แนวทางในการบริหารจัดการเพื่อพัฒนาระบบสวัสดิการและคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุจังหวัดลำปาง

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุจังหวัดลำปาง และ 2) เพื่อศึกษาแนวทางในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุจังหวัดลำปาง การวิจัยเป็นการวิจัยแบบผสมระหว่างการวิจัยเชิงปริมาณและการวิจัยเชิงคุณภาพรูปแบบการผสมเป็นตัวหลักและตัวรอง(Dominant- less Dominant Designs) แบบตามลำดับ คือ การวิจัยเชิงปริมาณนำการวิจัยเชิงคุณภาพ เพื่อยืนยันโครงสร้างปัจจัยด้วยข้อค้นพบเชิงคุณภาพ โดยการวิจัยเชิงปริมาณใช้แบบสอบถามจัดเก็บข้อมูลจากผู้สูงอายุในจังหวัดลำปาง จำนวน 400 คน ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ผู้สูงอายุ จำนวน 9 คน โดยใช้การสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง (Semi-Structure Interview) และประชุมกลุ่มย่อย (focus group discussion) หน่วยงานหรือองค์กรที่ปฏิบัติงานเกี่ยวข้องกับการให้บริการหรือการให้สวัสดิการผู้สูงอายุในหน่วยงานทั้งภาครัฐ และภาคประชาสังคม ในจังหวัดลำปางจำนวน 7 แห่ง การวิเคราะห์ข้อมูล เชิงปริมาณใช้สถิติพรรณนา ได้แก่ การแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าต่ำสุด ค่าสูงสุด ค่าเฉลี่ยและค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ประกอบด้วย 1) เทคนิคการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจ เพื่อค้นหาตัวแปรในแบบจำลองเชิงโครงสร้าง 2) การวิเคราะห์ค่าอิทธิพลเชิงสาเหตุของปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุจังหวัดลำปาง โดยใช้วิธีกำลังสองน้อยที่สุดบางส่วน และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้เทคนิคการวิเคราะห์เนื้อหา(Summative Content Analysis) โดยมีคำสำคัญถูกระบุก่อนจากการทบทวนวรรณกรรมและระหว่างการวิเคราะห์ปัจจัยขั้นตอนการตั้งชื่อตัวแปร

ผลการศึกษา พบว่า ปัจจัยหรือองค์ประกอบที่ควรให้ความสำคัญกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุจังหวัดลำปาง คือ 1) สภาพจิตใจ กล่าวคือ การเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุได้ทำในสิ่งที่ชอบ และการสร้างเงื่อนไขให้ผู้สูงอายุลดความกังวลกับการถูกลูกหลานทอดทิ้ง 2) การเอาใจใส่ของครอบครัวและชุมชน 3) ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ประกอบด้วย การมีรายได้ที่มั่นคงเพียงพอกับการดำรงชีวิต และการไม่มีภาระหนี้สิน สำหรับแนวทางในการพัฒนาศักยภาพและการจัดระบบสวัสดิการของผู้สูงอายุจังหวัดลำปางในภาพรวมเพื่อเตรียมความพร้อมเข้าสู่ “สังคมสูงวัย” คือ ควรมีการจัดตั้งคณะทำงานกลางระดับจังหวัดที่มาจากทุกภาคส่วน และบูรณาการทำงานร่วมกันเพื่อลดความซ้ำซ้อนในการทำงาน ในส่วนรูปแบบของการดำเนินงานด้านการจัดสวัสดิการสังคม ควรมีรูปแบบผสมผสานระหว่าง (1) รูปแบบการช่วยเหลือสาธารณะ (Public Assistance) และ (2) รูปแบบการบริการสังคม (Social Services) ในลักษณะการส่งเสริมและการเรียนรู้แบบ Participatory Learning (PL) โดยเน้นกระบวนการทำงานแบบมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนรวมถึงผู้สูงอายุในฐานะที่เป็นกลุ่มเป้าหมายของการดำเนินงาน