความผิดอาญา และ 3. เพื่อเสนอรูปแบบมาตรการทางกฎหมายที่เหมาะสมในการควบคุมตัวพระภิกษุผู้ถูกกล่าวหากระทำความผิดอาญา การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ประกอบด้วยการศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 25 รูปหรือคน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจงจาก 5 กลุ่ม ได้แก่ พระสังฆาธิการ นักวิชาการด้านพระพุทธศาสนา นักวิชาการด้านนิติศาสตร์ ข้าราชการที่เกี่ยวข้อง และผู้นำชุมชน กลุ่มละ 5 รูปหรือคน และการสนทนากลุ่มเฉพาะผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 11 รูปหรือคน ซึ่งเป็นผู้มีความรู้และประสบการณ์ด้านกฎหมาย พระพุทธศาสนา กระบวนการยุติธรรม และการบริหารกิจการคณะสงฆ์ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งมีโครงสร้างและแบบสนทนากลุ่มเฉพาะ ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เนื้อหา การตีความ และการตรวจสอบสามเส้า

ผลการวิจัยพบว่า 1. มาตรการควบคุมตัวบุคคลในคดีอาญาต้องตั้งอยู่บนอำนาจตามกฎหมาย ความจำเป็น ความได้สัดส่วน และการคุ้มครองสิทธิภายใต้การตรวจสอบของศาล 2. การควบคุมตัวพระภิกษุมีลักษณะเฉพาะ เพราะกระทบทั้งเสรีภาพของบุคคล สถานะสมณเพศ ศักดิ์ศรีทางศาสนา และความเชื่อมั่นของสังคม โดยบทบัญญัติมาตรา 29 แห่งพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 ยังมีช่องว่างด้านหลักเกณฑ์และกลไกตรวจสอบก่อนการสละสมณเพศ และ 3. รูปแบบมาตรการที่เหมาะสม คือ รูปแบบกระบวนการยุติธรรมทางอาญาสำหรับพระภิกษุแบบบูรณาการ หรือ Integrated Monastic Criminal Justice Model: IMCJM ซึ่งเป็นระบบความร่วมมือระหว่างรัฐกับคณะสงฆ์ ประกอบด้วยการกำหนดฐานอำนาจตามกฎหมาย การคุ้มครองสถานะสมณเพศ การใช้มาตรการควบคุมตัวตามหลักความจำเป็นและความได้สัดส่วน การคุ้มครองสิทธิและกลไกตรวจสอบโดยศาลหรือคณะกรรมการร่วม