พฤติกรรมการเลือกตั้งแบบคู่ขนาน: จากชัยชนะของพรรคก้าวไกล ในการเลือกตั้งทั่วไปสู่ความพ่ายแพ้ของพรรคประชาชน ในการเลือกตั้งองค์การบริหารส่วนจังหวัด
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วรรณกรรมวิชาการว่าด้วยพฤติกรรมการเลือกตั้งของไทยที่ผ่านมามักเน้นการเลือกตั้งระดับชาติเป็นหลัก เช่น “สองนคราประชาธิปไตย” ที่ถือเป็นทฤษฎีสำคัญที่สร้างบทสนทนาและข้อถกเถียงเสมอมา ถึงแม้นต่อมาจะมีความสนใจศึกษาการเลือกตั้งท้องถิ่นเพิ่มขึ้นมากเป็นลำดับ ทว่ายังคงเป็นการศึกษาแบบแยกขาด ทำให้มีข้อจำกัดในการทำความเข้าใจปรากฏการณ์ทางการเมืองทั้งสองระดับที่ยึดโยงกันอยู่ ยิ่งระยะหลังพรรคการเมืองเข้าไปมีบทบาทในการเมืองท้องถิ่นเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะกับพรรคก้าวไกลหรือพรรคประชาชนในปัจจุบัน
อย่างไรก็ดี หากพิจารณาผลการเลือกตั้งทั่วไป เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2566 กับผลการเลือกตั้งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดที่ทยอยมีขึ้นช่วงระหว่างปี พ.ศ. 2567-2568 เจาะจงดูจังหวัดที่พรรคก้าวไกลได้จำนวนที่นั่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรยกจังหวัดหรือครองที่นั่งเป็นส่วนใหญ่ กลับพบว่าไม่ประสบความสำเร็จในสนามการเมืองท้องถิ่นเลย ภายใต้คำถาม เหตุใดผลการเลือกตั้งของทั้งสองระดับนี้จึงแตกต่างกัน ทั้งที่การเลือกตั้งมีขึ้นในห้วงเวลาไม่ทิ้งห่างกันมากนัก
บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ผลการเลือกตั้งระดับชาติและระดับท้องถิ่นในเชิงเปรียบเทียบ โดยมีข้อค้นพบเบื้องต้นจากการทบทวนงานวิจัยเท่าที่เคยมีการศึกษาและเผยแพร่ออกมาของไทย ซึ่งสะท้อนพฤติกรรมการเลือกตั้งที่แตกต่างกันระหว่าง “การเมืองระดับชาติ” กับ “การเมืองระดับท้องถิ่น” ชี้ให้เห็นถึงมีพลวัตและเงื่อนไขเชิงสถาบันที่ไม่เหมือนกันส่งผลให้เกณฑ์การตัดสินใจดำเนินไปในลักษณะ “คู่ขนาน” ผู้มีสิทธิเลือกตั้งใช้เหตุผลคนละชุดในการเลือกตั้งต่างระดับ ซึ่งในการเลือกตั้งท้องถิ่นมีแนวโน้มว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งตัดสินใจเลือกโดยยึดโยงกับ “ตัวบุคคล” มากกว่า ขณะที่การเลือกตั้งระดับชาติมักถูกขับเคลื่อนด้วยกระแส “พรรคการเมือง”
ยิ่งไปกว่านั้น จากการทบทวนวรรณกรรมสากลยังช่วยให้พอทราบถึงกลไกเชิงสาเหตุ ประกอบด้วย (1) การรับรู้ความสำคัญของการเลือกตั้งแต่ละระดับ (2) เกณฑ์ที่ใช้ในการตัดสินใจแตกต่างกัน (3) การใช้ระบบการเลือกตั้งคนละระบบ และกติกาการเลือกตั้งคนละแบบ และ (4) วัฏจักรการเมืองและบริบทของห้วงเวลา หวังกระตุ้นให้เกิดการศึกษาประเด็นดังกล่าวอย่างลงลึกเป็นรายพื้นที่ และเรียกร้องให้ดำเนินการวิจัยในลักษณะรวบยอดโดยอาศัยกรอบแนวทางที่บทความนี้เสนอแนะไว้
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อเขียนทั้งหมดทีปรากฏในวารสารสังคมศาสตร์ เป็นความคิดเห็นของผู้เขียนโดยเฉพาะ มิใช่ทัศนคติของคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ หรือกองบรรณาธิการวารสารสังคมศาสตร์
เอกสารอ้างอิง
ณัฏฐวัจน์ เชี้ยวบางยาง. 2568. “ปัจจัยร่วมที่มีผลต่อการพ่ายแพ้การเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2566 ของกลุ่มบ้านใหญ่ในจังหวัดเชียงใหม่ ชลบุรี สมุทรปราการ.” วารสารการวิจัยการบริหารการพัฒนา 15(2): 788–798.
