สิทธิความเสมอภาคในการสมรสของบุคคลที่มีความหลากหลาย ทางเพศในประเทศไทย 1
Article Sidebar
เผยแพร่แล้ว:
มิ.ย. 9, 2020
คำสำคัญ:
ความเสมอภาคในการสมรส การสมรสของบุคคลเพศเดียวกัน บุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ กฎหมายครอบครัว
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิด ทฤษฎี บ่อเกิดแห่งสิทธิความเสมอภาคในการสมรส โดยวิเคราะห์สภาพปัญหาของคู่รักหลากหลายทางเพศในประเทศไทย อาทิ หญิงรักหญิง ชายรักชาย คนรักสองเพศ คนข้ามเพศ คนที่มีเพศกำกวม เควียร์ ซึ่งไม่ได้รับความเสมอภาคในการสมรส รวมถึงเปรียบเทียบกฎหมายระหว่างประเทศ กฎหมายฝรั่งเศสกฎหมายสหราชอาณาจักร และนำผลการวิเคราะห์มาเป็นแนวทาง ในการเสนอแก้ไขปรับปรุงกฎหมาย หรือเสนอกฎหมายใหม่ที่เหมาะสม เพื่อแก้ไขปัญหาให้กับบุคคลที่มี ความหลากหลายทางเพศในประเทศไทย วิธีการวิจัยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการวิจัยเอกสารจากตัวบทกฎหมาย งานวิจัย บทความทั้งภายในและต่างประเทศ อีกทั้งใช้การวิจัยภาคสนามโดยการสัมภาษณ์คู่รักหลากหลายทางเพศ องค์กรพัฒนาเอกชนด้านสิทธิความหลากหลายทางเพศ นักวิชาการด้านกฎหมาย และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับกฎหมายการสมรสในประเทศไทย ผลการวิจัยพบว่า คู่รักหลากหลายทางเพศในประเทศไทยประสบปัญหาสืบเนื่องจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์บัญญัติเงื่อนไขการสมรสให้เฉพาะชายและหญิงตามเพศทีกำเนิดทำให้คู่รักหลากหลายทางเพศขาดสิทธิและหน้าที่ทางกฎหมาย ทั้งตามประมวลกฎหมายและพาณิชย์และตามกฎหมายอื่นๆที่อ้างอิงคำว่าคู่สมรส สามีภริยา ทายาทโดยธรรม ถึงแม้ว่ารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักร พ.ศ. 2550 และ พ.ศ. 2560 ได้มีบทบัญญัติห้ามการเลือกปฏิบัติด้วยเหตุแห่งเพศ อีกทั้งอนุสัญญาและกติการะหว่างประเทศ ที่ประเทศไทยเข้าร่วมลงนามและให้สัตยาบันก็มีบทบัญญัติเช่นเดียวกัน ในต่างประเทศมีกฎหมายที่รับรอง การใช้ชีวิตคู่ของคู่รักหลากหลายทางเพศอยู่ 2 รูปแบบ คือ กฎหมายที่ให้ความเสมอภาคในการสมรสที่ให้ศักดิ์ศรี สิทธิและหน้าที่แก่คู่รักหลากหลายทางเพศเทียบ
เท่าคู่สมรสต่างเพศ และกฎหมายการจดทะเบียนคู่ชีวิตที่ให้สิทธิและหน้าที่บางประการด้อยกว่ากฎหมายสมรส ดังเช่นกฎหมายฝรั่งเศสและกฎหมายสหราชอาณาจักร ที่มีกฎหมายที่ให้ความเสมอภาคในการสมรสและกฎหมายการจดทะเบียนคู่ชีวิต ในประเทศไทยระหว่างปี พ.ศ. 2556 ถึง พ.ศ. 2559 กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรมได้เสนอร่าง
พระราชบัญญัติการจดทะเบียนคู่ชีวิต พ.ศ. .... และองค์กรภาคประชาชนได้เสนอร่างพระราชบัญญัติคู่ชีวิต พ.ศ. .... ทว่าบทบัญญัติของ ร่างพระราชบัญญัติดังกล่าวมิได้ให้ศักดิ์ศรี สิทธิ ความเสมอภาคเทียบเท่าการสมรสและคู่สมรสตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
Article Details
ประเภทบทความ
บทความวิจัย
บทความที่ปรากฏในวารสารนี้ เป็นความรับผิดชอบของผู้เขียน ซึ่งสมาคมนักวิจัยไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยเสมอไป การนำเสนอผลงานวิจัยและบทความในวารสารนี้ไปเผยแพร่สามารถกระทำได้ โดยระบุแหล่งอ้างอิงจาก "วารสารสมาคมนักวิจัย"
เอกสารอ้างอิง
กนกวรรณ ธราวรรณ. (2555). รัฐไทยกับชีวิตคู่แบบเพศวิถีนอกขนบ. ใน กุลภา วจนสาระ และ กฤตยา อาชวนิจกุล (บ.ก.), ประชากรและสังคม 2555 : ประชากรชายขอบและความเป็นธรรมในสังคมไทย. (น.145-164 นครปฐม :สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล.
