สมุดคำฉันท์กล่อมเสวตรฉัตร: การศึกษาที่มาและเขตขัณฑสีมาสยามสมัยรัชกาลที่ 4

บทคัดย่อ

สมุดคำฉันท์กล่อมเสวตรฉัตรเป็นวรรณคดีไทยที่มีต้นฉบับจัดเก็บไว้ ณ หอสมุดแห่งชาติ กรุงปารีส ลักษณะเอกสารเป็นสมุดไทยขาว อักษรไทย สมัยรัตนโกสินทร์ เนื้อหากล่าวถึงการบวงสรวงสังเวยพระมหาเศวตฉัตรประจำพระที่นั่งไพศาลทักษิณฯ ในพระบรมมหาราชวัง จากการปริวรรตและศึกษาพบว่ามีเนื้อความคล้ายกับงานพระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร ซึ่งได้ทรงนิพนธ์คำฉันท์กล่อมพระมหาเศวตฉัตรในพระที่นั่งต่างๆ หลายองค์ในคราวฉลองและสังเวยพระมหาเศวตฉัตรในรัชกาลที่ 4 จึงนับได้ว่าวรรณคดีเล่มนี้เป็นงานพระนิพนธ์อีกชิ้นหนึ่งที่สำคัญ นอกจากนี้ยังพบว่าในการสังเวยเทวดารักษาเศวตฉัตรนั้น ได้เอ่ยอ้างถึงเมืองต่างๆ ในขอบขัณฑสีมาอาณาจักรให้มาร่วมแสดงความจงรักภักดี รายชื่อเมืองต่างๆ ที่ปรากฏในสมุดคำฉันท์เป็นพระราชอาณาเขตของสยามในสมัยรัชกาลที่ 4 ซึ่งชื่อของบางเมืองยังคงปรากฏอยู่ เช่น เมืองบางขลัง เป็นต้น