ณัฐกร วิทิตานนท์. 2555. “การเมืองท้องถิ่นเทศบาลนครเชียงใหม่ (พ.ศ. 2542-2554): กลุ่มการเมืองผูกขาด จุดพลิกผัน และการฟื้นคืนอำนาจ.” ใน การเมืองของราษฎรไทยยุคหลัง (หลัง) ทักษิณ, บรรณาธิการโดย วสันต์ ปัญญาแก้ว, 83–121. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
__________. 2562. “ความสัมพันธ์การเมืองท้องถิ่นกับการเมืองระดับชาติ.” ใน เอกสารการสอนชุดวิชาการเมืองการปกครองท้องถิ่น, 12-1-12-96. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
__________. 2567. “การเลือกตั้งนายก อบจ.‘67 ระลอกแรก: ศึกศักดิ์ศรี ความไม่ชัดเจนของพรรคการเมือง พฤติกรรมการเลือกตั้งแบบคู่ขนานกับความไม่พร้อมรับการเปลี่ยนแปลง.” The 101.World, สืบค้นเมื่อ 29 สิงหาคม 2567. https://www.the101.world/pao-election-2024-nuttakorn/.
__________. 2568ก. “การเมืองท้องถิ่นไทยยังเหมือนเดิม: ทบทวนผ่านผลการเลือกตั้งนายก อบจ. 2567-2568.” The 101.World. สืบค้นเมื่อ 3 มีนาคม 2568. https://www.the101.world/nuttakorn-pao-results-2025/.
__________. 2568ข. “เสียงที่หายไปในการเลือกตั้งท้องถิ่น.” The 101.World. สืบค้นเมื่อ 2 มิถุนายน 2568. https://www.the101.world/voters-nuttakorn-2025/.
ธนวัชร์ วัฒนา. 2568. “ยุทธศาสตร์ของพรรคก้าวไกลในพื้นที่ 4 จังหวัดภาคเหนือตอนบน พ.ศ. 2566.” วารสารการวิจัยการบริหารการพัฒนา 15(2): 858–867.
นิพพิชฌน์ เครื่องสนุก, พลอยพัชชา โค้วสุวรรณกิจ, จักรพันธ์ ลิ่มมังกูร, และณัฐพร อินทะกันฑ์. 2568. “ถอดบทเรียนการปกครองท้องถิ่นไทย: กรณีเลือกตั้งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ 2568.” วารสารวิชาการรัตนบุศย์ 7(1): 519–529.
นิเวศน์ นิลวดี, สมบูรณ์ สุขสำราญ, และสุดาภรณ์ กิจกุลนำชัย. 2568. “พฤติกรรมการเลือกพรรคก้าวไกลของผู้ที่มีสิทธิเลือกตั้งในจังหวัดปทุมธานี.” วารสาร มจร การพัฒนาสังคม 10(1): 59–66.
บุญชิรา ภู่ชนะจิต. 2568. “ปัจจัยที่ส่งผลต่อการตัดสินใจลงคะแนนเสียงเลือกนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดปทุมธานี กรณีศึกษาการเลือกตั้งวันที่ 22 กันยายน 2567.” วารสารรัชต์ภาคย์ 19(62): 222–241.
ประจักษ์ ก้องกีรติ. 2555. “มายาคติและการเมืองของนิทานสอนใจว่าด้วยความโง่ จน เจ็บของผู้เลือกตั้งชนบท.” ใน การเมืองว่าด้วยการเลือกตั้ง: วาทกรรม อำนาจ และพลวัตชนบทไทย, บรรณาธิการโดย ประจักษ์ ก้องกีรติ, 3–41. กรุงเทพฯ: ฟ้าเดียวกัน.
__________. 2563. When We Vote: พลวัตการเลือกตั้งและประชาธิปไตยอาเซียน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน.
ประชาไท. “เจนไหนไฟแรงเฟร่อ: เปิดข้อมูลผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ’66 เจเนอเรชั่นไหน อยู่แห่งหนใดกันบ้าง.” 2566. สืบค้นเมื่อ 23 กุมภาพันธ์ 2566. https://prachatai.com/journal/2023/02/102902.
ประเทือง ม่วงอ่อน. 2568. “ความแตกต่างระหว่างพฤติกรรมการเลือกตั้งระดับชาติ กับการเลือกตั้งระดับท้องถิ่น กรณีการเลือกตั้งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดอุบลราชธานี วันที่ 22 ธันวาคม 2567.” วารสารการบริหารปกครอง มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์ 14(2): 282–305.
