การต่อรองกับความเป็นอื่นของแรงงานข้ามชาติเมียนมาในกรุงเทพมหานคร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้ศึกษาประสบการณ์ของแรงงานข้ามชาติเมียนมาในเขตบางกะปิ กรุงเทพมหานคร โดยมุ่งเน้นทำความเข้าใจชีวิตประจำวัน เครือข่ายการสนับสนุน การเข้าถึงสิทธิและบริการพื้นฐาน ตลอดจนข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่แรงงานข้ามชาติเมียนมากลุ่มนี้ต้องเผชิญ งานวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก แบบบันทึกและการสังเกตการณ์ภาคสนาม โดยใช้กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญเลือกเจาะจง คือ แรงงานข้ามชาติเมียนมา นายจ้าง และเพื่อนบ้าน รวมจำนวน 40 คน รวมถึงใช้การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพดำเนินการด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์แก่นสาระสำหรับการวิเคราะห์ข้อมูล
ผลการศึกษาพบว่า ในพื้นที่บางกะปิแรงงานเมียนมาส่วนใหญ่ประกอบอาชีพภาคบริการ เช่น งานในตลาดสด ร้านอาหาร และงานรับจ้างทั่วไป แรงงานข้ามชาติเมียนมาแบ่งเป็นสองกลุ่มหลัก ได้แก่ แรงงานที่มีสถานะถูกกฎหมาย และแรงงานที่มีสถานะผิดกฎหมาย โดยทั้งสองกลุ่มประสบปัญหาด้านภาษาและอคติจากสังคมไทย ทั้งนี้แรงงานผิดกฎหมายมีความเปราะบางมากกว่า โดยเริ่มตั้งแต่ความเสี่ยงจากการข้ามเขตแดน การถูกนายหน้าเอาเปรียบ การตรวจตราจากเจ้าหน้าที่รัฐและการถูกส่งกลับภูมิลำเนาเดิม อย่างไรก็ดีแรงงานถูกกฎหมายก็เผชิญกับอุปสรรคในการต่อใบอนุญาตทำงานและการตรวจตราจากเจ้าหน้าที่รัฐ ทั้งสองกลุ่มนี้พึ่งพาเครือข่ายทางสังคมในการดำรงชีวิต ไม่ว่าจะเป็นที่อยู่อาศัย งาน ข้อมูลสำคัญ รวมถึงลดความเปราะบางที่เกิดจากข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อเขียนทั้งหมดทีปรากฏในวารสารสังคมศาสตร์ เป็นความคิดเห็นของผู้เขียนโดยเฉพาะ มิใช่ทัศนคติของคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ หรือกองบรรณาธิการวารสารสังคมศาสตร์
เอกสารอ้างอิง
กัญญารัตน์ โชติประดิษฐ. 2559. “การสื่อสารและการปรับตัวของแรงงานข้ามชาติเมียนมาในประเทศไทย.” มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม 35(2): 45-68.
กัญญารัตน์ ทุสาวธุ. 2562. “คุณภาพชีวิตแรงงานข้ามชาติกรณีศึกษาแรงงานสัญชาติพม่า เขตตำบลมหาชัย อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร.” วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการเมืองและยุทธศาสตร์การพัฒนา สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
กาญจนาณัฐ ธรรมขัน. 2558. “การจัดการแรงงานข้ามชาติเมียนมาในอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก.” วิทยานิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
กนกวรรณ จิตรโรจนรักษ์. 2558. “คุณภาพชีวิตการทำงานของแรงงานต่างด้าวที่ทำงานรับใช้ในบ้าน.” วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
กมลวรรณ สีจันทรแจ้ง, ฉัตรสุมน พฤฒิภิญโญ และสุคนธา ศิริ. 2567. “คุณภาพชีวิตของแรงงานต่างด้าว ชาวเมียนมา จังหวัดสมุทรสาคร.” กฎหมายและนโยบายสาธารณสุข 10(2): 347-360.
กรมการจัดหางาน. 2561. “พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560.” สืบค้นเมื่อ 5 กรกฎาคม 2568. https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/A/065/1.PDF.