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ, กระทรวงยุติธรรม. (2556). ร่าง พระราชบัญญัติการจดทะเบียนคู่ชีวิต พ.ศ. .... เอกสารประกอบการประชุมรับฟังความคิดของประชาชนต่อร่าง พรบ. การจดทะเบียนคู่ชีวิต. วันที่ 19 เมษายน 2556 ณ อาคารรัฐสภา กรุงเทพมหานคร.
______________ (2558). แผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2557-2561). กรุงเทพมหานคร: ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
______________ (2559). ร่าง พระราชบัญญัติการจดทะเบียนคู่ชีวิต พ.ศ. .... เอกสารประกอบการประชุมคณะทำงานทบทวนร่าง พรบ. การจดทะเบียนคู่ชีวิต พ.ศ. ... วันที่ 13 มิถุนายน 2559 ณ กระทรวงยุติธรรม ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ กรุงเทพมหานคร.
คณะกรรมาธิการวิสามัญบันทึกเจตนารมณ์ จดหมายเหตุและตรวจรายงานการประชุม สภาร่างรัฐรัฐธรรมนูญ. (2550).เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550. กรุงเทพมหานคร: สำนักกรรมาธิการ 3 สำนักงานสภาผู้แทนราษฎร.
คิง (นามสมมติ). (2557, 1 ธันวาคม). คู่รักหลากหลายทางเพศ. [บทสัมภาษณ์].
จรัญ โฆษณานันท์. (2557). นิติปรัชญา. (พิมพ์ครั้งที่ 18). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
จิ๊ด เศรษฐบุตร. (2551). หลักกฎหมายแพ่งลักษณะนิติกรรมและสัญญา. (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ชวลิต ศรีโฉมงาม และคณะ. (2559). รายงานการวิจัย เรื่อง การคุ้มครองสิทธิในการสมรสของบุคคลที่มี ความหลากหลายทางเพศ. กรุงเทพมหานคร: โครงการพัฒนามาตรฐานงานวิจัยทางมหาชนสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการ หลักสูตรระเบียบวิธีวิจัยทางกฎหมายมหาชน สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ.
ณนุช คำทอง. (2546). การสมรสของพวกรักร่วมเพศ. วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ณัฐวุฒิ ชัยสายัณห์. (2558). กฎหมายรับรองสถานะในการใช้ชีวิตคู่ร่วมกันของกลุ่มคนที่มีเพศวิถีแบบ รักเพศเดียวกัน.วิทยานิพนธ์นิติศาสตรดุษฎีบัณฑิต คณะนิติศาสตร์, สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2559). Queer Anthropology. แนวคิดทฤษฎี เรื่องความหลากหลายทางเพศ. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2559 จาก ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์กรมหาชน) : http://www.sac.or.th/th/article/
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์. (2559). สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2559 จาก สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา:http://www.krisdika.go.th/wps/portal/general
ปรีดี เกษมทรัพย์. (2559). นิติปรัชญา. (พิมพ์ครั้งที่ 14). กรุงเทพมหานคร: คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ไพโรจน์ กัมพูสิริ. (2556). คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ครอบครัว. (พิมพ์ครั้งที่ 8). กรุงเทพมหานคร:มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
____________ (2559). การสมรสของบุคคลที่มีเพศเดียวกัน. (ภาคสอง). ใน รวมบทความกฎหมายลักษณะครอบครัว.(พิมพ์ครั้งที่ 4). (น. 365 – 389). กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
มูลนิธิเพื่อสิทธิและความเป็นธรรมทางเพศ. (2558). ร่าง พระราชบัญญัติคู่ชีวิต พ.ศ. .... เอกสารประกอบการเสวนา เรื่องร่าง พรบ.คู่ชีวิต ฉบับภาคประชาชน ถึงไหน อย่างไร จะผ่านหรือไม่. วันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2558 ณ โรงแรมรอยัลซิตี้ กรุงเทพมหานคร.