พรศักดิ์ ผ่องแผ้ว. 2529. “พฤติกรรมการลงคะแนนเสียงเลือกตั้ง: ทฤษฎีและผลการวิจัยเชิงประจักษ์.” วารสารสังคมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 23(2): 1–34.
พัชราภา ตันตราจิน. 2568. “การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2566 จังหวัดชลบุรี.” วารสารธรรมศาสตร์ 44(2): 176–196.
มาดล จรูญรัตน์, และชฎาภรณ์ สิงห์แก้ว. 2568. “ปัจจัยที่ส่งผลต่อการตัดสินใจเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) ของประชาชนจังหวัดภูเก็ต: กรณีศึกษาการเลือกตั้งวันที่ 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2566.” วารสารวิชาการวิทยาลัยบริหารศาสตร์ 8(4): 65–83.
วรินทร์ทร ปณิธานธรรม. 2551. “การเลือกตั้งท้องถิ่นแบบถ่วงดุลการเมืองระดับชาติ: ศึกษากรณีการเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2547.” ภาคนิพนธ์รัฐศาสตรมหาบัณฑิต คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
เวียงรัฐ เนติโพธิ์. 2558. หีบบัตรกับบุญคุณ การเมืองการเลือกตั้งและการเปลี่ยนแปลงเครือข่ายอุปถัมภ์. เชียงใหม่: ศูนย์อาเซียนศึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ศุภวิชญ์ ศิริสวัสดิ์วัฒนา. 2567. “จาก ‘ไข่ดาวหนึ่งใบ’ สู่ ‘ไข่ดาวหลายใบ’: อ่านใหม่ ‘สองนคราประชาธิปไตย’ เมื่อภูมิทัศน์การเมืองไทยเปลี่ยน กับ ณพล จาตุศรีพิทักษ์. The 101.World. สืบค้นเมื่อ 1 มีนาคม 2567. https://www.the101.world/napon-jatusripitak-interview/.
สมบัติ จันทรวงศ์. 2536. เลือกตั้งวิกฤต: ปัญหาและทางออก. กรุงเทพฯ: โครงการจัดพิมพ์คบไฟ.
สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.). 2566. ข้อมูลสถิติการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง.
สิริพรรณ นกสวน สวัสดี. 2561. ระบบเลือกตั้งเปรียบเทียบ. กรุงเทพฯ: ศยาม.
สุจิต บุญบงการ, และพรศักดิ์ ผ่องแผ้ว. 2527. พฤติกรรมการลงคะแนนเสียงเลือกตั้งของคนไทย. กรุงเทพฯ: โครงการเผยแพร่ผลงานวิจัย ฝ่ายวิจัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุทธินันท์ สุวรรณวิจิตร. 2567. “ปัจจัยที่มีผลต่อการได้รับคะแนนเสียงเลือกตั้งของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2566 ในจังหวัดปทุมธานี.” วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม 8(11): 328–339.
สุมาลี บุญเรือง, สุรพล สุยะพรหม, และจำนงค์ อดิวัฒนสิทธิ์. 2568. “การสื่อสารทางการเมืองที่มีผลต่อการตัดสินใจทางการเมืองในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ปี พ.ศ. 2566 ในจังหวัดนนทบุรี.” วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์ 8(2): 52–64.
สุวิทย์ รุ่งวิสัย. 2541. รายงานการวิจัย เรื่อง ปัจจัยประกอบการตัดสินใจของผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งในการลงคะแนนเสียงเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
อนุสรณ์ อุณโณ. 2560. “เกิดมาหนึ่งชาติ ต้องกราบพระธาตุเมืองนคร” คนใต้ ศีลธรรม และการเมือง. เชียงใหม่: ศูนย์อาเซียนศึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
อภิชาต สถิตนิรามัย, ยุกติ มุกดาวิจิตร, และนิติ ภวัครพันธุ์. 2556. ทบทวนภูมิทัศน์การเมืองไทย. เชียงใหม่: แผนงานสร้างเสริมนโยบายสาธารณะที่ดี (นสธ.) สถาบันศึกษานโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
อภิชาต สถิตนิรามัย. 2566ก. “ส่ง ‘สองนคราประชาธิปไตย’ เข้านอน.” มติชนสุดสัปดาห์. สืบค้นเมื่อ 30 พฤษภาคม 2566. https://www.matichon.co.th/weekly/column/article_678567.
__________. 2566ข. “ทบทวนภูมิทัศน์การเมืองไทย: ผลการเลือกตั้ง 2566 และ ‘สองนัคราประชาธิปไตย’.” วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร 19(2): 261–286.
อรรถสิทธิ์ พานแก้ว. 2568. จัดแบ่ง แข่งอำนาจ: สัณฐานพรรคการเมืองและการเลือกตั้ง. กรุงเทพฯ: สยามปริทัศน์.
เอนก เหล่าธรรมทัศน์. 2539. สองนัคราประชาธิปไตย. กรุงเทพฯ: มติชน.
โอฬาร ถิ่นบางเตียว. 2568. “การเลือกตั้งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดชลบุรีและสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัดชลบุรี พ.ศ. 2568.” วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา 13(1): 153–172.
Burden, Barry C., and Gretchen Helmke. 2009. “The Comparative Study of Split-Ticket Voting.” Electoral Studies 28(2): 1–7.
Burden, Barry C., and David C. Kimball. 1998. “A New Approach to the Study of Ticket Splitting.” The American Political Science Review 92(3): 533–544.
Cain, Bruce, John Ferejohn, and Morris Fiorina. 1987. “The Personal Vote: Constituency Service and Electoral Independence.” American Political Science Review 82(4): 1371–1372.
Carey, John M., and Matthew S. Shugart. 1995. “Incentives to Cultivate a Personal Vote: A Rank Ordering of Electoral Formulas.” Electoral Studies 14(4): 417–439.
Dahl, Robert A., and Robert A. Tufte. 1973. Size and Democracy. Chicago: University of Chicago Press.
Golder, Sona N., Ingacio Lago, André Blais, Elisabeth Gidengil, and Thomas Gschwend. 2017. Multi-Level Electoral Politics: Beyond the Second-Order Election Model. Oxford: Oxford University Press.
Gschwend, Thomas. 2007. “Ticket-splitting and Strategic Voting under Mixed Electoral Rules: Evidence from Germany.” European Journal of Political Research 46(1): 1–23.
Heath, Anthony, Iain McLean, Bridget Taylor, and John Curtice. 1999. “Between First and Second Order: A Comparison of Voting Behaviour in European and Local Elections in Britain.” European Journal of Political Research 35(3): 389–414.
Hicken, Allen, Napon Jatusripitak, and Mathis Lohatepanont. 2023. “A New Tale of Two Democracies? The Changing Urban-Rural Dynamics at Thailand's 2023 General Elections.” Contemporary Southeast Asia 45(3): 345–354.
Hopkins, Daniel J. 2018. The Increasingly United States: How and Why American Political Behavior Nationalized. Chicago: University of Chicago Press.
Horiuchi, Yusaku. 2005. Institutions, Incentives and Electoral Participation in Japan: Cross-Level and Cross-National Perspectives. London: Routledge.
Jeffery, Charlie, and Dan Hough. 2001. “The Electoral Cycle and Multi-Level Voting in Germany.” German Politics 10(2): 73–98.
__________. 2003. “Regional Elections in Multilevel Systems.” European Journal of Regional and Urban Studies 10(3): 199–212.
Kouba, Karel, Jakub Novák, and Matyas Strnad. 2020. “Explaining Voter Turnout in Local Elections: A Global Comparative Perspective.” Contemporary Politics 27(2): 1–21.
Pallarés, Francesc, and Michael Keating. 2003. “Multi-Level Electoral Competition: Regional Elections and Party Systems in Spain.” European Urban and Regional Studies 10(3): 239–255.
Pappi, Franz Urban, Paul W. Thurner. 2002. “Electoral Behaviour in a Two-vote System: Incentives for Ticket Splitting in German Bundestag Elections.” European Journal of Political Research 41(2): 207–232.
Ravanilla, Nico, Michael Davidson, and Allen Hicken. 2022. “Voting in Clientelistic Social Networks: Evidence from the Philippines.” Comparative Political Studies 55(10): 1663–1697.
Reif, Karlheinz, and Hermann Schmitt. 1980. “Nine Second-Order National Elections: A Conceptual Framework for the Analysis of European Election Results.” European Journal of Political Research 8: 3–44.
Riera, Pedro, and Damien Bol. 2017. “Ticket-splitting in Mixed-member Systems: on the Importance of Seat Linkage Between Electoral Tiers.” West European Politics 40(3): 584–597.
Schakel, Arjan H. 2013. “Congruence Between Regional and National Elections.” Comparative Political Studies 46(5): 631–662.
__________. ed. 2017. Regional and National Elections in Eastern Europe: Territoriality of the Vote in Ten Countries. London: Palgrave Macmillan.
Schakel, Arjan H., and Charlie Jeffery. 2013. “Are Regional Elections really ‘Second-Order’ Elections?” Regional Studies 47(3): 323–341.
