เพคตินจากใบเครือหมาน้อย สมุนไพรพื้นบ้านสู่อาหารสุขภาพ

บทคัดย่อ

เครือหมาน้อย (Cissampelos pareira L.) เป็นสมุนไพรพื้นบ้านที่มีความสำคัญทางวัฒนธรรมและสรรพคุณทางยาในภาคอีสานของประเทศไทย โดยเฉพาะการใช้ใบในการทำอาหารพื้นบ้าน เช่น ลาบหมาน้อย และการนำไปใช้ในทางการแพทย์แผนไทย สมุนไพรชนิดนี้มีสารเพคตินตามธรรมชาติชนิด low methoxyl pectin สูงถึงร้อยละ 30   ซึ่งเป็นสารธรรมชาติที่มีคุณสมบัติในการจับตัวเป็นเจลที่อุณหภูมิห้องโดยไม่ต้องใช้สารเติมแต่ง โดยพบว่า ใบเครือหมาน้อยเมื่อนำมาขยี้กับน้ำต้มสุกสามารถดูดน้ำได้สูงสุดประมาณ 3 เท่า ก่อนที่โครงสร้างเจลจะสูญเสีย    ความคงตัว เมื่อเปรียบเทียบกับเจลาติน พบว่าเพคตินจากใบเครือหมาน้อยให้ความคงตัวของเจลที่สูงและสามารถเก็บน้ำได้มากกว่า ในขณะที่เจลาตินต้องใช้ความร้อนหรือน้ำตาลในการสร้างเจล นอกจากนี้ เพคตินยังมีบทบาทในการเพิ่มกากใยอาหาร ดูดซับสารพิษ และลดการดูดซึมน้ำตาลและไขมันในระบบทางเดินอาหาร รวมถึงมีฤทธิ์ช่วยป้องกันการเกิดแผลในกระเพาะอาหาร ใบเครือหมาน้อยยังมีคุณค่าทางโภชนาการของสูง โดยให้พลังงาน โปรตีน เบต้าแคโรทีนและสารอาหารอื่นๆ ที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย การนำผลการศึกษานี้ไปใช้ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารเชิงสุขภาพ เช่น วุ้นใบเครือหมาน้อย และเครื่องดื่มผสมวุ้นใบเครือหมาน้อย ช่วยส่งเสริมการบริโภคสมุนไพรพื้นบ้านไทย พร้อมทั้งอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น และเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจให้กับสมุนไพรไทยในตลาด

บทความทางวิชาการฉบับนี้ มีจุดประสงค์เพื่อนำเสนอคุณประโยชน์ของใบเครือหมาน้อยที่มีผลต่อสุขภาพ โดยอาศัยการทบทวนวรรณกรรมและงานวิจัยที่ได้รับการยอมรับจากรากฐานข้อมูลที่มีมาตรฐาน ผลการวิเคราะห์     เชิงประจักษ์ การทวนสอบจากงานวิจัย นำไปสู่เนื้อหาที่จะทำให้ได้รู้จักสมุนไพรพื้นบ้านอย่างเครือหมาน้อยมากขึ้น ได้แก่ ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของเครือหมาน้อย วัฒนธรรมการบริโภคเครือหมาน้อย คุณสมบัติและคุณค่าทางโภชนาการของใบเครือหมาน้อย การเกิดเจล รวมทั้งแนวทางการพัฒนาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์อาหารเชิงสุขภาพ จากใบเครือหมาน้อย เพื่อเป็นการส่งเสริมให้สมุนไพรพื้นบ้านได้ประโยชน์ต่อสุขภาพและมีมูลค่าเพิ่ม ทั้งยังสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นและวัฒนธรรมการบริโภค รวมถึงสรรพคุณทางยาตามตำราแพทย์แผนไทยให้เป็นที่รู้จักอย่างยั่งยืน