แนวปฏิบัติการเปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์และการระบุบทบาทผู้นิพนธ์ วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร (Naresuan University Law Journal)

นโยบายการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการจัดทำต้นฉบับบทความ (Generative AI Policy) วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร มุ่งมั่นที่จะรักษามาตรฐานจริยธรรมการตีพิมพ์ ความโปร่งใส และความน่าเชื่อถือทางวิชาการทางนิติศาสตร์ จึงกำหนดแนวปฏิบัติเกี่ยวกับการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Generative AI) ดังนี้

การเปิดเผยข้อมูลการใช้งาน (Disclosure)

ผู้เขียนต้องเปิดเผยรายละเอียดการใช้เครื่องมือ Generative AI ในการจัดทำต้นฉบับอย่างโปร่งใส โดยระบุไว้ในส่วน "การเปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์" (Generative AI Declaration) ก่อนรายการอ้างอิง โดยต้องระบุชื่อเครื่องมือ/แพลตฟอร์ม เวอร์ชัน (ถ้ามี) วัตถุประสงค์ในการใช้งาน และส่วนของบทความที่มีการใช้เครื่องมือดังกล่าว

ขอบเขตการใช้งานที่อนุญาต

Generative AI สามารถนำมาใช้เป็นเครื่องมือสนับสนุนได้ เช่น

การตรวจแก้ภาษาและปรับปรุงสำนวน
การสรุปเนื้อหา
การแปลความตัวบทกฎหมายหรือเอกสารต่างประเทศ โดยผู้เขียนต้องตรวจทานความถูกต้องกับต้นฉบับทางการทุกครั้ง เนื่องจากความคลาดเคลื่อนในการแปลอาจเปลี่ยนความหมายทางกฎหมายได้
การจัดทำตารางและผังโครงสร้างกฎหมาย (Legal Diagrams) หรือกระบวนการทางกฎหมาย
การช่วยจัดหมวดหมู่ข้อมูลวิจัย
การใช้ AI เพื่อช่วยค้นคว้ากฎหมายเบื้องต้น เช่น ระบุประเด็นกฎหมาย ค้นหาแหล่งข้อมูล เสนอคำค้น สรุปคำพิพากษาหรือเอกสาร หรือช่วยสำรวจข้อโต้แย้งและมุมมองที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้ ผลลัพธ์จาก AI ให้ถือเป็นเพียงเครื่องมือช่วยในการค้นคว้า มิใช่แหล่งอ้างอิงทางกฎหมายในตัวเอง ผู้เขียนต้องเข้าถึง ตรวจสอบ และประเมินแหล่งข้อมูลต้นฉบับที่เกี่ยวข้องด้วยตนเองก่อนนำข้อมูลหรือข้อกฎหมายดังกล่าวมาใช้สนับสนุนข้อวิเคราะห์หรือข้อสรุปของบทความ
ขอบเขตการใช้งานที่ไม่อนุญาต

Generative AI ต้องไม่ถูกนำมาใช้ในการสร้างเนื้อหาแก่นสารทางวิชาการหลักของบทความ ได้แก่

การใช้ปัญญาประดิษฐ์ต้องไม่เป็นการทดแทนการมีส่วนร่วมทางปัญญาที่เป็นสาระสำคัญ (substantive intellectual contribution) หรือการใช้วิจารณญาณทางกฎหมายโดยอิสระ (independent legal judgment) ของผู้เขียน โดยผู้เขียนต้องเป็นผู้พัฒนา ประเมิน และรับผิดชอบต่อข้อวิเคราะห์ ข้อโต้แย้ง ข้อเสนอ และข้อสรุปทางกฎหมายที่เป็นสาระสำคัญของบทความด้วยตนเอง
การกำหนดจุดยืนทางวิชาการ ข้อสรุป หรือข้อเสนอแนะเชิงนโยบายของบทความ
การสร้างตัวบทกฎหมาย คำพิพากษา หรือเอกสารอ้างอิงที่ไม่มีอยู่จริง
ห้ามนำข้อมูลลับ ข้อมูลส่วนบุคคล เอกสารที่มีข้อจำกัดในการเปิดเผย เอกสารคดีที่ไม่เปิดเผยต่อสาธารณะ หรือข้อมูลที่ผู้เขียนไม่มีสิทธินำไปประมวลผล เข้าสู่ระบบ Generative AI เว้นแต่มีฐานทางกฎหมายหรือได้รับอนุญาตอย่างเหมาะสม และมีมาตรการรักษาความลับเพียงพอ
ความรับผิดชอบและการตรวจสอบความถูกต้อง

