การสร้างเครือข่ายของผู้ประกอบการรถไถนาและรถเกี่ยวข้าวในทุ่งกุลาร้องไห้

บทคัดย่อ

บทความเรื่องการสร้างเครือข่ายของผู้ประกอบการรถไถนาและรถเกี่ยวข้าวในทุ่งกุลาร้องไห้ มุ่งโต้แย้งงานศึกษากระแสหลักที่มุ่งอธิบายผู้ประกอบการชนบทในมิติบริหารธุรกิจที่เน้นกลไกตลาดและผลกำไรทางการเงินเป็นหลัก จากการสำรวจวรรณกรรมพบว่าแม้จะมีงานศึกษาเรื่องการเปลี่ยนผ่านของชาวนาสู่ผู้ประกอบการแล้วก็ตาม แต่ยังขาดการอธิบายพลวัตของ “เครือข่ายเศรษฐกิจแบบไม่เป็นทางการ” หรือ “พื้นที่ตลาดใหม่” ที่มีความซับซ้อน บทความนี้จึงต้องการนำเสนอว่าผู้ประกอบการในพื้นที่ตลาดใหม่คือ “ผู้กระทำการทางสังคม” ที่มีวิธีการในการประสานความสัมพันธ์เครือญาติให้เข้ากับกลไกเศรษฐกิจสมัยใหม่

ผลการวิจัยพบว่าในช่วงพุทธทศวรรษ 2530-2540 นโยบายส่งเสริมพืชเศรษฐกิจเป็นปัจจัยผลักดันการใช้เทคโนโลยีการเกษตรแทนแรงงานคน ในช่วงนี้ชาวบ้านเริ่มสั่งสมประสบการณ์และผันตัวเป็น “นายหน้าหางาน” โดยใช้กลไกทางสังคมที่เรียกว่า “การต้าว” ซึ่งเป็นการสร้างความไว้วางใจผ่านระบบเครือญาติด้วยการใช้ความเป็น “คนหมวดเดียวกัน” สร้างเครือข่ายในหางานไถนาและเกี่ยวข้าว ต่อมาช่วงพุทธทศวรรษ 2540-2550 นโยบายประกันราคาข้าวและการเข้าถึงสินเชื่อ รัฐกลายเป็นตัวเร่งให้เกิดการสะสมทุนและขยับสถานะเป็น “ผู้ประกอบการเครื่องจักรการเกษตร” อย่างเต็มตัว ในกลุ่มของพวกเขามีการจัดการตลาดด้วยกติกา “การไม่ทับทางกัน” (บ่ทับทางกัน) ซึ่งเป็นการแบ่งพื้นที่อิทธิพลเพื่อควบคุมการแข่งขัน ขณะเดียวกันยังมีความยืดหยุ่นผ่านระบบ “พันธมิตรข้ามกลุ่ม” เพื่อบริหารจัดการทรัพยากรร่วมกัน