แนวทางการเพิ่มศักยภาพชาวนาอีสานใต้เพื่อคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอสภาพปัญหาและแนวทางการพัฒนาความมั่นคงของชาวนาเขตอีสานใต้ในประเทศไทย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ จากกรณีศึกษาโดยการลงพื้นที่ภาคสนามและสัมภาษณ์เจาะลึกชาวนา ปราชญ์ และเจ้าหน้าที่เกษตร ในเขตอีสานใต้ จำนวน 25 คน นำข้อมูลมาวิเคราะห์ค่าความถี่และสังเคราะห์เนื้อหา แล้วนำเสนอต่อผู้ทรงคุณวุฒิและชาวนา จำนวน 17 คน ผลการวิเคราะห์สภาพปัญหาชาวนาไทยเขตพื้นที่อีสานใต้ พบปัญหาสำคัญดังนี้ ปัญหาปัจจัยการผลิต ได้แก่ ขาดแคลนแหล่งน้ำระบบชลประทาน สภาพดินแห้งแล้ง ขาดความอุดมสมบูรณ์ ขาดแคลนเม็ดพันธุ์คุณภาพ  ต้นทุนการผลิตสูง ค่าแรงงานแพง ไม่มีที่ดินทำกิน ถือครองที่นาน้อย  ปัญหาภายใน ได้แก่ ชาวนายากจนมีหนี้สิน ไม่มีเงินทุน ไม่มีผู้สืบทอดอาชีพ ชาวนามีอายุมาก สุขภาพไม่แข็งแรง เกษตรกรไม่พึ่งตนเอจ้างแรงงานแทน ขาดความรู้และประสบการณ์ ปัญหาภายนอก ได้แก่ ราคาข้าวไม่แน่นอน การเอารัดเอาเปรียบจากพ่อค้าคนกลาง  ขาดตลาดรองรับผลผลิต สารพิษตกค้าง ค่าครองชีพสูง ขาดกลุ่มหรือเครือข่ายที่เข้มแข็งเพื่อช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ปัญหาจากภัยธรรมชาติ ได้แก่ ภัยแล้ง น้ำท่วม แมลงศัตรูพืชและโรคระบาด และ นโยบายรัฐ ได้แก่ นโยบายรัฐไม่แน่นอน ขาดความต่อเนื่อง นโยบายรัฐโอบอุ้ม ขาดการส่งเสริมกำกับติดตาม บุคลากรไม่เพียงพอ และการแทรกแซงทางการเมือง แนวทางการเพิ่มศักยภาพชาวนาอีสานใต้เพื่อคุณภาพชีวิตที่มั่นคง  ควรดำเนินการดังนี้การจัดการความรู้ (ดิน น้ำ จัดสรรพื้นที่เพาะปลูก คัดเลือกชนิดพืชปลูกและเลี้ยงสัตว์) พัฒนาพลังร่วมของปราชญ์และท้องถิ่น รวมกลุ่มการผลิตตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง  นำเอกลักษณ์วิถีดั้งเดิมมาสร้างมูลค่าเพิ่ม ส่งเสริมอาชีพที่ต้องอนุรักษ์ การพัฒนาพันธุ์ข้าว ตลาดการเกษตร และการออมและการจัดการทุน