กับดักสัตว์และภววิทยาแห่งการอยู่ร่วมกัน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์–สัตว์–วัตถุ ผ่านกรณีกับดักสัตว์ของชาวโผล่วในพื้นที่ป่าตะวันตกของไทย โดยใช้กรอบมานุษยวิทยาภววิทยาหลังมนุษย์นิยม ไม่ได้มุ่งเสนอชาติพันธุ์นิพนธ์เชิงพรรณนาหากเป็นการเชื่อมโยงจากภาคสนามสู่ทฤษฎี กล่าวคือ ใช้ฉากภาคสนามและเรื่องเล่าการใช้กับดักเป็นจุดตั้งต้น แล้วนำมาวิเคราะห์ร่วมกับแนวคิดของ Descola, Viveiros de Castro, Bryant, Corsín Jiménez, Haraway และนักคิดร่วมสมัยที่เกี่ยวข้อง วิธีวิจัยอยู่ในลักษณะการเขียนเชิงวิเคราะห์ สะท้อนคิดบนฐานประสบการณ์ลงพื้นที่ระยะยาว นำเสนอภาพสั้น ๆ ของโพล่วดักปลา บ่วงแร้วรัดคอนก กรงดักลิง และกับดักไม้ไผ่กันเก้งในไร่ข้าว จากนั้นจึงตีความเชิงภววิทยาและจริยธรรมของการล่าในกรอบมานุษยวิทยาและปรัชญาร่วมสมัย
ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นประเด็นสำคัญสามประการ ได้แก่ (1) กับดักสัตว์มิใช่เพียงเครื่องมือเชิงเทคนิค แต่ทำงานในฐานะสิ่งพันธุ์ผสม ระหว่างมนุษย์–สัตว์–วัตถุ เป็นกลไกที่ซึมซับแรงโน้มถ่วง น้ำ พฤติกรรมสัตว์ และจินตนาการของผู้ล่าไว้ร่วมกัน (2) จักรวาลวิทยาของชาวโผล่วจัดวางมนุษย์ สัตว์ และสิ่งแวดล้อมในฐานะเครือญาติข้ามสายพันธุ์ อยู่ภายใต้สังคมตามหลักจักรวาลวิทยา ซึ่งสิ่งศักดิ์สิทธิ์และกฎแห่งความบังเอิญกำกับขอบเขตการล่า ทำให้การวางกับดักถูกกลั่นผ่านจริยธรรมการแบ่งปัน การจำกัดความเจ็บปวด และการไม่ล่าสัตว์ทั้งฝูงหรือสัตว์ที่เจ้าป่ารัก (3) ประสบการณ์ความรู้สึกผิดจากกับดักบางชนิด เช่น กรงดักลิงที่ทำให้ทั้งครอบครัวตาย ถูกแปรให้เป็น กฎศีลธรรม ภายในชุมชน และทำให้มองเห็นว่ากับดักเป็นพื้นที่ที่มนุษย์เองก็ถูกดักไว้ในกรอบความรับผิดชอบของตน
ข้อเสนอเชิงทฤษฎีของบทความ คือ การมองกับดักสัตว์ของชาวโผล่วในฐานะเทคโนโลยีที่มีภววิทยาของตนเอง และเป็นสื่อกลางเชิงจริยธรรมระหว่างมนุษย์กับสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ กรณีศึกษานี้ช่วยขยายการสนทนาเรื่องการออกแบบเทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ (AI) โดยชวนให้ตั้งคำถามต่อจริยธรรมของการบริโภค และความรับผิดชอบต่อการดำรงอยู่ของตัวตนอื่นในยุคมนุษย์สมัย ผ่านมุมมองของชุมชนที่ยังอยู่ร่วมกับป่า สัตว์ และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในชีวิตประจำวันอย่างจริงจัง
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Aftandilian, D., Ambros, B. R., & Gross, A. S. (2024). Introduction to animals and religion: What is animals and religion, and what do scholars of it study? In D. Aftandilian, B. R. Ambros, & A. S. Gross (Eds.), Animals and religion (pp. 8-22). London & New York: Routledge.
Bengis, R. G., Leighton, F. A., Fischer, J. R., Artois, M., Mörner, T., & Tate, C. M. (2004). The role of wildlife in emerging and re-emerging zoonoses. Revue Scientifique et technique (International Office of Epizootics), 23(2), 497–511.
Bird-David, N. (2017). Us, relatives: scaling and plural life in a forager world. California: University of California Press.
Bloch, M. (2008). Why religion is nothing special but is central. Philosophical transactions: Biological Sciences, 363(1499), 2055-2061.
Boas, F. (1911). The mind of primitive man. New York: Macmillan.
Bryant, L. R. (2011). The democracy of objects. Ann Arbor: Open Humanities Press.
Bryant, L. R. (2013). The gravity of things: An introduction to onto-cartography. Anarchist Developments in Cultural Studies, 2, 10-30.
Brynjolfsson, E. (2022). The Turing trap: The promise & peril of human-like artificial intelligence. Daedalus, 151(2), 272-287. https://doi.org/10.1162/daed_a_01915
Chuengsatiansup, K. (2016). Sat-a sat manutsayawitthaya na chut plian thang phawa witthaya (in Thai). [Science and non-science: Anthropology at the ontological turning point]. In C. Charernsri (Ed.), Science and non-science: Entering from the outside, exiting from the inside (pp. 118-140). Bangkok: Paragraph.
Chung, D. (2018). Evolutionary origin of religions and religious evolution: Religious neurosociology. Journal of Behavioral and Brain Science, 8, 485-511.
Descola, P. (1994). In the society of nature: A native ecology in Amazonia. Cambridge: Cambridge University Press.
Descola, P. (2005). Ecology as cosmological analysis. In A. Surrallés & P. G. Hierro (Eds.), The land within indigenous territory and the perception of environment. Copenhagen Denmark: International Work Group for Indigenous Affairs.
Descola, P. (2010). Cognition, perception and worlding. Interdisciplinary Science Reviews, 35(3-4), 334-340. https://doi.org/10.1179/030801810X12772143410287
Descola, P. (2013). The Ecology of Others. Chicago: Prickly Paradigm Press.
Descola, P. (2014). Beyond nature and culture. Chicago, Ill: London: The University of Chicago Press.
Diogo, R. (2022). Myths and reality about “savages” and “civilization”. In Meaning of life, human nature, and delusions: How tales about love, sex, races, gods and progress affect our lives and earth’s splendor (pp. 187-244). Cham: Springer International Publishing.
Duangwises, N. (2022). Sangkhomsat kap chut plian thang phawa witthaya (in Thai). [Social science and the ontological turn]. Journal of Social Sciences and Humanities Kasetsart University, 48(1), 1-16. Retrieved from https://so04.tci-thaijo.org/index.php/socku/article/view/257845/175544
Duangwises, N. (2024). Phawa witthaya thang phet: Patibatkan khong sapparoe kathoei Lae kham son nai phut therawat (in Thai). [Gender ontology: Social praxis of kathoey undertaker and Theravada buddhist doctrine]. Journal of Humanities and Social Sciences Prince of Songkla University, 48(1), 144-173. Retrieved from https://so03.tci-thaijo.org/index.php/eJHUSO/article/view/272589/183872
Durkheim, E. (1995[1921]). The Elementary forms of religious life (K.E. Fields, Trans.). New York: Free Press.
Gell, A. (1996). Vogel’s net: Traps as artworks and artworks as traps. Journal of Material Culture, 1(1), 15-38. https://doi.org/10.1177/135918359600100102
Grivijitr, B. (2559). Kan pha-choen kap phap thaen khong ka-riang phlo nai khet raksa phan sat pa thung yai na-resuan (in Thai). [Encountering with the pow karen ethnic group’s representation in Thungyai Naresuan wildlife sanctuary]. (Doctoral dissertation). Bangkok: Thammasat University. Retrieved from http://ethesisarchive.library.tu.ac.th/thesis/2016/TU_2016_5424300118_5310_5661.pdf
Feeley-Harnik, G. (2021). Lewis Henry Morgan: American beavers and their works. Ethnos, 86(1), 21-43. https://doi.org/10.1080/00141844.2019.1619605
Fish, J. S. (2016[2015]). Defending the Durkheimian: Tradition religion, emotion and morality. London & New York: Routledge.
Freeman, D. M. A. (2005). Cross-cultural perspectives on the bound between man and animals. In S. Akhtar & V. D. Volkan (Eds.), Cultural zoo: Animals in the human mind and its sublimations (pp. 3-44). London: Karnac Books.
Haraway, D. (2008). When species meet. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Harris, M. (1980). Cultural materialism: The Struggle for a science of culture. New York: Random House.
Harvey, G. (2006). Animism: Respecting the living world. New York: Columbia University Press.
Herbrechter, S. (2021). Before humanity: Posthumanism and ancestrality. Leiden: Brill.
