บายศรี : ข้าวขวัญอันเป็นสิริมงคลของชุมชนอีสานใต้ในประเทศไทย
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาที่มาของบายศรี ความเชื่อและประเพณีการใช้บายศรี รูปแบบลักษณะและรายละเอียดของบายศรีในชุมชนอีสานใต้ ตลอดจนสถานการณ์การใช้บายศรีในประเพณีพิธีกรรมของชุมชนอีสานใต้ในปัจจุบัน พบว่า บายศรีมีรากศัพท์และเค้าเดิมมาจากเขมร ถือเป็นข้าวขวัญที่ใช้ในพิธีกรรมเรียกขวัญเพื่อเซ่นขวัญ การทำขวัญจะนิยมทำในทุกช่วงสำคัญของชีวิต ปัจจุบันมีการพัฒนารูปแบบและรูปทรงออกมาอย่างหลากหลาย ความเชื่อและประเพณีการใช้บายศรีของชุมชนอีสานใต้ถูกสืบทอดกันมาอย่างยาวนานนับพันปีวัฒนธรรมดั้งเดิมและความเชื่อที่สำคัญ คือ ความเชื่อเรื่องผี ความเชื่อเรื่องขวัญ การจัดทำบายศรีเพื่อตอบสนองความเชื่อในกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การสังเวย การชำระล้าง การสะเดาะเคราะห์ การต่อชะตาในกิจกรรมเกี่ยวกับ คน สัตว์ สิ่งของและสถานที่ แบ่งเป็น บายศรีปากชาม (บายแสร็ยจาน) บายศรีถาด (บายแสร็ยเที๊ยะหรือบายแสร็ยซำปัวะ) บายศรีต้น (บายแสร็ยเดิม) และ บายศรีหลัก (บายแสร็ยหลัก) โดยนิยมใช้บายศรีแบบโบราณและบายศรีแบบใหม่ควบคู่กันไปในงานพิธีต่างๆ หากแต่แนวโน้มในการใช้บายศรีแบบโบราณลดลงเรื่อยๆ การสร้างให้ชุมชนได้ตระหนักหรือให้ทุกคนมีส่วนร่วมในการชี้ให้เห็นถึงความสำคัญเป็นสิ่งที่จะทำให้การประดิษฐ์บายศรีแบบโบราณคงอยู่ต่อไปในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
Chulalongkorn, His Majesty King. (1911). Royal Ceremony 12 Month. Bangkok : Silpa Bannakan.
Fine Arts Department. (1980). Chuen Kwan Meeting. Bangkok, Office of Literature and History : Author.
Fine Arts Department. (2021). Rice, Ton Than Thai Civilization. Bangkok, Office of Literature and History : Author.
Klangrit, T., Siripaprapagon, Y., & Suriya Klangrit. (2021). A Study of the Equipment for Ritual of the Thai-Khmer People. Mahamakut Buddhist University NakhonPathom, Faculty of Buddhism and Philosophy, National Symposium (3rd). Buddhism and Philosophy: Concepts, Perspectives, Society, Post-Covit 19. NakhonPathom : Author.
Laomanacharoen, S. (2022). Ghost Religion - Under the Precipitous Khao Phra Sumeru. Bangkok : Natahak.
Ninwonnapa, R., & Prasertsung, P. (2016). Literlature of Isan Jataka : Identity reflection of Belief, Way of Life, Tradition and Rite. Journal of Research for Development Social and Community, 3 (1), 85-97.
Phra Somchai Sangwaro (Sukwinai), Phra Natthawee Tanawaro (Sattayabut). & Thanarat Sa-ard-iam. (2021). Haupleung : Value and Significance in Way of Life of the Surin Khmerian Buddhists. Journal of Institute of Trainer Monk Development, 4 (2), 74-86.
Plainoi, S. (2010). Encyclopedia of Thai Culture. Bangkok : Pimkham.
Sangketkit, W. (2023). teacher, Ban Taluak School. Interview.
Sangketkit, W. (2016). Ancient Ceremony Southern Isan - Cultural World Heritage. Surin : Surindra Rajabhat University.
Sathiankoset, Y. (1963). Kwan and The Tradition of Making Kwan. Bangkok : Kao-Nah.
Siripaprapagon, Y., Kanthiang, K., Phra Kru Sathukidkoson, Klangrit, S., & Kaewhorm, C., (2021). Mamuat : Ritual Communication with the Sacred Spirit of Thai Khmer People in Thailand. Journal of Development Studies, 4 (1), 74-97.
Siripaprapagon, Y. (2017). Bai Sai : Buddhist Innovation as a Sacrifice to Promote Constancy Way of Life of Thai-Khmer Group in Surin Province. Journal of Buddhist Studies Vanam Dongrak, 4 (1), 16-23.
Srithon, A., & Jantaranusorn, K. (2018). A Study of a Conservative form of Wrist-Tying (Bai Si
Su Kwan) Ritual. PHUPHAN SARN Journal of Humanities and Social Sciences, 1 (1), 1-27.
Thongthip, T., Phra Kru Srisunthonsarakit & Phra Maha Sombut Thanavaro. (2017). A study of History and Routes of Religious and Cultural Tourism in the South East Region. Surin : Mahachulalongkornrajavidyalaya University Surin Campus.
Uitekkeng, K., Panich, V., & Laomanacharoen, S. (2021) Ghost-Brahmin-Buddhism in Thai Religion. (3rd ed.). Bangkok : Natahak.
Wongpracha, M. (2013). Pa Kwan Pan Bai Sri. Master’s thesis, Graduate School, Silpakorn University.
Wongthes, S. (2016). Collective Culture Southeast Asia in ASEAN. (2nd ed.). Bangkok : Natahak.
Wongthes, S. (2017). Kwan Aey Kwan - Where did come from?. (2nd ed.). Bangkok : Natahak.
Wongthes, S. (2020, July 5). Bai Sri Khao Suk Khao Kwan Offering sacrifices to the elves, the blue spirits. Matichonweekly. Retrieved April 30, 2023, from https://www.matichonweekly.com/column/article_321274
Wiwatkunakorn, W. (2021). Spiritism in Thai State. Thai Research and Management Journal, 2 (2), 70-76.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2024 โรงเรียนการเรือนสวนดุสิต
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์ต้นฉบับที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวัฒนธรรมอาหารไทย ถือเป็นกรรมสิทธิ์ของโรงเรียนการเรือน มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ห้ามผู้ใดนำข้อความทั้งหมดหรือบางส่วนไปพิมพ์ซ้ำ เว้นแต่จะได้รับอนุญาตอย่างเป็นลายลักษณ์อักษรจากโรงเรียนการเรือน มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นอกจากนี้ เนื้อหาที่ปรากฎในบทความเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียน ทั้งนี้ไม่รวมความผิดพลาดอันเกิดจากเทคนิคการพิมพ์
