‘คนสองน้ำ’: พลวัต’คนสองสัญชาติ’ ในเมืองชายแดนจังหวัดระนอง

บทคัดย่อ

บทความนี้ทำความเข้าใจการเกิดขึ้นของคนสองสัญชาติในพื้นที่จังหวัดระนอง สถานะของกลุ่มคนเหล่านี้ท่ามกลางรัฐและสังคมท้องถิ่น ตลอดจนยุทธวิธีที่พวกเขาใช้ชีวิตในถิ่นที่สองฝั่งชายแดน การศึกษาพบว่า คนสองสัญชาติหรือที่นิยมเรียกกันในท้องถิ่นว่า ‘คนสองน้ำ’ เป็นประดิษฐกรรมที่เพิ่งจะเกิดขึ้นในช่วงทศวรรษ 2500 อันเนื่องจากการดำเนินนโยบายชาตินิยมและการควบคุมพลเมืองอย่างเข้มข้นของรัฐไทยที่ขัดแย้งสวนทางกับวิถีชีวิตของผู้คนในพื้นที่ชายแดนซึ่งมีลักษณะสัมพันธ์กับหลากหลายถิ่นที่ข้ามรัฐชาติ นำมาซึ่งการถือ 2 สัญชาติของคนท้องถิ่นบางส่วนเพื่อให้สามารถดำรงชีวิตได้อย่างยืดหยุ่นทั้งในฝั่งไทยและฝั่งพม่า ปรากฏการณ์การข้ามถิ่นที่ (translocal practice) ของผู้คนเหล่านี้ชี้ให้เห็นการผลิตซ้ำวิถีชีวิตในแบบสองถิ่นที่ (bi-local) การเชื่อมต่อความเป็นบ้านและความผูกพันต่อท้องถิ่นสองแห่ง ควบคู่ไปกับการถูกตั้งคำถามเรื่องสำนึกภักดี ในทางกลับกัน ปฏิบัติการของพวกเขายังก่อให้เกิดกิจกรรมทางเศรษฐกิจในลักษณะข้ามล้ำความแตกต่างระหว่างเมืองและรัฐชาติหรือที่เรียกว่า ‘สภาวะเหนือถิ่นที่’ (supralocal) ทว่าการที่รัฐไทยปฏิเสธสถานะของกลุ่มคนเหล่านี้กลับเป็นเงื่อนไขสำคัญที่นำไปสู่ความไม่มั่นคงของรัฐเอง เช่นเดียวกับการดำเนินนโยบายโดยละเลยความละเอียดอ่อนทางสังคมวัฒนธรรมอันส่งผลต่อการอยู่ร่วมอย่างสมานฉันท์ของผู้คนในพื้นที่