ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการใช้สวนสาธารณะในเขตเทศบาลนครนครราชสีมาเพื่อรองรับผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

พื้นที่สวนสาธารณะมีความสำคัญต่อประชาชนคนในเมืองเพราะเป็นพื้นที่ผู้คนสามารถพักผ่อน หย่อนใจที่สามารถเข้าถึงได้ใกล้ กับละแวกบ้าน ย่านพักอาศัย สถานที่ทำงาน สามารถเลือกมาใช้สวนสาธารณะหลังจากเสร็จสิ้นจากกิจกรรมประจำวัน เพื่อหลีกหนีความแออัดของพื้นที่เมือง  คุณลักษณะที่สำคัญคือเป็นภูมิทัศน์ที่มีพื้นที่โล่ง บรรยากาศแวดล้อมเป็นธรรมชาติ สระน้ำ ต้นไม้ใหญ่ สนามหญ้า และรองรับกิจกรรมนันทนาการ จนถึงกิจกรรมเชิงสุขภาพ เนื่องจากจุดประสงค์ของพื้นที่สวนสาธารณะในสมัยนี้ คือการทำให้ประชาชนที่อยู่ในเมือง ได้ออกกำลังกาย เพื่อสุขภาวะที่ดีของประชาชน โดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุ ที่ถือเป็นประชากรกลุ่มใหญ่ของเมืองที่มีแนวโน้มในการใช้สวนสาธารณะเพื่อฟื้นฟูร่างกาย ได้หย่อนใจ และมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ดังนั้นการศึกษานี้ต้องการเปรียบเทียบสวนสาธารณะที่ตั้งในเมือง เขตเทศบาลนครนครราชสีมา ทั้ง 3แห่ง คือสวนสาธารณะสวนน้ำบุ่งตาหลั่ว สวนสาธารณะสวนภูมิรักษ์ 2 และสวนสาธารณะหนองแก้ช้างอยู่ในเขตเทศบาลนครนครราชสีมา โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อเปรียบเทียบศักยภาพของสวนสาธารณะที่รองรับผู้สูงอายุ ทั้ง 3 แห่งในเขตเทศบาลนครนครราชสีมา และศึกษาปัจจัยที่มีอทธิพลต่อการใช้ประโยชน์สวนสาธารณะเพื่อรองรับผู้สูงอายุในเขตเทศบาลนครนครราชสีมา การศึกษานี้ได้ใช้วิธีวิจัย ประกอบด้วย การสำรวจภาคสนามพื้นที่กิจกรรมของสวนสาธารณะ จัดทำผังบริเวณกิจกรรม การใช้พื้นที่ การเก็บข้อมูลผู้ตอบแบบสอบถามจำนวน392 ชุดจากกลุ่มผู้ใช้งานรอบสวนสาธารณะทั้ง3แห่ง และรวบรวมข้อมูลการระดมความคิดเห็นผู้สูงอายุในชุมชน ร่วมกับการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิสถาปัตยกรรม นำมาประมวลผลด้วยการวิเคราะห์สถิติผู้สูงอายุในการใช้พื้นที่ ผลการวิจัยพบว่า 1) ศักยภาพที่สามารถรองรับผู้สูงอายุให้เกิดแรงดึงดูดใจ และสนับสนุนการทำกิจกรรมเข้ามาใช้สวนสาธารณะ พบว่า ศักยภาพของสวนสาธารณะสวนน้ำบุ่งตาหลั่วมีความสมบูรณ์ที่สุด รองลงมาคือสวนสาธารณะสวนภูมิรักษ์ 2 และสุดท้ายคือสวนสาธารณะหนองแก้ช้าง พิจารณาจากการเลือกใช้สวน ขนาดพื้นที่ การแบ่งพื้นที่ใช้งานที่ครอบคลุม  2) ปัจจัยที่สำคัญต่อคุณภาพการใช้งานผู้สูงอายุในสวนสาธารณะพบว่า ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการใช้ประโยชน์เพื่อการออกกำลังกายของผู้สูงอายุในพื้นที่สวนสาธารณะประกอบด้วย3 ปัจจัย ได้แก่ 1) ปัจจัยด้านสภาพแวดล้อม ที่ส่งผลต่อผู้สูงอายุในกิจกรรม Active Recreation ได้แก่ วิ่ง-เดิน ขี่จักรยาน ออกแรงเครื่องเล่นในสวน ลานเต้นแอโรบิก  และ Passive Recreation บรรยากาศสงบและสบายเพื่อนั่งเล่น พักผ่อน  มองเห็นกิจกรรม  ทั้งนี้ด้านสภาพแวดล้อมต้องมีการวางผังออกแบบที่ เข้าถึงได้ง่าย มีความปลอดภัยในการใช้งาน มีสภาพแวดล้อมโอบอ้อมเป็นธรรมชาติเพียงพอ 2) ปัจจัยด้านพฤติกรรม สำหรับผู้สูงอายุมาใช้สวนแบบบุคคล(มาคนเดียว) และแบบกลุ่มบุคคล(มากับครอบครัวหรือ เพื่อน) พิจารณาจากความหลากหลายของการแบ่งโซนพื้นที่และสิ่งสนับสนุนในสวนสาธารณะ ที่ช่วยส่งเสริมให้เกิดแรงดึงดูดของผู้ใช้แบบบุคคล และแบบกลุ่ม เพราะแบบบุคคลจำเป็นต้องมีโซนเงียบ สงบ เป็นการส่วนตัว แบบกลุ่มบุคคลต้องมีพื้นที่สนับสนุนกิจกรรมกลุ่ม เป็นสาธารณะที่เชิญให้โอกาสได้เข้าร่วมสะดวก  3) ปัจจัยด้านสังคมของผู้สูงอายุที่เปิดโอกาสหาเข้ามาใช้สวนสาธารณะมากยิ่งขึ้น ที่ไม่มีค่าใช้จ่ายเดินทาง บริการน้ำฟรี และจัดกิจกรรมนันทนาการในสวน ทำให้เกิดสังคมมากกว่าผู้สูงอายุอยู่เพียงในบ้าน  ดังนั้นสรุปผลการวิจัยได้ว่าสวนสาธารณะสำหรับผู้สูงอายุต้องคำนึงถึงปัจจัยด้านสภาพแวดล้อม ด้านพฤติกรรมด้านสังคมซึ่งความสัมพันธ์กัน นำไปสู่การวางแผนพัฒนา ปรับปรุง สวนสาธารณะในที่อื่น ๆ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพ เกิดคุณภาพของการใช้งานได้ตามมาตรฐาน และตอบสนองความต้องการผู้สูงอายุ โดยเฉพาะให้ตรงกับจุดประสงค์ของสวนสาธารณะในเขตเมืองในสมัยนี้ที่ต้องการให้การใช้สวนสาธารณะเป็นพื้นที่ปลอดภัย สามารถพักผ่อนหย่อนใจ และได้ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม