ประวัติศาสตร์การเมืองปาตานีระยะใกล้ ขบวนนักศึกษา และการชุมนุมมัสยิดกลางปัตตานี พ.ศ. 2518

บทคัดย่อ

บทความชิ้นนี้มุ่งศึกษาประวัติศาสตร์การเมืองปาตานีระยะใกล้ โดยวิเคราะห์การชุมนุมที่มัสยิดกลางปัตตานี พ.ศ. 2518 ในฐานะหมุดหมายสำคัญที่สะท้อนการเปลี่ยนผ่านจาก "การเมืองของชนชั้นนำ" สู่ "การเมืองมวลชน" บทความชี้ให้เห็นว่าพรมแดนความรู้เกี่ยวกับปาตานี/สามจังหวัดชายแดนภาคใต้หลัง พ.ศ. 2452 ยังมีจำกัด ทั้งที่เป็นช่วงเวลาแห่งความตึงเครียดระหว่างรัฐไทยกับสังคมมลายูจากการรวมศูนย์อำนาจและนโยบายรัฐนิยมที่มีลักษณะคล้ายเป็นอาณานิคมภายใน รวมถึงการปราบปรามผู้นำอย่างหะยีสุหลง ซึ่งส่งผลให้ความขัดแย้งพัฒนาสู่ทางสองแพร่งระหว่างการต่อสู้ใต้ดินติดอาวุธและการเรียกร้องสันติวิธีในระบอบประชาธิปไตย

บทความเสนอว่าขบวนนักศึกษาในนาม “กลุ่มสลาตัน” คือตัวแสดงใหม่ที่เป็นผู้เปลี่ยนกระบวนทัศน์การต่อสู้ โดยทำหน้าที่หลอมรวมสำนึกประชาธิปไตยเข้ากับสำนึกชาตินิยมมลายูปาตานี ผ่านอุดมการณ์สันติวิธีบนฐานอัตลักษณ์ที่แยกขาดจากขบวนการใต้ดินและกับดักวาทกรรมคอมมิวนิสต์ของรัฐ ยิ่งไปกว่านั้น การย้ายสถานที่ชุมนุมสู่มัสยิดกลางปัตตานียังถือเป็นยุทธศาสตร์เชิงพื้นที่ที่แหลมคม ในการสถาปนาศาสนสถานให้กลายเป็น 'พื้นที่แห่งสภาวะยกเว้น' เพื่อเป็นป้อมปราการทางวัฒนธรรมในการต่อรองอำนาจ ซึ่งปฏิบัติการร่วมกันของมวลชนในการชุมนุมที่มัสยิดกลางปัตตานีครั้งนี้ได้เปลี่ยนสถานะของคนมลายูปาตานีจาก “ผู้ถูกกระทำ” สู่การสำแดงอำนาจในฐานะ “ผู้กำหนดประวัติศาสตร์” และกลายเป็นต้นแบบของการเมืองมวลชนปาตานีในระยะต่อมา