การพัฒนาแหล่งเรียนรู้หัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน บ้านป่าตาล ตำบลสันผักหวาน อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์การวิจัยเพื่อ 1) ศึกษาพัฒนาการและองค์ความรู้การทำหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาชุมชนบ้านป่าตาล 2) พัฒนาแหล่งเรียนรู้หัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน 3) นำเสนอแนวทางการส่งเสริมแหล่งเรียนรู้หัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนบ้านป่าตาล การวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ แกนนำชุมชน ตัวแทนหน่วยงานภาครัฐ ตัวแทนประชาชนในชุมชน ตัวแทนผู้ผลิตหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผา ตัวแทนผู้ประกอบการจำหน่ายเครื่องปั้นดินเผา เครื่องมือ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ การสัมภาษณ์เชิงลึก จากกลุ่มเป้าหมาย กลุ่มละ 5 คน จำนวน 25 คน  เวทีการสนทนากลุ่มในชุมชน จากตัวแทน 5 กลุ่ม จำนวน 10 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 

1) พัฒนาการและองค์ความรู้การทำหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาชุมชนบ้านป่าตาล พบว่า การทำหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาของชุมชนบ้านป่าตาลมีพัฒนาการต่อเนื่องมากกว่าร้อยปี เริ่มจากการทำอิฐมอญและภาชนะใช้สอยพื้นบ้าน ก่อนพัฒนาเป็นกระปุกออมสิน คนโฑดินเผา (น้ำต้น) และแจกัน ต่อมามีการผสมผสานความคิดสร้างสรรค์ร่วมสมัยเกิดเป็นตุ๊กตาดินยิ้ม ซึ่งกลายเป็นอัตลักษณ์ทางภูมิปัญญาและสร้างรายได้ทางเศรษฐกิจของชุมชน

2) พัฒนาแหล่งเรียนรู้หัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน พบว่า กระบวนการพัฒนาแหล่งเรียนรู้เกิดขึ้นจากการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในชุมชน ผ่านกลไกสำคัญคือ เวทีสนทนากลุ่มเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูล วิเคราะห์ปัญหา ร่วมกันออกแบบแนวทางพัฒนา กำหนดเนื้อหา กิจกรรม และประเมินผล ผลลัพธ์ที่ได้การสร้างกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์สำหรับเด็กและเยาวชน การเชื่อมโยงเครือข่ายผู้ผลิตและผู้ประกอบการ รวมถึงการใช้สื่อดิจิทัลเพื่อขยายตลาด

3) แนวทางการส่งเสริมแหล่งเรียนรู้หัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนบ้านป่าตาล ตำบลสันผักหวาน อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ พบว่า แนวทางการส่งเสริมแหล่งเรียนรู้หัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาสอดคล้องกับสังคมร่วมสมัย มีองค์ประกอบสำคัญ คือ 1) การออกแบบแหล่งเรียนรู้ร่วมสมัย โดยการเชื่อมโยงระหว่างภูมิปัญญาท้องถิ่นกับกระบวนการเรียนรู้เพื่อถ่ายทอดเรื่องราวและคุณค่าของเครื่องปั้นดินเผาเป็นการบูรณาการการเรียนรู้กับวิถีชีวิตและการศึกษา 2) มีกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ทั้งในรูปแบบการฝึกปฏิบัติและการเรียนรู้ในระบบการศึกษา โดยการใช้สื่อดิจิทัลควบคู่กับการสื่อสารแบบดั้งเดิม เพื่อให้เข้าถึงคนทุกกลุ่มและสังคมวงกว้าง 3 )สร้างเครือข่ายแหล่งเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับเศรษฐกิจและการท่องเที่ยว 4) การสร้างผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพและสร้างมูลค่าเพิ่ม 5) จัดทำวิสาหกิจชุมชน เพื่อให้เกิดรายได้หมุนเวียนและสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจ