รายงานสรุปผลการศึกษาวิจัยโครงการศึกษาเพื่อพัฒนามาตรการพิเศษในการคุ้มครองพยานตามพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญาพ.ศ.2546 มาตรา 10(3)

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่องนี้แบ่งการศึกษาออกเป็นสามส่วน ส่วนแรกเป็นการศึกษาวิเคราะห์ระบบ การให้ความคุ้มครองความปลอดภัยให้แก่พยานอันเกิดจากการข่มขู่หรือประทุษร้ายจากจำเลยหรือ พวกของจำเลยในการมาเป็นพยานในคดีอาญา โดยศึกษาเฉพาะมาตรการพิเศษในการคุ้มครองพยาน เฉพาะในเรื่องที่เกี่ยวกับการเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุล และการเปลี่ยนหลักฐานทางทะเบียนให้แก่พยาน เพราะเหตุที่ได้ปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุลนั้น รวมถึงการเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุล และการเปลี่ยนหลักฐาน ทางทะเบียนกลับคืนไปใช้ชื่อตัวชื่อสกุลเดิมด้วย ซึ่งมาตรการพยานดังกล่าวได้บัญญัติในพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา พ.ศ. 2546 มาตรา 10 (3) สำหรับในส่วนที่สอง เป็นการศึกษา เปรียบเทียบมาตรการพิเศษในการคุ้มครองพยานเฉพาะในเรื่องที่เกี่ยวกับการเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุล และการเปลี่ยนหลักฐานทางทะเบียนให้แก่พยาน ใน 5 ประเทศ ได้แก่ ฝรั่งเศส อังกฤษ สหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย และฮ่องกง และส่วนท้ายสุด เป็นการวิเคราะห์และหาแนวทางการพัฒนาและปรับปรุง กฎหมายและระบบการให้ความคุ้มครองพยานในเรื่องการเปลี่ยนแปลงชื่อตัว ชื่อสกุลของพยานใน ประเทศไทย

วิธีการศึกษาวิจัยนี้ เป็นการศึกษาวิเคราะห์จากเอกสาร กฎหมายต่างๆของประเทศไทยและ ต่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับมาตรการพิเศษในการคุ้มครองพยานเฉพาะในเรื่องที่เกี่ยวกับการเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุล และการเปลี่ยนหลักฐานทางทะเบียนให้แก่พยาน นอกจากนั้นยังได้จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ จำนวนสามครั้ง โดยเชิญผู้เชี่ยวชาญ ผู้แทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองพยานมาประชุม เพื่อให้รับทราบถึงกรอบแนวทางการดำเนินงานตามโครงการ พร้อมระดมความคิดเห็น เพื่อเปิดรับ ฟิงคำวิจารณ์และคำแนะนำแล้วสรุปข้อเสนอแนะต่างๆนำไปปรับปรุง มาตรการพิเศษในการคุ้มครอง พยานเฉพาะในเรื่องที่เกี่ยวกับการเปลี่ยนชื่อตัวชื่อสกุล การเปลี่ยนหลักฐานทางทะเบียนให้แก่พยาน เพราะเหตุที่ได้เปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุลนั้น รวมถึงการเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุล และเปลี่ยนหลักฐานทาง ทะเบียนกลับคืน

จากการศึกษาวิจัยนี้พบว่ามีอุปสรรคในการทำให้บรรลุผลตามการพระราชบัญญัติคุ้มครอง พยานในคดีอาญา พ.ศ. 2546 มาตรา 10 (3) เหตุผลสำคัญสองประการคือ กฎหมายไทยในเรื่อง ทะเบียนราษฎรไม^,อนุญาตให้คนหนึ่งคนมีเลขประจำตัวประชาชนได้สองเลขหมาย ดังนั้น ชื่อใหม่ของ พยานจึงสามารถสืบพบได้จากหมายเลขประจำตัวประชาชน เหตุผลประการที่สองคือ บัตรประจำตัว ประชาชนนั้นไม่ให้ความคุ้มครองทางกฎหมายแก่เจ้าหน้าที่ซึ่งเปลี่ยนข้อมูลให้พยานและเปลี่ยนชื่อตัว หรือเอกสารหลังจากเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุลให้ใหม่ ด้วยเหตุผลตังกล่าว สำนักงานคุ้มครองพยานจึง ไม่อาจที่จะประสานการทำงานร่วมกับหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้องกับฝ่ายทะเบียนต่าง ๆ เพื่อเปลี่ยนแปลง เอกสารต่างๆของพยานซึ่งเปลี่ยนชื่อใหม่ได้

หลังจากได้ศึกษากฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกาและออสเตรเลียแล้ว งานวิจัยนี้ได้สรุปว่า แนวทางแก้ไขป็ญหาระยะสั้น อาศัยอำนาจตามมาตรา 5 พระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา .พ.ศ. 2546 ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมออกกฎกระทรวงแกไขเกี่ยวกับกระบวนการเปลี่ยนชื่อ พยานซึ่งอยู่ภายใต้ข้อจำกัดโดยกฎหมายที่ให้ประชาชนมีเลขประจำตัวประชาชนเพียงเลขเดียวและ กำหนดแนวทางปฏิบัติให้สำนักงานคุ้มครองพยานร่วมมือกับสำนักงานทะเบียนในการออกบัตร ประจำตัวประชาชน แนวทางแก้ปัญหาในระยะยาว ผู้วิจัยเห็นควรว่า ต้องแก้ไขเพิ่มเติม.พระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา พ.ศ. 2546 เพื่อให้การรับรองอำนาจหน้าที่ของรัฐมนตรี ในการ กำหนดหลักเกณฑ์ที่สามารถสั่งให้เจ้าพนักงานที่เกี่ยวข้องทั้งหมดดำเนินการแก้ไขชื่อตัว ชื่อสกุลและ หลักฐานทางทะเบียนโดยชอบด้วยกฎหมาย และยกเว้นความรับผิดทางแพ่ง ทางอาญา หรือทางปกครองให้แก่เจ้าพนักงานจากการไม่ดำเนินการตามหลักเกณฑ์ตามกฎหมายที่กำหนดในเรื่องดังกล่าว หากดำเนินการตามคำสั่งของรัฐมนตรีซึ่งรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้ในการคุ้มครองพยานในมาตรการพิเศษ และให้มีสิทธิปฏิเสธในการให้ข้อมูลอันเกี่ยวเนื่องกับการเปลี่ยนแปลงชื่อดังกล่าว ไม่ ว่าจะเป็นการให้ข้อมูลเท็จจริงเพื่อยืนยันสิทธิของพยานในชื่อใหม่หรือการปฏิเสธไม่ให้ข้อมูลเดิมใน การสืบสวนเพื่อให้ได้ข้อมูลของชื่อเติมก็ตาม

สำหรับการคุ้มครองการเปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับตัวพยาน คณะผู้วิจัยเห็นควรให้องค์กรและวิธีการดำเนินการเกี่ยวกับการเปลี่ยนชื่อพยานควรเป็นหน่วยงานที่มีอิสระในการดำเนินการและเป็นหน่วย ขึ้นตรงต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม