การรื้อฟื้นเพลงตับตาโบลวิวังต์

บทคัดย่อ

            บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาความเป็นมาของเพลงตับตาโบลวิวังต์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ที่ส่งผลต่องานวิชาการด้านดนตรีสืบมา 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์โครงสร้างเพลงตับตาโบลวิวังต์ (Tableaux Vivants) และนำเสนอการวิจัยในรูปแบบการพรรณนาวิเคราะห์

            ผลการศึกษาพบว่าตับตาโบลวิวังต์มีพัฒนาการมาจากเพลงตับมโหรี สำหรับกล่อมพระบรรทมของพระมหากษัตริย์มาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เนื้อร้องแต่เดิมเป็นกาพย์ โคลง หรือกลอนเพลง เนื้อหาจบความในบท มีวิธีการเรียงร้อยด้วยการนำเพลงมาบรรจุในบทประพันธ์แล้วนำมาบรรเลงติดต่อกันเพื่อให้เกิดความยาว และเรียกการเรียงร้อยแบบนี้ว่า “ตับเพลง” ต่อมาในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์การแสดงละครเฟื่องฟู ได้มีผู้นำบทละครมาบรรเลง-ขับร้องโดยไม่มีตัวแสดง ซึ่งเรียกว่า “ละครกลาย” จึงเรียกเพลงตับที่มาจากบทละครว่า “เพลงตับเรื่อง” ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ได้พระนิพนธ์เพลงตับตาโบลวิวังต์จำนวน 8 ตับ ตามพระประสงค์ของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ภายหลังเมื่อสิ้นพระชนม์แล้วก็มิได้มีการจัดแสดงเพลงตับตาโบลวิวังต์อีกเลย ในสมัยรัชกาลที่ 9 ได้มีการรื้อฟื้นนำมาจัดแสดงแบบเต็มรูปแบบและนำมาปรับใช้เพื่อให้เหมาะสมกับสังคมปัจจุบัน ผลการศึกษาโครงสร้างเพลงตับตาโบลวิวังต์พบว่าเพลงตับเรื่องราชาธิราชมีสำเนียงพม่าและมอญ อยู่ในกลุ่มเสียงเพียงออบน และกลุ่มเสียงเพียงออล่าง เพลงตับเรื่องนิทราชาคริตมีสำเนียงแขก อยู่ในกลุ่มเสียงเพียงออล่าง เพลงตับเรื่องสามก๊ก มีสำเนียงจีน อยู่ในกลุ่มเสียงเพียงออบน เพลงตับเรื่องซินเดอเรลล่ามีสำเนียงฝรั่ง อยู่ในกลุ่มเสียงเพียงออล่าง เพลงตับเรื่องขอมดำดินมีสำเนียงเขมร อยู่ในกลุ่มเสียงชวา เพลงตับเรื่องพระลอมีสำเนียงลาว อยู่ในกลุ่มเสียงเพียงออล่าง และเพลงตับเรื่องอุณรุทมีสำเนียงไทย อยู่ในกลุ่มเสียงเพียงออล่าง ส่วนสำนวนทำนองหลักมีสำเนียงภาษามีทุกตับ แต่มีบางเพลงที่สำนวนทำนองหลักไม่มีสำเนียงภาษา แต่สามารถนำทำนองหลักนั้นไปแปรทางบรรเลงให้มีสำเนียงภาษาได้ ได้แก่ เพลงพม่าเห่ เพลงตะนาว เพลงมอญร้องไห้ เพลงแขกต่อยหม้อ เพลงครอบจักรวาล และเพลงเวสสุกรรม