กฤตยา อาชวนิจกุล. 2545. สถานะความรู้เรื่องแรงงานข้ามชาติในประเทศไทยและทิศทางการวิจัยที่พึงปรารถนา. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล.
กอแก้ว วงศ์พันธุ์. 2556. “ชีวิตหลากลีลา แรงงานพม่า บนพื้นที่ชายแดน.” รูสมิแล 34(4): 37–44.
ขวัญชนก พันธุฟัก. 2557. “การสื่อสาร และการปรับตัวของแรงงานพม่าในสังคมไทย.” วิทยานิพนธ์นิเทศศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาวิชานิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
จรูญ แป้นแก้ว, ภัทรพล กลิ่นเจาะ, นภัสวรรณ ศรีเมือง, ณัฐนิชา ณ ระนอง, จุฑามาศ อินทร์สุข, และอเนก สุขดี. 2566. “สวัสดิการแรงงานต่างด้าวของรัฐไทย: กรณีศึกษาสิทธิด้านสุขภาพของแรงงานชาวพม่าในจังหวัดพิษณุโลก.” มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ 5(2): 16-39.
จิรภา ศักดิ์กิตติมาลัย และจงกลพรรณ ศรีคำ. 2559. “กระบวนการสร้างสุขของแรงงานพม่าในจังหวัดเชียงราย.” บัญชีปริทัศน์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย 1(2): 25–42.
จิราภรณ์ ไพรเถื่อน และบุศรินทร์ เลิศชวลิตสกุล. 2566. “การเข้าถึงสวัสดิการทางสังคมของแรงงานข้ามชาติชาวเมียนมาที่ถูกกฎหมายภายใต้สภาวะ “ความเป็นอื่น” ที่คงอยู่ในช่วงการระบาดของโควิด-19.” พัฒนศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 6(2): 23–42.
ชัชภณ สินภัทรชาติ และสุวดี ทองสุกปลั่ง หรรษาสุขสิน. 2558. “ผลกระทบของการตั้งถิ่นฐานของแรงงานชาวเมียนมาที่มีต่อเมืองระนอง.” การประชุมวิชาการระดับชาติ สถาปัตย์กระบวนทัศน์ พ.ศ.2558: 445-460.
ณัฐชยา สุติญญามณี และราเชนทร์ นพณัฐวงศกร. 2567. “คุณภาพชีวิตของแรงงานต่างด้าวสัญชาติพม่า ชุมชนวัดศรีบูรณาวาส ตำบลโคกขาม อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร.” สถาบันวิจัยพิมลธรรม 11(2): 109-118.
ณัฐพงศ์ อภิญญานุรักษ์. 2562. แรงงานต่างด้าวในบริบทเศรษฐกิจไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
เดโช แขน้ำแก้ว. 2565. “แรงงานพม่า: คุณภาพชีวิตและการสร้างความหมายใหม่ในจังหวัดนครศรีธรรมราช.” การพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต 10(1): 72–82.
ธนกร สิริธร. 2560. “พฤติกรรมการทำงาน สภาพแวดล้อมในการทำงาน และบุคลิกภาพที่ส่งผลต่อความปลอดภัยในการทำงานของแรงงานต่างด้าว: กรณีศึกษาแรงงานต่างด้าวสัญชาติเมียนมาในโรงงานย่านมหาชัยจังหวัดสมุทรสาคร.” วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยกรุงเทพ.
ธนพร ศรีสุวรรณ. 2563. “คุณภาพชีวิตของแรงงานต่างด้าวในประเทศไทย: การวิเคราะห์เชิงสังคม.” สังคมศาสตร์ 12(3): 45–60.
ประเสริฐ แรงกล้า. 2561. ความรู้สึกนึกคิดเชิงเวลาและแรงเสียดทานในการเคลื่อนย้ายกลับพม่า. ชีวิตทางสังคมในการเคลื่อนย้าย (Social Life on the Move), บรรณาธิการโดย ประเสริฐ แรงกล้า, 82-113. นนทบุรี: บริษัทภาพพิมพ์ จํากัด.