Hogan, L. (2024). On Human-animal being an opening. In D. Aftandilian, B., R. Ambros, & A. S. Gross (Eds.), Animals and religion (pp. 1-7). London & New York: Routledge.
Howard, C. A., & Küpers, W. M. (2022). Posthumanism and anthropology. In S. Herbrechter, I. Callus, M. Rossini, M. Grech, M. d. Bruin-Molé, & C. J. Müller (Eds.), Palgrave handbook of critical posthumanism (pp. 725-749), Cham Switzerland: Palgrave.
Jiménez, A. C. (2021). Anthropological entrapments: Ethnographic analysis before and after relations and comparisons. Social Analysis, 65(3), 110-130. https://doi.org/10.3167/sa.2021.650306
Jiménez, A. C., & Nahum-Claudel, C. (2019). The anthropology of traps: Concrete technologies and theoretical interfaces. Journal of Material Culture, 24(4), 1-18. https://doi.org/10.1177/1359183518820368
Keck, F., Lainé, N., Morvan, A., & Ruhlmann, S. (2021). Social representations of animal Diseases: Anthropological approaches to pathogens crossing species barriers. Parasite, 28(35), 1-11. https://doi.org/10.1051/parasite/2021032
Kelly, R. L. (2013). The Lifeways of hunter-gatherers: The foraging spectrum (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
Laforet, A., Bain, A., Haugen, J., Moritz, S., & Palmer, A. D. (Eds.). (2020). The Franz Boas papers, vol. 2: Franz Boas, James Teit, and early anthropology. Lincoln: University of Nebraska Press.
Latour, B. (1986). We have never been modern (2nd ed.). Cambridge: Harvard University Press.
Latour, B., & Woolgar, S. (1986). Laboratory life: The construction of scientific facts (2nd ed.). Princeton: Princeton University Press.
Laungaramsri, P. (1996). Phumpanya niwetwitthaya chon phuenmueang: Sueksa korani chumchon kariang nai pa ThungYai Naresuan (in Thai). [Indigenous ecological wisdom: A case study of the Karen community in Thungyai Naresuan forest]. Nonthaburi: Lok Dunyaphap.
Lee, R. B., & DeVore, I. (Eds.). (1998). Kalahari hunter-gatherers: Studies of the !Kung San and their neighbors. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.
Lee, R. B., & DeVore, I. (Eds.). (2009). Man the hunter: The first intensive survey of a single, crucial stage of human development-man’s once universal hunting way of life. New Brunswick: Aldine Transaction.
Lesser, A. (2018, May 17). Boas, Franz: International encyclopedia of the social sciences. Retrieved November 13, 2025, from https://www.encyclopedia.com/people/social-sciences-and-law/anthropology-biographies/franz-boas
Lips, J. E. (1936). Trap systems among the Montagnais-Naskapi Indians of labrador peninsula. Stockholm: Statens Etnografiska Museum.
Mason, O. T. (1900). Traps of the amerinds a study in psychology and invention. American Anthropologist, New Series, 2(4), 657-683. https://doi.org/10.1525/aa.1900.2.4.02a00050
Morgan, L. H. (1868). The American beaver and his works. Philadelphia: J.B. Lippincott & Co.
Morgan, L. H. (1877). Ancient society: Or researches in the lines of human progress from savagery through barbarism to civilization. New York: Henry Holt and Company.
Pakdeetrakulwong, U., & Hengpraprohm, K. (2018). An ontology-based knowledge management for organic and good agricultural practice agriculture: A case study of Nakhon Pathom Province, Thailand. Journal of Thai Interdisciplinary Research, 13(4), 26-34.
Pedersen, M. A. (2001). Totemism, animism and North Asian indigenous ontologies. Journal of the Royal Anthropological Institute, 7(3), 411-427. https://doi.org/10.1111/1467-9655.00070
Pinthongvijayakul, V. (2024). Phawa witthaya lang manut: Saphawa mai nai sanam khong khwam samphan (in Thai). [Posthuman ontology: A new state in the field of relationality]. Social Sciences Academic Journal, Faculty of Social Sciences, Chiang Mai University, 36(1), 19-62. Retrieved from https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jss/article/view/265162/184786
Reyes-García, V., Fernández-Llamazares, Á., Aumeeruddy-Thomas, Y., Benyei, P., Bussmann, R. W., Diamond, S. K.,… Brondizio, E. S. (2022). Recognizing indigenous peoples’ and local communities’ rights and agency in the post-2020 biodiversity agenda. Ambio, 51(1), 84-92. https://doi.org/10.1007/s13280-021-01561-7
Robinson, M. (2024). L’nuwey views of animal personhood and their implications. In D. Aftandilian, B. R. Ambros, & A. S. Gross (Eds.), Animals and religion (pp. 25-36). London & New York: Routledge.