วรพจน์ วิศรุตพิชญ์. (2543). สิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540. กรุงเทพมหานคร:วิญญูชน.
ศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง. (2559). คำสั่งศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง. คดีหมายเลขดำที่ 1239/2558 คดีหมายเลขแดงที่ 716/2559 ลงวันที่ 25 เมษายน 2559 ความแพ่ง ระหว่าง นายกอร์ดอน แอลลัน เลก ที่สาม ผู้ร้องกับ ผู้คัดค้าน เรื่อง พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์.
สมชาย หอมลออ. (2558, 8 กรกฎาคม). อดีตกรรมการปฏิรูปกฎหมาย. [บทสัมภาษณ์].
สมยศ เชื้อไทย. (2558). นิติปรัชญาเบื้องต้น. (พิมพ์ครั้งที่ 18). กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
____________ (2559). หลักกฎหมายมหาชนเบื้องต้น. (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
สุภัทรา นาคะผิว. (2558, 22 ธันวาคม). อดีตกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2558. [บทสัมภาษณ์].
หยุด แสงอุทัย. (2559). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมายทั่วไป. (พิมพ์ครั้งที่ 20). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อุดมศักดิ์ สินธิพงษ์. (2552). สิทธิมนุษยชน. (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
References
Central Juvenile and Family Court. (2016). Court Ruling, Red Number 1239/2558, Black Number 716/2559, dated April 25, 2016, Civil Case between Mr. Gordon Allan Lake III and Objection,Related to The Act for Protection of Child Born Through Reproductive Technologies. (In Thai).
Chaisayan, Nattawut. (2015). Same-Sex Certificated. Doctor of Laws Thesis. Faculty of Law, National Institute Development Administration. (In Thai).
Chueathai, Somyot. (2015). Philosophy of Law. (18th ed.). Bangkok: Winyuchon. (In Thai).
___________ (2016). Introduction to Public Law. (11th ed.). Bangkok: Winyuchon. (In Thai).
Civil and Commercial Code. (2016). Retrieved March 20, 2016, from Office of The Council of State:http://www.krisdika.go.th/wps/portal/general. (In Thai).
Constitution Drafting and Minutes of Commission. (2007). Thai Constitution Intentions B.E. 2550.Bangkok: Commission Office 3, House of Representatives. (In Thai).
Duangwises, Narupon. (2016). Queer Anthropology Article. Queer Theory. Retrieved March 20, 2016,from Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Center (Public Organization): http://www.sac.or.th/th/article/. (In Thai).
Foundation for SOGI Rights and Justice. (2015). Civil Partnership Draft Bill. in seminar Civil Partnership Draft Bill, pass or not, February 5, 2015 at Royal City Bangkok. (In Thai).
Girgis, S., Anderson, R.T., & George, R.P. (2012). What is Marriage? Man and Woman: A Defense. NY:Encounter Book.
Havemann, E., & Lehtinen, M. (1990). Marriage & Families New Problems, New Opportunities. (2nd ed.).NJ: Prentice Hall.
Hom-la-Or, Somchai. (2014, July 8th ). Former Law Reform Commissioner of Thailand. [Interviewed]. (In Thai).
Kampusiri, Pairojana. (2013). Civil and Commercial Code, Book 5, Family Law. (8th ed.). Bangkok:Thammasat University. (In Thai).
___________ (2016). Same-sex Marriage (Part Two). In The Series of Family Law Articles. (4th ed.). (pp.365-389). Bangkok: Winyuchon. (In Thai).
Kam-Thong, Na-Nuch. (2003). Same-sex Marriage. Master of Laws Thesis. Faculty of Law, Thammasat University. (In Thai).
Kasemsub, Preedee. (2016). Legal Philosophy. (14th ed.). Bangkok: Faculty of Law, Thammasat University.(In Thai).
King (Alias). (2014, December 1st). Gay Couple. [Interviewed]. (In Thai).
Kosananan, Jaran. (2014). Legal Philosophy. (18th ed.). Bangkok: Ramkhamhaeng University. (In Thai).
