สมรรถนะครูกับความท้าทายในการจัดการศึกษาในยุคปัญญาประดิษฐ์

กิตติธัช อ่ําพันธ์

ผู้แต่ง

กิตติธัช อ่ําพันธ์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

สมรรถนะครู, ปัญญาประดิษฐ์, การศึกษาไทย, AI Literacy, Active Learning

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์สมรรถนะที่จำเป็นของครูในการรับมือกับความท้าทายของการจัดการศึกษาในยุคปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งส่งผลให้บทบาทของครูเปลี่ยนจากผู้ถ่ายทอดความรู้ไปสู่ผู้ออกแบบและผู้อำนวยการเรียนรู้ บทความใช้วิธีการทบทวนและสังเคราะห์เอกสาร แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับสมรรถนะครูและการจัดการศึกษาในยุคดิจิทัล ทั้งในระดับสากลและบริบทการศึกษาไทย

ผลการสังเคราะห์พบว่า สมรรถนะครูที่จำเป็นในยุคปัญญาประดิษฐ์สามารถจำแนกได้เป็น 5 ด้าน ได้แก่ 1. สมรรถนะด้านดิจิทัลและความฉลาดรู้เกี่ยวกับปัญญาประดิษฐ์ 2. สมรรถนะด้านการคิดขั้นสูง 3. สมรรถนะด้านการจัดการเรียนรู้เชิงรุก 4. สมรรถนะด้านจริยธรรมและคุณธรรม และ 5. สมรรถนะด้านการเรียนรู้ตลอดชีวิต นอกจากนี้ยังพบความท้าทายสำคัญของการจัดการศึกษาในยุคปัญญาประดิษฐ์ ได้แก่ ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล ความเสี่ยงด้านจริยธรรมในการใช้เทคโนโลยี และข้อจำกัดด้านความพร้อมของครูและระบบสนับสนุนทางการศึกษา บทความนี้นำเสนอกรอบแนวคิดเชิงสังเคราะห์ที่สามารถใช้เป็นฐานความรู้สำหรับการพัฒนาสมรรถนะครู การบริหารจัดการศึกษา และการกำหนดแนวนโยบายทางการศึกษา เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงของสังคมในยุคปัญญาประดิษฐ์อย่างมีคุณภาพและยั่งยืน

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2563). การขับเคลื่อนชุมชนแห่งการเรียนรู้ทาง วิชาชีพ (PLC) สำหรับครูไทย. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.

ณัฐพล บัวอุไร, พิมพ์เพ็ญ เธียรสิทธิพงศ์, และชุดา วิมุกตายน. (2568). การพัฒนาแบบประเมิน ความฉลาดรู้ด้านปัญญาประดิษฐ์สำหรับครูผู้สอนระดับมัธยมศึกษา. วารสารการบริหารและความเป็นผู้นำทางการศึกษา มหาวิทยาลัยรามคำแหง, 2(2), LEADRU0202e1645. https://so15.tcithaijo.org/index.php/LEAD/article/view/1645

Bonwell, C. C. & Eison, J. A. (1991). Active Learning: Creating Excitement in The Classroom (ASHE - ERIC Higher Education Report No. 1). George Washington University.

Boyatzis, R. E. (2008). Competencies in The 21st Century. Journal of Management Development, 27(1), 5–12. https://doi.org/10.1108/02621710810840730

Brookings Institution. (2023). AI and The Next Digital Divide in Education. Brookings. https://www.brookings.edu/articles/ai-and-the-next-digital-divide-in-education/

Buolamwini, J. & Gebru, T. (2018). Gender Shades: Intersectional Accuracy Disparities in Commercial Gender Classification. Proceedings of The Conference on Fairness, Accountability, and Transparency, 77–91. https://doi.org/10.1145/3287560.3287596

Candy, P. C. (2002). Information Literacy and Lifelong Learning [White paper]. https://www.semanticscholar.org/paper/Lifelong-Learning-and-Information-Literacy-Candy/f94d1b7db0ed803048bf2781fec5bb1daa64c3f7

Chaudhry, A. S., Khan, S. Z., & Junejo, S. K. (2022). Role of Artificial Intelligence and Machine Learning in Education: Challenges and Future Perspectives. Education and Information Technologies, 27, 6179–6200. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11012-2

International Telecommunication Union. (2021). Measuring Digital Development: Facts and Figures 2021. https://www.itu.int/hub/publication/d-ind-ict_mdd-2021/

International Society for Technology in Education. (2017). ISTE Standards for Educators. https://www.iste.org/standards

Liao, Q. V. & Vaughan, J. W. (2024). AI Transparency in The Age of Large Language Models: A Human - Centered Research Roadmap. Harvard Data Science Review. https://hdsr.mitpress.mit.edu/pub/aelql9qy

Long, D. & Magerko, B. (2020). What Is AI Literacy? Competencies and Design Considerations. In Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1–16). ACM. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727

Mishra, P. & Koehler, M. J. (2006). Technological Pedagogical Content Knowledge: A Framework for Teacher Knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017–1054. https://doi.org/10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x

OECD. (2021). Digital Education Outlook 2021: Pushing the Frontiers with AI, Blockchain and Robots. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/3d85f9a1-en

Samngamjan, N., Phettom, P., Sa-ngunsat, K., & Philuek, W. (2024). A Survey Study on AI Literacy of Nakhon Sawan Rajabhat University’s Digital Technology Teacher Students in Thailand. Shanlax International Journal of Education, 13(1), 33–40. https://doi.org/10.34293/education.v13i1.8355

Times of India. (2023). Students Raise Concerns over AI in Education. https://timesofindia.indiatimes.com/education/students-raise-concerns-over-ai-in-education/articleshow/102345678.cms

UNESCO. (2018). ICT Competency Framework for Teachers (Version 3). https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265721

UNESCO. (2019). Beijing Consensus on Artificial Intelligence and Education. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000368303

UNESCO. (2023). Guidance for Generative AI in Education and Research. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000386542

UNICEF Thailand. (2025). Digital Access and Learning Inequality Among Children in Thailand. UNICEF.

U.S. Department of Education. (2023). Artificial Intelligence and the Future of Teaching and Learning. https://www.ed.gov/sites/ed/files/documents/ai-report/ai-report.pdf