ปรีดา รอดนวล. 2551. “ชีวิตแรงงานข้ามชาติในชุมชนชนบทไทย: กรณีศึกษาแรงงานสัญชาติพม่าในชุมชนตำบลโคกขาม อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร.” วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาชนบทศึกษาและการพัฒนา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
พระมหาอดิเดช สติวโร (สุขวัฒนวดี), พระมหาวีรธิษณ์ วรินโท (อินทะโพธิ์), ธรรณปพร หงษ์ทอง, สุเมธ บุญมะยา, และสุรีย์พร แซ่เอี๊ยบ. 2561. “พฤติกรรมกลุ่มเชิงพุทธของแรงงานต่างด้าวชาวพม่ากับการพัฒนาคุณภาพชีวิต.” สันติศึกษาปริทรรศน์ มจร 6(3): 1212–1228.
ไพรินทร์ มากเจริญ. 2561. “สถานการณ์แรงงานข้ามชาติ: แรงงานพม่า ปัญหาการอยู่ร่วมกันในชุมชนในจังหวัดนครปฐม.” เศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา 6(1): 63–94.
ภูวดล ดำสนิท และพีรพล สิมมา. 2563. “กฎหมายกับปัญหาการจัดการแรงงานข้ามชาติเมียนมาในอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก.” วิทยาลัยนครราชสีมา 14(3): 185-195.
ภาสวรรณ พังสอาด. 2564. “การเข้าถึงบริการสุขภาพของแรงงานข้ามชาติ: กรณีศึกษา อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม.” ชุมชนกับการพัฒนา 6(1): 45–58.
มาลี เจษฎาลักษณ์. 2558. “กระบวนการเข้าสู่ตลาดแรงงานของแรงงานต่างด้าวสัญชาติพม่า กรณีศึกษา: อุตสาหกรรมห่วงโซ่อุปทานการผลิตอาหารทะเลแปรรปู จังหวัดสมุทรสาคร.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารจัดการสาธารณะ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ลักษิกา ดำรงสกุลสุข. 2566. “ชีวิตข้ามพรมแดน: การสร้างเครือข่ายทางสังคมของแรงงานข้ามชาติชาวกัมพูชาในเทศบาลเมืองสุรินทร์.” วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
วัชรพงศ์ เหมทานนท์. 2559. “การดำรงชีวิตของแรงงานข้ามชาติสัญชาติพม่า.” วิทยานิพนธ์พัฒนาแรงงานและสวัสดิการมหาบัณฑิต สาขาวิชาวิชาสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
วารุณี พิศการณ์ และบุษกร ถาวรประสิทธิ์. 2560. “การเคลื่อนย้ายเข้ามาทำงานของแรงงานเมียนมาร์ในอุตสาหกรรมประมง อำเภอเมือง จังหวัดระนอง.” ปาริชาต มหาวิทยาลัยทักษิณ ฉบับพิเศษ 2560: 156-163.
วรรณสิริ ปัญญาวัฒนานุกูล. 2548. “นโยบายแรงงานต่างด้าว: กรณีศึกษาแรงงานพม่าในจังหวัดสมุทรสาคร.” วิทยานิพนธ์เศรษฐศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุดารัตน์ พิมลรัตนกานต์ และนรินทร์ สังข์รักษา. 2561. “รูปแบบวิถีชีวิตของแรงงานต่างด้าวสัญชาติเมียนมาร์ในพื้นที่เขตคลองสามวา กรุงเทพมหานคร.” เวอริเดียน 11(2): 1150-1165.
สถานกักตัวคนต่างด้าว. 2567. แบบรายงานการส่งกลับ/ผลักดันคนต่างด้าวทำงานผิดกฎหมาย ตามพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 และแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 ประจำปี 2567.
สุพรรณี สวัสดิ์ชัย. 2560. แรงงานลักลอบข้ามชาติในประเทศไทย: การชำระหนี้ค่านายหน้าและผลกระทบต่อความเปราะบางทางเศรษฐกิจ. มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 34(1): 55-72.