Legifrance. (2016). Civil Code. Retrieved October 1, 2016, from http://www.legifrance.gouv.fr/Traductions/en-English/Legifrance-translations.
Nakapew, Supatra (2015, December 22nd). Former Constitution Drafting Committee B.E. 2558.[Interviewed]. (In Thai).
Rights and Liberties Protection Department, Ministry of Justice. (2013). Civil Partnership Registration Draft Bill B.E. … related to public hearing for Civil Partnership Registration Draft bill handouts,April 19, 2013 at Thai Parliament Building, Bangkok. (In Thai).
_______________ (2015). National Human Rights Plan No. 3 (B.E. 2557-2561). Bangkok: Agricultural Cooperatives of Thailand. (In Thai).
_______________ (2016). Civil Partnership Registration Draft Bill B.E. … related to working group meeting of Civil Partnership Registration Draft Bill handouts, June 13,2016 at Ministry of Justice, The Government Complex, Bangkok. (In Thai).
Rose, L.M. (2010). The Supreme Court and Gender-Neutral Language: Setting the Standard or Lagging Behind. Duke Journal of Gender Law & Policy. 17(81). (pp. 81-129). Retrieved June 1, 2016,from http://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1170&context=djglp.
Sang-u-Tai, Yud. (2016). Introduction to General Laws. (20th ed.). Bangkok: Thammasat University. (In Thai).
Sethabutr, Jeed. (2008). Civil Laws in the form of Contract Law and Tort Law. (4th ed.). Bangkok:Thammasat University. (In Thai).
Sinthipong, Udomsak (2009). Human Rights. (3rd ed.). Bangkok: Winyuchon. (In Thai).
Srichomngarm, Chawalit and Others. (2016). Research Paper, Rights Protection for LGBTIQ Marriage.Bangkok: Public Laws Research for Academic Development, Public Laws Research Methodology,Office of Constitutional Court. (In Thai).
Tharawan, Kanokwan. (2012). Thai State and Queer Relationships. In Kulapa Vajanasara and Kritaya Archavanitkul (Editors). Populations and Social B.E. 2555. Marginalized Populations and Social Justice in Thailand. (pp. 145 - 164). Nakorn Pathom: Institute for Population and Social Research,Mahidol University. (In Thai).
The National Archives, UK Government. (2004). Civil Partnership Act 2004. Retrieved October 1,2016, from http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2004/33/pdfs/ukpga_20040033_en.pdf.
The National Archives, UK Government. (2013). Marriage (Same-sex Couples) Act 2013. Retrieved October 1, 2016, from http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2013/30/pdfs/ukpga_20130030_en.pdf
กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ, กระทรวงยุติธรรม. (2556). ร่าง พระราชบัญญัติการจดทะเบียนคู่ชีวิต พ.ศ. .... เอกสารประกอบการประชุมรับฟังความคิดของประชาชนต่อร่าง พรบ. การจดทะเบียนคู่ชีวิต. วันที่ 19 เมษายน 2556 ณ อาคารรัฐสภา กรุงเทพมหานคร.
______________ (2558). แผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2557-2561). กรุงเทพมหานคร: ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
______________ (2559). ร่าง พระราชบัญญัติการจดทะเบียนคู่ชีวิต พ.ศ. .... เอกสารประกอบการประชุมคณะทำงานทบทวนร่าง พรบ. การจดทะเบียนคู่ชีวิต พ.ศ. ... วันที่ 13 มิถุนายน 2559 ณ กระทรวงยุติธรรม ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ กรุงเทพมหานคร.
คณะกรรมาธิการวิสามัญบันทึกเจตนารมณ์ จดหมายเหตุและตรวจรายงานการประชุม สภาร่างรัฐรัฐธรรมนูญ. (2550).เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550. กรุงเทพมหานคร: สำนักกรรมาธิการ 3 สำนักงานสภาผู้แทนราษฎร.
คิง (นามสมมติ). (2557, 1 ธันวาคม). คู่รักหลากหลายทางเพศ. [บทสัมภาษณ์].
จรัญ โฆษณานันท์. (2557). นิติปรัชญา. (พิมพ์ครั้งที่ 18). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
จิ๊ด เศรษฐบุตร. (2551). หลักกฎหมายแพ่งลักษณะนิติกรรมและสัญญา. (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ชวลิต ศรีโฉมงาม และคณะ. (2559). รายงานการวิจัย เรื่อง การคุ้มครองสิทธิในการสมรสของบุคคลที่มี ความหลากหลายทางเพศ. กรุงเทพมหานคร: โครงการพัฒนามาตรฐานงานวิจัยทางมหาชนสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการ หลักสูตรระเบียบวิธีวิจัยทางกฎหมายมหาชน สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ.
