หลักพุทธธรรมเพื่อการพัฒนาอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาเกี่ยวกับหลักพุทธธรรมเพื่อดูแลรักษาความสมดุลต่อสิ่งแวดล้อม การนำกระบวนการหลักธรรมไตรสิกขามาเป็นหลักธรรมการอนุรักษ์หรือดูแลองค์ประกอบทั้ง 3 ส่วนคือ ทางศีล สมาธิ และปัญญา สามารถนำมาใช้เป็นระบบในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในการพัฒนามนุษย์ให้มีความสมบูรณ์ ตามแนวทางพระพุทธศาสนา 3 ด้าน คือ

1) สิ่งแวดล้อมทางกาย (ศีล) ความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมทางกายภาพในลักษณะที่ดี จะช่วยให้เกิดสิ่งแวดล้อมที่ดี เช่น การรับประทานอาหารที่ดีมีประโยชน์ สวมเสื้อผ้าที่ใส่ให้มีความพอเหมาะพอดีไม่คับหรือหลวมจนเกินไป สถานที่อาศัยที่มีความปลอดภัย ดูแลสุขอนามัยของร่างกาย และสุขอนามัยแวดล้อม

2) สิ่งแวดล้อมทางจิต (สมาธิ) การดูแลพัฒนาภาวะจิต หรือสมาธินี้ เน้นในการเสริมสร้างจิตให้มีสุขภาวะต้องมีการสร้างเสริมให้เกิดจิต 3 ลักษณะ คือ (1) จิตมีความเข้มแข็ง มีความสามารถ (2) จิตมีคุณภาพ และมีคุณธรรม และ (3) จิตมีสุขภาพดีคือโปร่งโล่ง ไม่เครียด สงบ เย็น อ่อนโยน นุ่มนวล

3) สิ่งแวดล้อมทางปัญญา (ปัญญา)  การดูแลสุขภาพทางปัญญา คือ การเสริมสร้างให้ปัญญามีความเจริญก้าวหน้า โดยอาศัยหลักภาวนา 4 แบ่งเป็น 2 ด้านใหญ่ ๆ คือ (1) กายภาวนา หรือภาวิตกาย เป็นการฝึกอบรมกาย คือ สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ โดยอาศัยความรู้ทางเทคโนโลยี หรือความสามารถทางศิลปะ (2) สีลภาวนา หรือภาวิตศีล การฝึกอบรมพฤติกรรมทางด้านกาย วาจาไม่เบียดเบียน หรือก่อความเดือดร้อนแก่ผู้อื่น มีวินัยในตนเอง และประกอบอาชีพที่สุจริต (3) จิตตภาวนา หรือภาวิตจิต เป็นการฝึกอบรมด้านจิตใจ ให้สมบูรณ์ด้วยคุณภาพจิต สมรรถภาพจิต และสุขภาพจิตที่ดี มีจิตใจร่าเริงแจ่มใส เบิกบานสดชื่น อิ่มเอิบ ผ่องใส และสงบสุข (4) ปัญญาภาวนา หรือภาวิตปัญญา การฝึกอบรมด้านปัญญา รู้จักคิด รู้จักพิจารณา รู้จักวินิจฉัย รู้จักแก้ปัญหา และรู้จักจัดทำดำเนินการต่าง ๆ ด้วยปัญญาที่บริสุทธิ์