แรงงานข้ามชาติในฐานะพลเมืองทางเศรษฐกิจ: อุปสรรคของการเข้าถึงสวัสดิการสังคมในพื้นที่แม่สอด

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีเป้าหมายเพื่อทำความเข้าใจระบบการจัดสวัสดิการของแรงงานข้ามชาติในพื้นที่แม่สอด จังหวัดตาก โดยมุ่งตอบคำถามว่าอะไรคืออุปสรรคและข้อจำกัดของแรงงานข้ามชาติในการเข้าถึงสวัสดิการของรัฐ ในเบื้องต้น ผู้วิจัยพบว่าแรงงานข้ามชาติส่วนใหญ่ในแม่สอดเข้าไม่ถึงสวัสดิการของรัฐอันเนื่องมาจากข้อจำกัด 3 ประการ คือ 1) ความยุ่งยากของการจดทะเบียนตามกฎหมายของแรงงานส่งผลให้แรงงานข้ามชาติส่วนมากเลือกไม่เข้าสู่การจดทะเบียนตามกฎหมายกับรัฐ และทำให้พวกเขาเข้าไม่ถึงการให้บริการของรัฐไทยในพื้นที่แม่สอด 2) แนวคิดว่าด้วยการจัดสวัสดิการของรัฐไทยผูกโยงอยู่กับการที่แรงงานต้องมีนายจ้าง ส่งผลให้เมื่อแรงงานที่ต่อให้เข้าเมืองแบบถูกกฎหมายเปลี่ยนแปลงนายจ้างแล้ว พวกเขาจะหลุดจากสถานะที่ถูกกฎหมายซึ่งเป็นเงื่อนไขเบื้องต้นในการเข้าถึงสวัสดิการของรัฐได้ และ 3) แนวทางของการให้สวัสดิการของรัฐไทยมุ่งเน้นที่ความเป็นปัจเจกบุคคล ซึ่งขัดแย้งกับลักษณะของวิถีชีวิตของแรงงานข้ามชาติในพื้นที่แม่สอดที่เข้ามาทำงานในลักษณะที่เป็นครอบครัว ข้อเสนอก็คือเพื่อให้แรงงานข้ามชาติเข้าถึงสวัสดิการทางสังคมของรัฐมากขึ้น รัฐไทยต้องขยายความหมายของ “งาน” ให้กว้างขวางครอบคลุมงานนอกระบบที่ไม่เป็นทางการมากขึ้น รัฐไทยต้องลดปัญหาความยุ่งยากของการจดทะเบียนตามกฎหมาย และที่สำคัญที่สุดคือ ภายใต้การเปิดเสรีทางเศรษฐกิจ รัฐไทยต้องยอมรับนิยามของ “พลเมือง” ที่กว้างขึ้น โดยครอบคลุมหน่วยทางสังคมในระดับครอบครัว ไม่ใช่มุ่งเน้นการให้สวัสดิการเฉพาะปัจเจกบุคคล ทั้งหมดนี้ก็เพื่อแก้ไขปัญหาข้อจำกัดของการผูกสวัสดิการไว้กับค่าแรง ซึ่งเป็นลักษณะที่ไม่สอดคล้องกับการสถานการณ์แรงงานในภูมิภาค