ณนุช คำทอง. (2546). การสมรสของพวกรักร่วมเพศ. วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ณัฐวุฒิ ชัยสายัณห์. (2558). กฎหมายรับรองสถานะในการใช้ชีวิตคู่ร่วมกันของกลุ่มคนที่มีเพศวิถีแบบ รักเพศเดียวกัน.วิทยานิพนธ์นิติศาสตรดุษฎีบัณฑิต คณะนิติศาสตร์, สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2559). Queer Anthropology. แนวคิดทฤษฎี เรื่องความหลากหลายทางเพศ. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2559 จาก ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์กรมหาชน) : http://www.sac.or.th/th/article/
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์. (2559). สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2559 จาก สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา:http://www.krisdika.go.th/wps/portal/general
ปรีดี เกษมทรัพย์. (2559). นิติปรัชญา. (พิมพ์ครั้งที่ 14). กรุงเทพมหานคร: คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ไพโรจน์ กัมพูสิริ. (2556). คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ครอบครัว. (พิมพ์ครั้งที่ 8). กรุงเทพมหานคร:มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
____________ (2559). การสมรสของบุคคลที่มีเพศเดียวกัน. (ภาคสอง). ใน รวมบทความกฎหมายลักษณะครอบครัว.(พิมพ์ครั้งที่ 4). (น. 365 – 389). กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
มูลนิธิเพื่อสิทธิและความเป็นธรรมทางเพศ. (2558). ร่าง พระราชบัญญัติคู่ชีวิต พ.ศ. .... เอกสารประกอบการเสวนา เรื่องร่าง พรบ.คู่ชีวิต ฉบับภาคประชาชน ถึงไหน อย่างไร จะผ่านหรือไม่. วันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2558 ณ โรงแรมรอยัลซิตี้ กรุงเทพมหานคร.
วรพจน์ วิศรุตพิชญ์. (2543). สิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540. กรุงเทพมหานคร:วิญญูชน.
ศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง. (2559). คำสั่งศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง. คดีหมายเลขดำที่ 1239/2558 คดีหมายเลขแดงที่ 716/2559 ลงวันที่ 25 เมษายน 2559 ความแพ่ง ระหว่าง นายกอร์ดอน แอลลัน เลก ที่สาม ผู้ร้องกับ ผู้คัดค้าน เรื่อง พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์.
สมชาย หอมลออ. (2558, 8 กรกฎาคม). อดีตกรรมการปฏิรูปกฎหมาย. [บทสัมภาษณ์].
สมยศ เชื้อไทย. (2558). นิติปรัชญาเบื้องต้น. (พิมพ์ครั้งที่ 18). กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
____________ (2559). หลักกฎหมายมหาชนเบื้องต้น. (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
สุภัทรา นาคะผิว. (2558, 22 ธันวาคม). อดีตกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2558. [บทสัมภาษณ์].
หยุด แสงอุทัย. (2559). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมายทั่วไป. (พิมพ์ครั้งที่ 20). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อุดมศักดิ์ สินธิพงษ์. (2552). สิทธิมนุษยชน. (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
References
Central Juvenile and Family Court. (2016). Court Ruling, Red Number 1239/2558, Black Number 716/2559, dated April 25, 2016, Civil Case between Mr. Gordon Allan Lake III and Objection,Related to The Act for Protection of Child Born Through Reproductive Technologies. (In Thai).
Chaisayan, Nattawut. (2015). Same-Sex Certificated. Doctor of Laws Thesis. Faculty of Law, National Institute Development Administration. (In Thai).
Chueathai, Somyot. (2015). Philosophy of Law. (18th ed.). Bangkok: Winyuchon. (In Thai).
___________ (2016). Introduction to Public Law. (11th ed.). Bangkok: Winyuchon. (In Thai).
Civil and Commercial Code. (2016). Retrieved March 20, 2016, from Office of The Council of State:http://www.krisdika.go.th/wps/portal/general. (In Thai).
Constitution Drafting and Minutes of Commission. (2007). Thai Constitution Intentions B.E. 2550.Bangkok: Commission Office 3, House of Representatives. (In Thai).
