แนวทางการบริหารจัดการวัดร้างในจังหวัดแม่ฮ่องสอน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาสภาพทั่วไปของวัดร้างในจังหวัดแม่ฮ่องสอน 2) เพื่อศึกษาการบริหารจัดการวัดร้างในจังหวัดแม่ฮ่องสอน และ 3) เพื่อวิเคราะห์แนวทางการบริหารจัดการวัดร้างในจังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารทางพระพุทธศาสนา อรรถกถา งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 12 รูป/คน

          ผลการวิจัยพบว่า

          1) สภาพทั่วไปของวัดร้างในจังหวัดแม่ฮ่องสอน มีวัดร้างที่ขึ้นทะเบียนกับสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ จำนวน 20 แห่ง แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ (1) วัดร้างที่ยังมีพระสงฆ์จำพรรษาและได้รับการดูแลจากชุมชน และ (2) วัดร้างที่เหลือเพียงซากโบราณสถานหรือพื้นที่ว่างเปล่าโดยไม่มีการประกอบกิจกรรมทางศาสนา

          2) การบริหารจัดการวัดร้างในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ยังประสบข้อจำกัดหลายด้าน เช่น การประสานงานระหว่างหน่วยงานรัฐที่ยังไม่เป็นระบบ ความล่าช้าในการออกเอกสารสิทธิ์ที่ดิน ภูมิประเทศที่เป็นภูเขาและป่าสงวน รวมทั้งข้อจำกัดทางเศรษฐกิจและสังคม อย่างไรก็ตาม ความเชื่อของชุมชนไทใหญ่ที่มองว่าวัดร้างเป็น “วัดห่าง” ซึ่งเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์และไม่ควรถูกรบกวน มีบทบาทสำคัญในการป้องกันการบุกรุกและการทำลายโดยไม่ตั้งใจ

          3) วิเคราะห์แนวทางการบริหารจัดการวัดร้างในจังหวัดแม่ฮ่องสอน มีการสำรวจและจัดทำทะเบียนวัดร้างด้วยเทคโนโลยี GIS และระบบฐานข้อมูล การฟื้นฟูและอนุรักษ์ตามหลักวิชาการโดยคงรูปแบบและวัสดุดั้งเดิม การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนและภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง และการจัดทำแผนบริหารจัดการที่มีเป้าหมาย วิสัยทัศน์ และพันธกิจที่ชัดเจน โดยบูรณาการความร่วมมือระหว่างภาครัฐ คณะสงฆ์ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และประชาชน เพื่อการบริหารจัดการวัดร้างอย่างยั่งยืน