การประยุกต์แนวคิดเชิงพฤติกรรมศาสตร์ในการเพิ่มประสิทธิภาพ การจัดเก็บค่าธรรมเนียมขยะ: กรณีศึกษา เทศบาลเมืองพะเยา

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาปัญหาและมาตรการปัจจุบันในการจัดเก็บค่าธรรมเนียมขยะของเทศบาลเมืองพะเยา ซึ่งประสบข้อจำกัดด้านรายได้ ความเข้าใจของประชาชน และต้นทุนการจัดการขยะที่สูงกว่ารายรับ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อประยุกต์แนวคิดพฤติกรรมศาสตร์โดยเฉพาะทฤษฎีจูงใจเชิงบวกเพื่อพัฒนากลไกการจัดเก็บที่มีประสิทธิภาพ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงทดลองในกรอบแนวคิดเชิงคุณภาพ ใช้การสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างกับผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ และผู้นำชุมชน และทดลองมาตรการสื่อสาร 2 รูปแบบ ได้แก่ การประชาสัมพันธ์เส้นทางรถเก็บขยะและช่องทางชำระเงิน และการแจกสติ๊กเกอร์สองภาษาให้แก่ผู้ชำระค่าธรรมเนียมรายปี ผลการศึกษา พบว่า ปัญหาหลักด้านการบริหารจัดการขยะของเทศบาล แบ่งออกเป็นสองมิติสำคัญ ได้แก่ มิติประชาชน ซึ่งประกอบด้วยการขาดความตระหนักในหน้าที่พลเมือง ความเข้าใจคลาดเคลื่อนเกี่ยวกับภาระค่าใช้จ่าย และทัศนคติด้านลบต่อบริการของรัฐ และมิติหน่วยงานรัฐ ซึ่งพบข้อจำกัดทั้งในด้านทรัพยากร ระบบการจัดเก็บที่ล้าสมัยและกลไกการบริหารจัดการที่ไม่สอดคล้องกับบริบทชุมชน สำหรับผลการทดลองมาตรการเชิงพฤติกรรมศาสตร์ด้วยวิธีการประชาสัมพันธ์เส้นทางรถเก็บขยะและช่องทางการชำระเงิน รวมถึงแจกสติ๊กเกอร์สองภาษาให้กับผู้ชำระค่าธรรมเนียมรายปี ผลการทดลองแสดงให้เห็นว่า มาตรการสติ๊กเกอร์สามารถกระตุ้นพฤติกรรมการชำระเงินของประชาชนได้อย่างเป็นรูปธรรม เพิ่มรายได้ในระยะสั้น และสร้างแรงจูงใจทางสังคมได้อย่างมีประสิทธิผล ข้อเสนอแนะจากงานวิจัยนี้ คือ ควรปรับโครงสร้างนโยบาย เสริมสร้างความเข้าใจพลเมือง และขยายผลมาตรการเชิงพฤติกรรมไปสู่ระดับเทศบาลอื่นหรือระดับนโยบาย โดยเฉพาะในบริบทที่มีข้อจำกัดด้านทรัพยากรและพฤติกรรมประชาชนที่ยังไม่เอื้อต่อการร่วมมือด้านการจัดการขยะอย่างยั่งยืน