การศึกษาทำนองที่ใช้ในการเทศน์มหาชาติกัณฑ์มหาราชในล้านนา

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่อง “การศึกษาทำนองที่ใช้ในการเทศน์มหาชาติกัณฑ์มหาราชในล้านนา”มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาประวัติการเทศน์มหาชาติในล้านนา 2) เพื่อศึกษารูปแบบของทำนองที่ใช้ในการเทศน์มหาชาติกัณฑ์มหาราชในล้านนา 3) เพื่อวิเคราะห์รูปแบบของทำนองที่ใช้ในการเทศน์มหาชาติกัณฑ์มหาราชในล้านนา เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative research) ศึกษาจากเอกสารชั้นปฐมภูมิ ชั้นทุติยภูมิ และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) จากกลุ่มผู้ที่ให้ข้อมูลสำคัญ (Key informants) จำนวน 20 รูป/คน ผลการวิจัยพบว่า ประวัติการเทศน์มหาชาติในล้านนาได้รับความศรัทธามาจากการที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสไว้ในพระไตรปิฎกเกี่ยวกับเรื่องมหาชาติ  และเหตุผลดังกล่าวนี้จึงกลายมาเป็นประเพณี วัฒนธรรม ในการฟังเทศน์มหาราชของสังคมล้านนาไทย ซึ่งจะจัดขึ้นในเดือน 12 ของทางภาคเหนือ สอดคล้องกับหลักฐานมีที่พบประวัติ คือ 1. จากการแปลคาถาพัน 2.นิกายพระสุมนเถระได้นำมาเผยแพร่เกี่ยวกับการเทศน์มหาชาติ ส่วนรูปแบบทำนองที่ใช้ในการเทศน์กัณฑ์มหาราช ปัจจุบันมีวิธีการเทศน์อยู่ 2 วิธี คือ 1.รูปแบบทำนองธรรมวัตร 2.รูปแบบทำนองมหาชาติ ส่วนรูปแบบทำนองที่ใช้การเทศน์กัณฑ์มหาราชในล้านนา พบว่า รูปแบบทำนองธรรมวัตรก็จะใช้ทำนองน้ำดั้นท่อริน และรูปแบบทำนองมหาชาติก็จะใช้ในทำนองพร้าวไกว๋ใบ มะนาวล่องโขง และน้ำตกตาด เข้ามาใช้เป็นทำนองการเทศน์ ส่วนการวิเคราะห์รูปแบบทำนองที่ใช้ในการเทศน์ พบว่า ทำนองแบบธรรมวัตร มีวิธีการใช้สัญญาลักษณ์การลงเสียง o ส่วนทำนองแบบมหาชาติ ใช้เครื่องหมายครบหมดทุกตัวสัญญาลักษณ์ ตั้งแต่ เหินสูง / เหินต่ำ , ละม้าย ๙  และการลงเสียง ๐ ส่วนรูปแบบของทำนองที่นิยมมากที่สุดมีอยู่ 3 ทำนอง คือ ทำนองน้ำตกตาด ทำนองแบบมะนาวล่องโขง และทำนองพร้าวไกว๋ใบ โดยทั้ง 3 ทำนองนี้ได้รับการยกย่องว่า เป็นทำนองที่เหมาะสมแก่การนำมาใช้ในการเทศน์กัณฑ์มหาราชของทางล้านนามากที่สุด