Roden, D. (2015). Posthuman life: Philosophy at the edge of the human. London & New York: Routledge.
Rugo, D. (2020, July 30). Posthuman. Retrieved November 13, 2025, from https://oxfordre.com/literature/display/10.1093/acrefore/9780190201098.001.0001/acrefore-9780190201098-e-1136
Sahlins, M. (2017[1972]). Stone age economics. London & New York: Routledge.
Salmón, E. (2000). Kincentric ecology: Indigenous perceptions of the human-nature relationship. Ecological Applications, 10(5), 1327–1332. https://doi.org/10.2307/2641288
Sismondo, S. (2015). Ontological turns, turnoffs and roundabouts. Social Studies of Science, 45(3), 441-448. https://doi.org/10.1177/0306312715574681
Smuts, B., Franks, B., Gagliano, M., & Webb, C. (2024). The connection we share: Animal spirituality and the science of sacred encounters. In D. Aftandilian, B. R. Ambros, & A. S. Gross (Eds.), Animals and religion (pp. 277-285). London & New York: Routledge.
Spencer, H. (2021[1970]). The Origin of animal worship. In H. Spencer (Ed.), The complete essays by Herbert Spencer (pp. 323-344). London: Taylor & Francis.
Stringer, M. D. (1999). Rethinking animism: Thoughts from the infancy of our discipline. Journal of the Royal Anthropological Institute, 5, 541-556. https://doi.org/10.2307/2661147
Summers, D. (2021). Collaging the posthuman into the postnatural. Journal of Posthumanism, 1(2), 167-172. https://doi.org/10.33182/jp.v1i2.1268
Tingyang, Z. (2010). The ontology of coexistence: From Cogito to Facio. Diogenes, 57(4), 27-36. https://doi.org/10.1177/0392192112438512
Tylor, E. B. (2016[1871]). Primitive culture volume I (Dover Thrift Editions). New York: Henry Holt and Company.
Tym, C. (2024). Indigenous knowledge and ontological difference? Ontological pluralism, secular public reason, and knowledge between Indigenous amazonia and the West. Comparative Studies in Society and History, 66(2), 267-293. https://doi.org/10.1017/S0010417523000440
Ugalde, P. C., & Kuhn, S. L. (2024). Making places in the world: An ethnographic review and archaeologic perspective on hunter-gatherer relationships with trees. Journal of Anthropological Archaeology, 73, 101572. https://doi.org/10.1016/j.jaa.2024.101572
Viveiros de Castro, E. (1998). Cosmological Deixis and Amerindian Perspectivism. The Journal of the Royal Anthropological Institute, 4(3), 469–488. https://doi.org/10.2307/3034157
Viveiros de Castro, E. (2012). Cosmological perspectivism in Amazonia and elsewhere: Four lectures given in the Department of Social Anthropology, University of Cambridge. Manchester: Hau.
Viveiros de Castro, E. (2014). Canibal metaphysics. Minneapolis: Univocal.
Viveiros de Castro, E., & Howard, C. V. (1992). From the enemy’s point of view: humanity and divinity in an amazonian society. Chicago & London: University of Chicago Press.
White, T., & Candea, M. (2018). Animals. The open encyclopedia of anthropology. Retrieved November 13, 2025, from https://www.anthroencyclopedia.com/printpdf/662
Wolfe, C. (1995). In search of post-humanist theory: The Second-order cybernetics of Maturana and Varela. Cultural Critique, 30, 33-70. https://doi.org/10.2307/1354432
Woolgar, S., & Lezaun, J. (2015). Missing the (question) mark? What is a turn to ontology? Social studies of science, 43(3), 462-467. https://doi.org/10.1177/030631271558
Zapf, H. (2016). Lewis Henry Morgan: Ancient society, or researches in the lines of human progress from savagery through barbarism to civilization. In S. Salzborn (Ed.), Klassiker der Sozialwissenschaften: 100 Schlüsselwerke im Portrait (pp. 54-57). Wiesbaden: Springer Fachmedien Wiesbaden.
Zumwalt, R. L. (2019). Franz boas: The emergence of the anthropologist. Lincoln: University of Nebraska Press.