สุภาวดี นาคะผิว. 2560. “แนวคิดเรื่องคุณภาพชีวิตกับการประยุกต์ใช้ในบริบทสังคมไทย.” พัฒนาสังคม 19(2): 88–102.
สมชาย วงศ์วัชรานนท์. 2561. การพัฒนาแรงงานในยุคเศรษฐกิจโลกาภิวัตน์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สิริรัฐ สุกันธา. 2557. “แรงงานข้ามชาติชาวพม่ากับการปรับตัวในการดำรงชีวิตในจังหวัดเชียงใหม่.” มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 2(1): 91–108.
โสรัจ ลดเลี้ยว, พรรัตน์ แสดงหาญ และศรัญยา แสงลิ้มสุวรรณ. 2566. “ปัจจัยเชิงสาเหตุในการคงอยู่ในงานของแรงงานประมงทะเลสัญชาติเมียนมาเขตภาคตะวันออกของประเทศไทย.” วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยบูรพา.
เสริมขวัญ วงศ์ตลาดขวัญ. 2558. “คุณภาพชีวิตการทำงานที่ส่งผลต่อความผูกพันของพนักงาน: กรณีศึกษา แรงงานต่างด้าวสัญชาติพม่า โรงงานผลิตอาหาร อาหารกระป๋อง และอาหารแช่แข็ง จังหวัดสมุทรสาคร.” วิทยานิพนธ์การจัดการภาครัฐและภาคเอกชนมหาบัณฑิต สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว. 2567. “สถิติจำนวนต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตทำงานคงเหลือทั่วราชอาณาจักร สิงหาคม 2567.” กระทรวงแรงงาน. สืบค้นเมื่อ 5 กรกฎาคม 2568. https://www.doe.go.th/prd/assets/upload/files/alien_th/32be0e1a37231e46b376baa502c7414e.pdf.
สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว. 2568ก. “สถิติการทำงานของคนต่างด้าว.” กระทรวงแรงงาน. สืบค้นเมื่อ 5 กรกฎาคม 2568. https://www.doe.go.th/prd/alien/statistic/param/site/152/cat/82/sub/0/pull/category/view/list-label.
___________. 2568ข. “สถิติการทำงานของคนต่างด้าวประจำเดือน พฤษภาคม พ.ศ.2568.” กระทรวงแรงงาน. สืบค้นเมื่อ 5 กรกฎาคม 2568. https://www.doe.go.th/prd/assets/upload/files/alien_th/ccbd5b0a5d7baf64856d3645121ea015.pdf.
หริรักษ์ อินทรสุวรรณ และณัฐวีณ์ บุนนาค. 2566. “คุณภาพชีวิตการทำงานกับความมั่นคงทางสังคมของแรงงานข้ามชาติ.” ปริทรรศน์บัณฑิตพุทธโฆส 38(1): 127-139.
Cambridge Dictionary. 2025. “Quality of life.” Accessed July 31, 2025. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/quality-of-life.
Department of Employment. 2023. “Guidelines for nationality verification and issuing certificate of identity for migrant workers” Ministry of Labour Thailand. Accessed July 5, 2025. https://www.doe.go.th.
Kaur, Amarjit. 2010. “Labour migration in Southeast Asia: migration policies, labour Exploitation and regulation.” The Asia Pacific Economy 15(1): 6–19.
Mekong Migration Network. 2020. “Migrant agricultural workers in Thailand.” Accessed July 5, 2025. https://mekongmigration.org/wp-content/uploads/2020/06/book_Migrant-in-Agriculture-Eng-1.pdf.
Mon, Myat. 2010. “Burmese labour migration into Thailand: governance of migration and Labour rights.” The Asia Pacific Economy 15(1): 33–44.
Nuntiya Doungphummes, Jiraporn Saeheng, and Narongdej Jiraporn. 2023. “Crisis as a Trigger For the Reproduction of Otherness: The Never-ending Discrimination Against Myanmar Workers in Thai Society.” Mekong Societies 19(3): 1-24.
Tipayalai, Katikar. 2020. “Impact of international labor migration on regional economic growth in Thailand.” Economic Structures 9(1): 1-19.
