การพัฒนาระบบงานราชทัณฑ์ไทยในมุมมองเชิงเปรียบเทียบกับประเทศมาเลเซีย

บทคัดย่อ

          การศึกษาแนวทางการพัฒนาระบบงานราชทัณฑ์ไทยเปรียบเทียบกับประเทศมาเลเซีย เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาวิจัยเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม มีการกำหนดขอบเขตการศึกษา 3 ประเด็นหลักคือ 1. การบริหารจัดการภายในเรือนจำ หลักธรรมาภิบาล การพัฒนาระบบการทำงาน 2. นโยบายการลดทอนความเป็นอาชญากรรมเพื่อลดผู้ต้องขังในเรือนจำ ระบบประกันตัว การพัฒนาพฤตินิสัย แก้ไขฟื้นฟูพฤติกรรมผู้ต้องขัง 3.ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการลดจำนวนผู้ต้องขัง ในการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ จึงได้กำหนดให้มีการเก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key informants) จากกลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติงาน และบุคลากรในระบบงานราชทัณฑ์ทั้งในประเทศไทยและประเทศมาเลเซีย

            จากผลการศึกษา พบสภาพปัญหาและอุปสรรคในการบริหารจัดการเรือนจำในประเทศไทย พบปัญหาที่สำคัญหลายประการ  การบำบัดฟื้นฟูและพัฒนาศักยภาพผู้ต้องขัง และการบริหารจัดการเจ้าหน้าที่ราชทัณฑ์ โดยสามารถสรุปแนวทางในการแก้ไขปัญหาที่สำคัญในแต่ละด้านได้ดังนี้ 1) การบริหารจัดการเรือนจำ จำเป็นต้องมีการจำแนกผู้ต้องขังและจัดห้องพักให้เป็นไปตามมาตรฐานสากล มีระบบการดูแลด้านสาธารณสุขให้ถูกสุขอนามัยตามหลักสิทธิมนุษยชน และมีการดูแลรักษาพยาบาลผู้ต้องขังที่เจ็บป่วยให้ทั่วถึง ต้องให้ความสำคัญกับการใช้ชีวิตของผู้ต้องขังในแต่ละวันทั้งการพัฒนาฝึกหัดอาชีพ และเวลาในการออกกำลังกายที่เหมาะสม       เป็นต้น 2) การแก้ไข บำบัดฟื้นฟูพฤตินิสัย และพัฒนาศักยภาพผู้ต้องขัง โดยให้ความสำคัญกับโปรแกรมบำบัดแก้ไขฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด การส่งเสริมการศึกษาให้ผู้ต้องขัง และทักษะในวิชาชีพ การจัดกิจกรรมพัฒนาจิตใจ เพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การติดตามช่วยเหลือภายหลังพ้นโทษ 3) การบริหารจัดการเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ระบบการคัดเลือก และการวางแผนการฝึกอบรมเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน รวมทั้งการจัดกำลังคนให้เพียงพอ และเหมาะสมกับจำนวนผู้ต้องขัง

จากผลการศึกษาวิจัย มีข้อเสนอแนะที่สำคัญ คือ 1) ขั้นตอนก่อนการฟ้องคดี ควรมีการปรับเปลี่ยนนโยบายในการแก้ไขปัญหายาเสพติดของประเทศ การเบี่ยงเบนคดีก่อนการฟ้อง (Pre-trial diversion) และการส่งเสริมการใช้กระบวนการยุติธรรมสมานฉันท์ 2) ขั้นตอนระหว่างการฟ้องและพิจารณาคดี การพัฒนาระบบการประกันตัวชั่วคราว การส่งเสริมให้ใช้มาตรการการต่อรองคำรับสารภาพ (Plea-bargaining) และการส่งเสริมให้นำวิธีการในขั้นตอนก่อนการพิจารณาพิพากษาแทนการควบคุมอยู่ในเรือนจำ  3) ขั้นตอนระหว่างการพิจารณาการลงโทษ มุ่งเน้นการลงโทษแบบไม่มีการควบคุม (Non-custodial measures) การส่งเสริมให้ใช้มาตรการลงโทษระดับกลาง (Intermediate punishment) 4) ขั้นตอนในเรือนจำ การให้ความสำคัญกับการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังที่เป็นไปตามมาตรฐานสากล การปล่อยตัวแบบมีเงื่อนไขและใช้เครื่องมืออิเล็คทรอนิคส์ในการติดตามตัวและการส่งเสริมให้ใช้วิธีการสร้างชุมชนจำลองสำหรับผู้ต้องขังที่จะถูกปล่อยตัวออกไปโดยเฉพาะ (Halfway house)