Duangwises, Narupon. (2016). Queer Anthropology Article. Queer Theory. Retrieved March 20, 2016,from Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Center (Public Organization): http://www.sac.or.th/th/article/. (In Thai).
Foundation for SOGI Rights and Justice. (2015). Civil Partnership Draft Bill. in seminar Civil Partnership Draft Bill, pass or not, February 5, 2015 at Royal City Bangkok. (In Thai).
Girgis, S., Anderson, R.T., & George, R.P. (2012). What is Marriage? Man and Woman: A Defense. NY:Encounter Book.
Havemann, E., & Lehtinen, M. (1990). Marriage & Families New Problems, New Opportunities. (2nd ed.).NJ: Prentice Hall.
Hom-la-Or, Somchai. (2014, July 8th ). Former Law Reform Commissioner of Thailand. [Interviewed]. (In Thai).
Kampusiri, Pairojana. (2013). Civil and Commercial Code, Book 5, Family Law. (8th ed.). Bangkok:Thammasat University. (In Thai).
___________ (2016). Same-sex Marriage (Part Two). In The Series of Family Law Articles. (4th ed.). (pp.365-389). Bangkok: Winyuchon. (In Thai).
Kam-Thong, Na-Nuch. (2003). Same-sex Marriage. Master of Laws Thesis. Faculty of Law, Thammasat University. (In Thai).
Kasemsub, Preedee. (2016). Legal Philosophy. (14th ed.). Bangkok: Faculty of Law, Thammasat University.(In Thai).
King (Alias). (2014, December 1st). Gay Couple. [Interviewed]. (In Thai).
Kosananan, Jaran. (2014). Legal Philosophy. (18th ed.). Bangkok: Ramkhamhaeng University. (In Thai).
Legifrance. (2016). Civil Code. Retrieved October 1, 2016, from http://www.legifrance.gouv.fr/Traductions/en-English/Legifrance-translations.
Nakapew, Supatra (2015, December 22nd). Former Constitution Drafting Committee B.E. 2558.[Interviewed]. (In Thai).
Rights and Liberties Protection Department, Ministry of Justice. (2013). Civil Partnership Registration Draft Bill B.E. … related to public hearing for Civil Partnership Registration Draft bill handouts,April 19, 2013 at Thai Parliament Building, Bangkok. (In Thai).
_______________ (2015). National Human Rights Plan No. 3 (B.E. 2557-2561). Bangkok: Agricultural Cooperatives of Thailand. (In Thai).
_______________ (2016). Civil Partnership Registration Draft Bill B.E. … related to working group meeting of Civil Partnership Registration Draft Bill handouts, June 13,2016 at Ministry of Justice, The Government Complex, Bangkok. (In Thai).
Rose, L.M. (2010). The Supreme Court and Gender-Neutral Language: Setting the Standard or Lagging Behind. Duke Journal of Gender Law & Policy. 17(81). (pp. 81-129). Retrieved June 1, 2016,from http://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1170&context=djglp.
Sang-u-Tai, Yud. (2016). Introduction to General Laws. (20th ed.). Bangkok: Thammasat University. (In Thai).
Sethabutr, Jeed. (2008). Civil Laws in the form of Contract Law and Tort Law. (4th ed.). Bangkok:Thammasat University. (In Thai).
Sinthipong, Udomsak (2009). Human Rights. (3rd ed.). Bangkok: Winyuchon. (In Thai).
Srichomngarm, Chawalit and Others. (2016). Research Paper, Rights Protection for LGBTIQ Marriage.Bangkok: Public Laws Research for Academic Development, Public Laws Research Methodology,Office of Constitutional Court. (In Thai).
Tharawan, Kanokwan. (2012). Thai State and Queer Relationships. In Kulapa Vajanasara and Kritaya Archavanitkul (Editors). Populations and Social B.E. 2555. Marginalized Populations and Social Justice in Thailand. (pp. 145 - 164). Nakorn Pathom: Institute for Population and Social Research,Mahidol University. (In Thai).
The National Archives, UK Government. (2004). Civil Partnership Act 2004. Retrieved October 1,2016, from http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2004/33/pdfs/ukpga_20040033_en.pdf.
The National Archives, UK Government. (2013). Marriage (Same-sex Couples) Act 2013. Retrieved October 1, 2016, from http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2013/30/pdfs/ukpga_20130030_en.pdf
