“ผู้ชาย” ในกฎหมายโบราณอีสาน: มองมุมใหม่ผ่านแนวคิดเชิงวิพากษ์

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอมุมมองใหม่เกี่ยวกับผู้ชายในกฎหมายโบราณอีสาน โดยมุ่งวิเคราะห์ผ่านแนวคิดเชิงวิพากษ์เรื่องเจตจำนงร่วมประชาชาติ (National popular collective will) ของอันโตนิโอ กรัมชี่เป็นสำคัญ

ผลการศึกษาพบว่า ผู้ชายในสังคมอีสานยุคจารีตเป็นเพศที่ถูกกดทับ/ครอบงำ จากชุดความรู้ที่ผู้ปกครองได้ผลิตขึ้นในรูปแบบของคำสอน จารีตประเพณี รวมถึงบทบัญญัติของกฎหมายไม่แตกต่างไปจากเพศหญิง เพียงแต่ชุดความรู้ที่ใช้สำหรับการครอบงำชายและหญิงเป็นคนละชุดกันเท่านั้น กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ผู้ปกครองอีสานได้ดำเนินการอย่างเป็นระบบเพื่อควบคุมให้ชายอีสาน รวมถึงหญิง มีวิธีคิดและยอมประพฤติตนตามแบบที่ผู้ปกครองต้องการโดยปราศจากการตั้งคำถาม ด้วยการใช้วรรณกรรมคำสอนและจารีตฮีตคองเป็นเครื่องมือในการปลูกฝังและผลิตซ้ำสำนึกร่วม/วิธีการมองโลก ให้เกิดแก่ชายอีสานว่าสิ่งใดที่ตนควรทำและสิ่งใดที่ควรต้องละเว้น

ยิ่งไปกว่านั้น เพื่อให้มั่นใจได้ว่าชายอีสานจะปฏิบัติตนตามแนวทางที่ผู้ปกครองกำหนดอย่างเคร่งครัด ผู้ปกครองยังได้นำเอาสำนึกร่วมที่ปรากฏในรูปคำสอน/จารีตฮีตคองดังกล่าว ไปประกอบสร้างเป็นเนื้อหาของกฎหมายโบราณอีสานในหลายเรื่อง เช่นนี้จึงส่งผลให้การไม่ปฏิบัติตามคำสอน/จารีตฮีตคองไม่ได้เป็นเพียงการละเมิดต่อบรรทัดฐานของสังคมอีกต่อไป หากแต่ยังขัดต่อบทบัญญัติของกฎหมายบ้านเมืองอันจะทำให้ผู้ล่วงละเมิดถูกลงโทษหรือต้องเสียสิทธิบางประการด้วย

ดังนั้นการวิเคราะห์ผ่านแนวคิดเชิงวิพากษ์ดังกล่าวจึงเผยให้เห็นอย่างชัดเจนว่า แท้จริงแล้วผู้ชายอีสานในสังคมจารีตหาได้กระทำการใดๆ ได้ตามอำเภอใจของตนไม่ หากแต่วิธีคิดและการกระทำทั้งหลายอยู่ภายใต้ชุดความรู้ที่ผู้ปกครองได้สร้างขึ้น ผ่านกระบวนการวางแผนอย่างเป็นระบบโดยมีผลประโยชน์ของผู้ปกครองอยู่เบื้องหลัง ซึ่งหากผู้ใดไม่ปฏิบัติตามย่อมได้รับโทษทั้งทางจิตใจ (คะลำ) และทางกฎหมายควบคู่กัน