แนวทางการคุ้มครองสิทธินักแสดงภายใต้สนธิสัญญาปักกิ่งว่าด้วย การแสดงในโสตทัศนวัสดุขององค์กรทรัพย์สินทางปัญญาโลก

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา แนวทางการคุ้มครองสิทธินักแสดงภายใต้สนธิสัญญาปักกิ่งว่าด้วยการแสดงในโสตทัศนวัสดุขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก โดยศึกษาสิทธิข้างเคียง (Neighboring Rights) ของนักแสดงตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537 การคุ้มครองสิทธิข้างเคียงตามกฎหมายระหว่างประเทศ ได้แก่ Rome Convention 1961, WIPO Copyright Treaty (WCT) 1996, WIPO Performances and Phonograms Treaty (WPPT) 1996 และ Beijing Treaty on Audiovisual Performances 2012 รวมทั้งกฎหมายของต่างประเทศ ได้แก่ ประเทศสหรัฐอเมริกา จากการศึกษาพบว่า การคุ้มครองสิทธินักแสดงในประเทศไทยนั้นมีขึ้นภายหลังจากการประกาศใช้ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ซึ่งนำหลักเกณฑ์ของ Rome Convention 1961 มาเป็นแนวทางในการคุ้มครองสิทธินักแสดง และสนธิสัญญาฉบับดังกล่าวได้จัดทำขึ้นมาเป็นเวลานาน ประกอบกับเทคโนโลยีในการบันทึกภาพการแสดงหรืองานโสตทัศนวัสดุได้มีการพัฒนามากขึ้นทำให้การคุ้มครองสิทธินักแสดงตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ไม่เพียงพอต่อการคุ้มครองประโยชน์จากการบันทึกการแสดงในงานโสตทัศนวัสดุของนักแสดงในประเทศไทยอีกต่อไป และมีผลทำให้นักแสดงสูญเสียรายได้มหาศาล ซึ่งเมื่อศึกษาการคุ้มครองนักแสดงตามสนธิสัญญาระหว่างประเทศ ได้แก่ WIPO Copyright Treaty (WCT) 1996, WIPO Performances and Phonograms Treaty (WPPT) 1996 นั้นพบว่ามีการคุ้มครองเพียงสิ่งบันทึกเสียงการแสดงเท่านั้น ต่อมาในปี ค.ศ. 2012 ได้มีการตรา Beijing Treaty on Audiovisual Performances 2012 ขึ้นและมีหลายประเทศได้ให้สัตยาบันสนธิสัญญาฉบับนี้ อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยยังมิได้ลงนามเป็นภาคีสมาชิก ซึ่งผู้วิจัยได้ทำการศึกษาสนธิสัญญาฉบับดังกล่าวเปรียบเทียบกับพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 แล้วพบว่าสิทธิของนักแสดงตามมาตรา 44 และมาตรา 45 มีปัญหาต่อการคุ้มครองสิทธิของนักแสดงในปัจจุบัน ได้แก่ 1.ปัญหาการตีความของคำว่า ”นักแสดง” 2.ปัญหาไม่มีการคุ้มครองสิทธิทางศีลธรรมหรือธรรมสิทธิ์ (Moral Rights) ของนักแสดง ทำให้หากมีการกระทำใดๆ แก่งานอันมีที่มาจากการแสดงอันทำให้เสียชื่อเสียงหรือเกียรติคุณของนักแสดง นักแสดงไม่สามารถดำเนินการใดๆ ได้ตามกฎหมาย 3.ปัญหาความชัดเจนในการคุ้มครองสิทธิของนักแสดงกรณีการแสดงสด และการแสดงที่อยู่ในโสตทัศนวัสดุ 4.ปัญหามาตรา 45 แห่งพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537 ไม่คุ้มครองการได้รับค่าตอบแทนจาการนำต้นฉบับหรือสำเนางานโสตทัศวัสดุของนักแสดงไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้า ในขณะที่ Beijing Treaty on Audiovisual Performances 2012 ได้ให้ความคุ้มครองสิทธินักแสดงในเรื่องของสิทธิทางศีลธรรมหรือธรรมสิทธิ์ (Moral Rights) และให้ความชัดเจนในเรื่องของการคุ้มครองการแสดงสด และการแสดงในงานโสตทัศนวัสดุ รวมทั้งให้ความคุ้มครองการได้รับค่าตอบแทนจาการนำต้นฉบับหรือสำเนางานโสตทัศวัสดุของนักแสดงไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้า ดังนั้น บทความนี้เสนอแนะว่า ประเทศไทยควรที่จะเข้าร่วมเป็นสมาชิกใน Beijing Treaty on Audiovisual Performances 2012 เพื่อให้สิทธินักแสดงได้รับการคุ้มครองที่ครอบคลุม โดยเฉพาะการคุ้มครองงานแสดงที่อยู่ในโสตทัศนวัสดุ ซึ่งพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 และสนธิสัญญาฉบับอื่นไม่ได้ให้ความคุ้มครองเอาไว้นั่นเอง