เมื่อคัมภีร์กลายเป็นคอนเทนต์: มังคลัตถทีปนีและการจัดรูปใหม่ของความศักดิ์สิทธิ์ในพุทธศาสนาดิจิทัลในสังคมไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
นักวิชาการด้านพุทธศาสนาดิจิทัลมักตั้งสมมติฐานว่าเมื่อคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์เคลื่อนย้ายสู่แพลตฟอร์มออนไลน์ ความหมายเชิงศาสนาย่อมสูญเสียตามไปด้วย บทความนี้โต้แย้งข้อสมมติดังกล่าวโดยตรง บทความเสนอว่าความศักดิ์สิทธิ์ของมังคลัตถทีปนี คัมภีร์อรรถกถาเถรวาทของพระสิริมังคลาจารย์ มิได้ดับสูญเมื่อก้าวข้ามเส้นแบ่งระหว่างใบลานกับหน้าจอ หากแต่ถูกจัดรูปใหม่ผ่านตรรกะของสื่อ อำนาจของอัลกอริทึม และรูปแบบการมีส่วนร่วมทางศาสนาในชีวิตประจำวันดิจิทัล งานวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพแบบสหวิธี ประกอบด้วยการวิเคราะห์ตัวบทมังคลัตถทีปนีในฐานะระบบจริยธรรม ชาติพันธุ์วรรณนาดิจิทัลในแพลตฟอร์ม YouTube, Facebook และเว็บไซต์ธรรมะ จำนวน 12 แหล่ง และการวิเคราะห์วาทกรรมจากเนื้อหาออนไลน์ ที่อ้างอิงมงคลสูตร โดยเก็บข้อมูลระหว่างปี พ.ศ. 2566-2567
ผลการศึกษาพบว่า ความศักดิ์สิทธิ์ถูกแปรรูปผ่านสามกระบวนการที่เชื่อมโยงกัน ได้แก่ การแตกตัวของคัมภีร์เป็นเนื้อหาที่แชร์ได้ การเกิดขึ้นของอำนาจการตีความรูปแบบใหม่ที่ขับเคลื่อนโดยการมองเห็นเชิงอัลกอริทึม และการก่อตัวของ “ความศักดิ์สิทธิ์แบบฉับไว” ที่ตอบสนองต่อสภาวะชีวิตร่วมสมัย ต่างจากวิชาการตีความแบบคลาสสิกที่วางผู้อ่านไว้ที่ศูนย์กลาง บทความนี้เสนอแนวคิดการตีความในยุคดิจิทัล (Digital Hermeneutics) ซึ่งให้อัลกอริทึม
ทำหน้าที่เป็นผู้ตีความร่วมที่ไม่ได้รับเชิญ ผู้กำหนดว่าอะไรสามารถถูกอ่านได้ อะไรถูกพบเจอในรูปแบบใด และเศษเสี้ยวของความหมายใดจะรอดพ้นจากตรรกะของการหมุนเวียนในแพลตฟอร์ม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Agarwal, R., & Jones, W. J. (2022). Social media's role in the changing religious landscape of contemporary Bangkok. Religions, 13(5), 421. https://doi.org/10.3390/rel13050421
Agarwal, R., & Pongjit, P. (2025). Enhancing luck in the digital age with Thai auspicious smartphone wallpapers. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 202. https://doi.org/10.1057/s41599-025-04499-3
Asad, T. (1993). Genealogies of religion: Discipline and reasons of power in Christianity and Islam. Johns Hopkins University Press.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Campbell, H. A. (2024). Looking backwards and forwards at the study of digital religion. Religious Studies Review, 50(2), 115–122. https://doi.org/10.1111/rsr.17062
Campbell, H. A., & Cheong, P. H. (Eds.). (2024). The Oxford handbook of digital religion. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780197549803.001.0001
Campbell, H. A., & Connelly, L. (2020). Religion and digital media. In V. Narayanan (Ed.), The Wiley Blackwell companion to religion and materiality (pp. 471–486). Wiley.
Cheong, P. H., Fischer-Nielsen, P., Gelfgren, S., & Ess, C. (Eds.). (2012). Digital religion, social media and culture: Perspectives, practices and futures. Peter Lang.
Collins, S. (1998). Nirvana and other Buddhist felicities: Utopias of the Pali imaginaire. Cambridge University Press.
Durkheim, É. (1912/1995). The elementary forms of religious life (K. E. Fields, Trans.). Free Press. (Original work published 1912)
Eliade, M. (1959). The sacred and the profane: The nature of religion (W. R. Trask, Trans.). Harcourt, Brace & World. (Original work published 1957)
Evolvi, G. (2021). Religion and the internet: Digital religion, (hyper)mediated spaces, and materiality. Zeitschrift für Religion, Gesellschaft und Politik, 5(2), 425–443. https://doi.org/10.1007/s41682-021-00087-9
Foucault, M. (1972). The archaeology of knowledge (A. M. Sheridan Smith, Trans.). Pantheon Books. (Original work published 1969)
franzke, a. s., Bechmann, A., Zimmer, M., Ess, C. M., & the Association of Internet Researchers. (2020). Internet research: Ethical guidelines 3.0. Association of Internet Researchers. https://aoir.org/reports/ethics3.pdf
Gleig, A. (2019). American dharma: Buddhism beyond modernity. Yale University Press. https://doi.org/10.12987/yale/9780300215809.001.0001
Gillespie, T. (2018). Custodians of the internet: Platforms, content moderation, and the hidden decisions that shape social media. Yale University Press.
Gombrich, R. F. (2006). Theravada Buddhism: A social history from ancient Benares to modern Colombo (2nd ed.). Routledge.
Grieve, G. P. (2017). Cyber zen: Imagining authentic Buddhist identity, community, and practices in the virtual world of Second Life. Routledge.
Helland, C. (2005). Online religion as lived religion: Methodological issues in the study of religious participation on the Internet. Online — Heidelberg Journal of Religions on the Internet, 1(1), 1–16. https://doi.org/10.11588/rel.2005.1.212
Hine, C. (2015). Ethnography for the internet: Embedded, embodied and everyday. Bloomsbury Academic.
Hinüber, O. von. (1996). A handbook of Pāli literature. Walter de Gruyter.
Hoover, S. M. (Ed.). (2016). The media and religious authority. Pennsylvania State University Press.
Khonraeng, P. Adul. (1998). An analytical study of the MangalAtthadipani. Thesis (M.A. (Thai epigraphy), Silpakorn University.
Lim, F. K. G. (Ed.). (2009). Mediating piety: Technology and religion in contemporary Asia. Brill.
McMahan, D. L. (2008). The making of Buddhist modernism. Oxford University Press.
Norman, K. R. (1997). A philological approach to Buddhism: The Bukkyo Dendo Kyokai lectures 1994. School of Oriental and African Studies, University of London.
Siuda, P. (2021). Mapping digital religion: Exploring the need for new typologies. Religions, 12(6), 373. https://doi.org/10.3390/rel12060373
Tambiah, S. J. (1976). World conqueror and world renouncer: A study of Buddhism and polity in Thailand against a historical background. Cambridge University Press.
Tsuria, R. (2021). Digital media: When God becomes everybody — The blurring of sacred and profane. Religions, 12(2), 110. https://doi.org/10.3390/rel12020110