เนื่องจากผลลัพธ์จาก Generative AI อาจมีความคลาดเคลื่อนหรือสร้างข้อเท็จจริงที่ไม่ถูกต้อง (AI Hallucination) ผู้เขียนมีหน้าที่และความรับผิดชอบโดยตรงในการตรวจสอบความถูกต้อง ความครบถ้วน และความน่าเชื่อถือของเนื้อหา ตัวบทกฎหมาย คำพิพากษา/แนวคำวินิจฉัย เอกสารอ้างอิง และข้ออภิปรายทางกฎหมายทั้งหมด

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผู้เขียนต้องตรวจสอบการอ้างอิงคำพิพากษาและเลขคดี (case citation) กับฐานข้อมูลคำพิพากษาหรือแหล่งข้อมูลทางการของศาลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกครั้งก่อนนำมาใช้ในบทความ เนื่องจากเป็นความเสี่ยงที่ Generative AI มักสร้างชื่อคดีหรือเลขคดีที่ไม่มีอยู่จริง

ในกรณีที่มีการใช้ Generative AI เพื่อช่วยค้นหา อธิบาย สรุป หรือวิเคราะห์กฎหมาย ผู้เขียนต้องตรวจสอบข้อมูลดังกล่าวกับแหล่งข้อมูลต้นฉบับหรือแหล่งข้อมูลทางกฎหมายที่เชื่อถือได้ก่อนนำมาใช้ในบทความ

ผู้เขียนต้องไม่อ้างอิง Generative AI เป็นแหล่งที่มาของข้อกฎหมาย คำพิพากษา หรือข้อเสนอทางวิชาการ ในกรณีที่สามารถตรวจสอบและอ้างอิงแหล่งข้อมูลต้นฉบับได้

ข้อห้ามเรื่องความเป็นผู้นิพนธ์ (Non-Authorship)

Generative AI ไม่สามารถระบุชื่อเป็น "ผู้เขียนร่วม" (Co-Author) ของบทความได้ เนื่องจากไม่มีสถานะทางกฎหมายในการรับผิดชอบต่อเนื้อหาทางวิชาการและจริยธรรมวิจัย

ผลของการไม่ปฏิบัติตามแนวปฏิบัติ

หากภายหลังการตีพิมพ์ตรวจพบว่าผู้เขียนมิได้เปิดเผยการใช้ Generative AI ตามที่กำหนด หรือใช้งานเกินขอบเขตที่อนุญาตในข้อ 3 กองบรรณาธิการจะพิจารณาดำเนินการตามนโยบายจริยธรรมการตีพิมพ์ของวารสาร ซึ่งอาจรวมถึงการขอคำชี้แจงจากผู้เขียน การแก้ไขเพิ่มเติม (Correction) หรือการถอนบทความ (Retraction) แล้วแต่กรณี

รูปแบบข้อความการเปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์

กรณีมีการใช้ Generative AI ผู้เขียนควรระบุข้อความในรูปแบบตัวอย่าง ดังนี้

"ผู้เขียนใช้เครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ [ชื่อเครื่องมือ/แพลตฟอร์ม] เพื่อ [วัตถุประสงค์ เช่น ตรวจแก้ภาษา/แปลความ/สรุปเนื้อหา] ในส่วน [ระบุส่วนของบทความ เช่น บทคัดย่อ บทนำ] ทั้งนี้ผู้เขียนได้ตรวจสอบและรับรองความถูกต้องของเนื้อหาดังกล่าวแล้ว"

กรณีไม่ได้ใช้ Generative AI ให้ระบุข้อความในต้นฉบับว่า

"ผู้เขียนไม่ได้ใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Generative AI) ในการจัดทำต้นฉบับบทความนี้"