เจดีย์ทรงยอดดอกบัวตูม วัดเจดีย์ยอดทอง จ.พิษณุโลก: หลักฐานทางศิลปกรรมในยุคสุโขทัย
Article Sidebar
เผยแพร่แล้ว:
ส.ค. 13, 2019
คำสำคัญ:
เจดีย์ทรงยอดดอกบัวตูม จังหวัดพิษณุโลก ยุคสุโขทัย หลักฐานทางศิลปกรรม ต้นพุทธศตวรรษที่ 20
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบทางศิลปะและกำหนดอายุเจดีย์ทรงยอดดอกบัวตูม ที่วัดเจดีย์ยอดทอง จังหวัดพิษณุโลก ด้วยการใช้ระเบียบวิธีวิจัยทางประวัติศาสตร์ศิลปะในการวิเคราะห์ผัง รูปแบบของเจดีย์ และความสัมพันธ์กับคุณลักษณะสำคัญของเจดีย์ทรงยอดดอกบัวตูมอื่น ๆ ในสมัยสุโขทัย จากการศึกษาได้ข้อเสนอว่า รูปแบบทางศิลปะของเจดีย์ที่วัดเจดีย์ยอดทองสะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลสำคัญของเจดีย์ทรงยอดดอกบัวตูมที่วัดเจดีย์เจ็ดแถว อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย และแผนผังของวัดเจดีย์ยอดทอง ที่มีเจดีย์เป็นศูนย์กลางของวัดควบคู่กับวิหาร ล้อมรอบด้วยคูน้ำ ซึ่งใช้ในการกำหนดเขตศักดิ์สิทธิ์ของวัด ได้แสดงให้เห็นถึงรูปแบบแผนผังของวัดที่พบได้ทั่วไปในยุคสมัยสุโขทัย ข้อสรุปเหล่านี้นำไปสู่การกำหนดอายุของเจดีย์ทรงยอดดอกบัวตูมที่วัดเจดีย์ยอดทองว่าน่าจะอยู่ในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 20 ก่อนหน้าที่อาณาจักรอยุธยาจะขยายอิทธิพลทั้งในทางการเมืองและศิลปะเข้ามายังเมืองพิษณุโลก
Downloads
Download data is not yet available.
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
Buhra, P. (2019). เจดีย์ทรงยอดดอกบัวตูม วัดเจดีย์ยอดทอง จ.พิษณุโลก: หลักฐานทางศิลปกรรมในยุคสุโขทัย. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 14(1), 14_141–162. สืบค้น จาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jssnu/article/view/208702
ประเภทบทความ
บทความวิจัย
เอกสารอ้างอิง
เอกสารภาษาต่างประเทศ
Royal Collection and Art of Thailand: Rattanakosin Bicentennial. (1982). Japan : Mitsukoshi.
เอกสารภาษาไทย
คณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2548). ประชุมจารึกภาคที่ ๘ จารึกสุโขทัย. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
คทา จันทลักขณา. (2545). การศึกษาเจดีย์พุ่มข้าวบิณฑ์ในสมัยสุโขทัย. (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร. คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์. สาขาวิชาประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม.
ชาญคณิต อาวรณ์. (2552). เจดีย์วัดล่ามช้างร้างในวัดพระแก้วดอนเต้าฯ นครลำปาง: ข้อสันนิษฐานรูปแบบเจดีย์ยอดทรงดอกบัวตูม. นิตยสารศิลปากร, 52: 48-57.
ตรี อมาตยกุล. (2501). จังหวัดตาก. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
ธีระวัฒน์ แสนคำ. (2554). เมืองพิษณุโลก : ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของหัวเมืองใหญ่ภายใต้โครงสร้างอำนาจรัฐแบบจารีต. (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตร มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. บัณฑิตวิทยาลัย. สาขาวิชาประวัติศาสตร์.
รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2545). ภาพปูนปั้นเล่าเรื่องพุทธประวัติที่วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง. เมืองโบราณ, 28: 65-70.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2551). ศิลปะสุโขทัย: บทวิเคราะห์หลักฐานโบราณคดี จารึกและศิลปกรรม (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ศิลปากร, กรม, สำนักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ. (2543). แผนแม่บทเมืองพิษณุโลก. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
สันติ เล็กสุขุม. (2534). เจดีย์สมัยสุโขทัย ที่วัดเจดีย์เจ็ดแถว. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
สันติ เล็กสุขุม. (2552). เจดีย์ ความเป็นมาและคำศัพท์เรียกองค์ประกอบเจดีย์ในประเทศไทย (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: มติชน.
สันติ เล็กสุขุม. (2555). ศิลปะสุโขทัย (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
หวน พินธุพันธ์. (2514). พิษณุโลกของเรา. พิษณุโลก: วิทยาลัยวิชาการศึกษา พิษณุโลก.
ห้างหุ้นส่วนจำกัดดับเบิ้ลยู เอ อาร์ คอนสตรัคชั่น. (2554). รายงานการบูรณะเสริมความมั่นคงโบราณสถานวัดเจดีย์กลางทุ่ง ตำบลนครชุม อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร. เสนออุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร สำนักศิลปากรที่ 6 สุโขทัย กรมศิลปากร.
แผนผังวัดเจดีย์ยอดทอง อำเภอเมือง พิษณุโลก. สืบค้นเมื่อวันที่ 15 มกราคม 2556จาก https://www.gis.finearts.go.th/fad50/fad/display_data6.aspx?id=0004623
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. ศาสตราจารย์ ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร. (ตุลาคม 2556). สัมภาษณ์.
Translated Thai References
Amatayakul, T (1958). Tak Province. Bangkok: Department of Fine Arts.
Arvorn, C. (2009). Chedi at the Abandoned Wat Lam Chang in the Wat Phra Kaew Don Tao, Lampang: An Assumption of the Lotus-Bud Style Chedi. SILPAKORN JOURNAL, 52: 48-57.
Chantalakhana, G. (2002). The Lotus Bud Stupa in Sukhothai Period. Master’s Thesis, Department of Architecture and Related Arts, Silpakorn University.
Fine Arts, Department. (2005) . Corpus of Sukhothai Inscriptions. Bangkok: Department of Fine Arts.
Fine Arts, Department, Office of Archaeology and National Museum (2000). Master Plan of Phitsanulok City. Bangkok: The Fine Arts Department.
Griswold, A. B. (1967). Towards a History of Sukhodaya Art. In Leksukhum, S. Chedi during Sukhothai Period at Wat Chedi Ched Tiao. (p, 33). Bangkok: Muang Boran.
Ground Plan of the Wat Chedi Yod Thong, Muang Phitsanulok. Retrieved January 15, 2013 from https://www.gis.finearts.go.th/fad50/fad/display_data6.aspx?id=0004623
Leksukhum, S. (1991). Chedi during Sukhothai Period at Wat Chedi Ched Tiao. Bangkok: Muang Boran.
Leksukhum, S. (2009). Background and Technical Terms of Chedi Elements in Thailand. (5th ed.). Bangkok: Matichon.
Leksukhum, S. (2012). Sukhothai Art. (3rd ed). Bangkok: Muang Boran.
Phinthuphan, H. (1971). Our Phitsanulok. Phitsanulok: Phitsanulok College of Education.
Saisingha, S. Professor of Art History, Silpakorn Universitry. (2013, October). Interview.
Saisingha, S. (2008). Sukhothai Arts: Analyzing Archaeological, Artistic and Epigraphic Evidences. 2nd edition. Bangkok: Department of Art History, Faculty of Archaeology, Silpakorn University.
Sankom, T. (2011). Mueang Phisanulok : Local History of a Major City Under the Traditional State Power Structure. Master’s Thesis, Department of History, Chiangmai University.
Thamrungraeng, R. (2002). The Stuccowork Depict the Lord Buddha’s Life at Wat Phra Sri Ratana Mahathat Chaliang. Muang Boran Journal, 28, 65-70.
W.A.R Construction Limited Partnership. (2011). Report on the Restoration of the Ancient Remains of Wat Chedi Klang Thung, Nakhon Chum, Muang, Kamphaengphet. Proposed to Kamphaeng Phet Historical Park. The 6th Regional Office of Fine Arts, Sukhothai.
Royal Collection and Art of Thailand: Rattanakosin Bicentennial. (1982). Japan : Mitsukoshi.
เอกสารภาษาไทย
คณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2548). ประชุมจารึกภาคที่ ๘ จารึกสุโขทัย. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
คทา จันทลักขณา. (2545). การศึกษาเจดีย์พุ่มข้าวบิณฑ์ในสมัยสุโขทัย. (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร. คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์. สาขาวิชาประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม.
ชาญคณิต อาวรณ์. (2552). เจดีย์วัดล่ามช้างร้างในวัดพระแก้วดอนเต้าฯ นครลำปาง: ข้อสันนิษฐานรูปแบบเจดีย์ยอดทรงดอกบัวตูม. นิตยสารศิลปากร, 52: 48-57.
ตรี อมาตยกุล. (2501). จังหวัดตาก. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
ธีระวัฒน์ แสนคำ. (2554). เมืองพิษณุโลก : ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของหัวเมืองใหญ่ภายใต้โครงสร้างอำนาจรัฐแบบจารีต. (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตร มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. บัณฑิตวิทยาลัย. สาขาวิชาประวัติศาสตร์.
รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2545). ภาพปูนปั้นเล่าเรื่องพุทธประวัติที่วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง. เมืองโบราณ, 28: 65-70.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2551). ศิลปะสุโขทัย: บทวิเคราะห์หลักฐานโบราณคดี จารึกและศิลปกรรม (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ศิลปากร, กรม, สำนักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ. (2543). แผนแม่บทเมืองพิษณุโลก. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
สันติ เล็กสุขุม. (2534). เจดีย์สมัยสุโขทัย ที่วัดเจดีย์เจ็ดแถว. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
สันติ เล็กสุขุม. (2552). เจดีย์ ความเป็นมาและคำศัพท์เรียกองค์ประกอบเจดีย์ในประเทศไทย (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: มติชน.
สันติ เล็กสุขุม. (2555). ศิลปะสุโขทัย (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
หวน พินธุพันธ์. (2514). พิษณุโลกของเรา. พิษณุโลก: วิทยาลัยวิชาการศึกษา พิษณุโลก.
ห้างหุ้นส่วนจำกัดดับเบิ้ลยู เอ อาร์ คอนสตรัคชั่น. (2554). รายงานการบูรณะเสริมความมั่นคงโบราณสถานวัดเจดีย์กลางทุ่ง ตำบลนครชุม อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร. เสนออุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร สำนักศิลปากรที่ 6 สุโขทัย กรมศิลปากร.
แผนผังวัดเจดีย์ยอดทอง อำเภอเมือง พิษณุโลก. สืบค้นเมื่อวันที่ 15 มกราคม 2556จาก https://www.gis.finearts.go.th/fad50/fad/display_data6.aspx?id=0004623
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. ศาสตราจารย์ ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร. (ตุลาคม 2556). สัมภาษณ์.
Translated Thai References
Amatayakul, T (1958). Tak Province. Bangkok: Department of Fine Arts.
Arvorn, C. (2009). Chedi at the Abandoned Wat Lam Chang in the Wat Phra Kaew Don Tao, Lampang: An Assumption of the Lotus-Bud Style Chedi. SILPAKORN JOURNAL, 52: 48-57.
Chantalakhana, G. (2002). The Lotus Bud Stupa in Sukhothai Period. Master’s Thesis, Department of Architecture and Related Arts, Silpakorn University.
Fine Arts, Department. (2005) . Corpus of Sukhothai Inscriptions. Bangkok: Department of Fine Arts.
Fine Arts, Department, Office of Archaeology and National Museum (2000). Master Plan of Phitsanulok City. Bangkok: The Fine Arts Department.
Griswold, A. B. (1967). Towards a History of Sukhodaya Art. In Leksukhum, S. Chedi during Sukhothai Period at Wat Chedi Ched Tiao. (p, 33). Bangkok: Muang Boran.
Ground Plan of the Wat Chedi Yod Thong, Muang Phitsanulok. Retrieved January 15, 2013 from https://www.gis.finearts.go.th/fad50/fad/display_data6.aspx?id=0004623
Leksukhum, S. (1991). Chedi during Sukhothai Period at Wat Chedi Ched Tiao. Bangkok: Muang Boran.
Leksukhum, S. (2009). Background and Technical Terms of Chedi Elements in Thailand. (5th ed.). Bangkok: Matichon.
Leksukhum, S. (2012). Sukhothai Art. (3rd ed). Bangkok: Muang Boran.
Phinthuphan, H. (1971). Our Phitsanulok. Phitsanulok: Phitsanulok College of Education.
Saisingha, S. Professor of Art History, Silpakorn Universitry. (2013, October). Interview.
Saisingha, S. (2008). Sukhothai Arts: Analyzing Archaeological, Artistic and Epigraphic Evidences. 2nd edition. Bangkok: Department of Art History, Faculty of Archaeology, Silpakorn University.
Sankom, T. (2011). Mueang Phisanulok : Local History of a Major City Under the Traditional State Power Structure. Master’s Thesis, Department of History, Chiangmai University.
Thamrungraeng, R. (2002). The Stuccowork Depict the Lord Buddha’s Life at Wat Phra Sri Ratana Mahathat Chaliang. Muang Boran Journal, 28, 65-70.
W.A.R Construction Limited Partnership. (2011). Report on the Restoration of the Ancient Remains of Wat Chedi Klang Thung, Nakhon Chum, Muang, Kamphaengphet. Proposed to Kamphaeng Phet Historical Park. The 6th Regional Office of Fine Arts, Sukhothai.
