การสำรวจดอกไม้กินได้: มิติทางผัสสะ วัฒนธรรม และพหุสายพันธุ์ของความกินได้
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้วางตำแหน่งอยู่ที่ “การหันกลับมาศึกษาพืช” (plant turn) โดยเสนอการทำความเข้าใจ “ดอกไม้กินได้” ในฐานะตัวแสดงเชิงผัสสะและพหุสายพันธุ์ ซึ่งสะท้อนปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ สิ่งมีชีวิตอื่น และภูมิทัศน์เชิงนิเวศ บทความบูรณาการแนวคิดจากมานุษยวิทยาผัสสะ การศึกษาด้านอาหาร และชาติพันธุ์วรรณนาพหุสายพันธุ์ เพื่อวิเคราะห์ความกินได้ (edibility) ผ่านกรณีศึกษาที่หลากหลาย ทั้งในด้านกลิ่น รส รูปลักษณ์ ประวัติศาสตร์วัฒนธรรม และการผลิตในระบบเกษตรกรรม การศึกษาพบว่าความกินได้นั้นมิใช่คุณสมบัติทางชีวภาพที่เป็นกลาง แต่เป็นภววิทยาที่ถูกประกอบสร้างผ่านการรับรู้ของมนุษย์ ความสัมพันธ์กับสิ่งมีชีวิตอื่น เช่น แมลง จุลินทรีย์ หรือระบบเกษตรกรรม และบริบทวัฒนธรรมท้องถิ่น โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พิธีกรรม ประเพณีอาหาร และภูมิปัญญาท้องถิ่น ล้วนมีบทบาทในการจำแนกสิ่งที่ “กินได้” หรือ “ไม่ควรกิน” ในขณะเดียวกัน การแปรรูปดอกไม้กินได้ให้กลายเป็นสินค้าในตลาดโลกได้ท้าทายความหมายดั้งเดิมเหล่านี้ บทความนี้เสนอว่า การเข้าใจดอกไม้กินได้จำเป็นต้องก้าวข้ามกรอบคิดที่มนุษย์เป็นศูนย์กลาง และหันมาพิจารณาระบบอาหารในฐานะเครือข่ายพหุสายพันธุ์ที่ซ้อนทับกันทางนิเวศ วัฒนธรรม และผัสสะ เพื่อขยายพรมแดนของการศึกษาด้านอาหารร่วมสมัย
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Belova, A. (2024). Multisensory perception of exotic fruits and flavour conveyability in English. Cognition, Communication, Discourse(28), 7-23. https://doi.org/10.26565/2218-2926-2024-28-01
Braidotti, R. (2013). The posthuman. Malden, MA: Polity Press.
Ceccarelli, N., Curadi, M., Martelloni, L., Sbrana, C., Picciarelli, P., & Giovannetti, M. (2010). Mycorrhizal colonization impacts on phenolic content and antioxidant properties of artichoke leaves and flower heads two years after field transplant. Plant and Soil, 335(1), 311-323. https://doi.org/10.1007/s11104-010-0417-z
Data Library Research. (2025). Global edible flowers market size, segmentation, trends and growth analysis forecast by 2031. Retrieved November 2, 2024, from https://www.datalibraryresearch.com/market-analysis/edible-flowers-market-5501
Davidson, A., & Jaine, T. (2006). The Oxford companion to food (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
Douglas, M. (1966). Purity and danger: An analysis of concepts of pollution and taboo. London: Routledge & Kegan Paul.
Elton, S. (2021). Growing methods: Developing a methodology for identifying plant agency and vegetal politics in the city. Environmental Humanities, 13(1), 93-112. https://doi.org/10.1215/22011919-8867219
Fenster, C. B., Armbruster, W. S., Wilson, P., Dudash, M. R., & Thomson, J. D. (2004). Pollination syndromes and floral specialization. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics, 35, 375-404. https://doi.org/10.1146/annurev.ecolsys.34.011802.132347
Figueredo-Urbina, C. J., Álvarez-Ríos, G. D., & Cortés Zárraga, L. (2021). Edible flowers commercialized in local markets of Pachuca de Soto, Hidalgo, Mexico. Botanical Sciences, 100(1), 120-138. https://doi.org/10.17129/botsci.2831
Gagliano, M. (2018). Thus spoke the plant: A remarkable journey of groundbreaking scientific discoveries and personal encounters with plants. Berkeley, CA: North Altantic Books.
Goody, J. (1982). Cooking, cuisine and class: A study in comparative sociology. Cambridge: Cambridge University Press.
Goody, J. (1993). The culture of flowers. Cambridge: Cambridge University Press.
Goody, J. (2002). Food and love: A cultural history of East and West. London: Verso.
Hagen, L. (2021). Pretty healthy food: How and when aesthetics enhance perceived healthiness. Journal of Marketing, 85(2), 129-145. https://doi.org/10.1177/0022242920944384
Haraway, D. (2008). When species meet. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
Harder, L. D., & Barrett, S. C. (Eds.). (2006). Ecology and evolution of flowers. Oxford: Oxford University Press.
Herz, R. S., & Engen, T. (1996). Odor memory: Review and analysis. Psychonomic Bulletin & Review, 3(3), 300-313. https://doi.org/10.3758/BF03210754
Howes, D., & Classen, C. (2014). Ways of sensing: Understanding the senses in society. New York, NY: Routledge.
Hutchings, J. B. (1994). Food colour and appearance. New York, NY: Springer.
Kirker, C. L., & Newman, M. A. (2016). Edible flowers: A global history. London: Reaktion Books Ltd.
Kirksey, S. E., & Helmreich, S. (2010). The emergence of multispecies ethnography. Cultural Anthropology, 25(4), 545-576. https://doi.org/10.1111/j.1548-1360.2010.01069.x
Kohn, E. (2013). How forests think: Toward an anthropology beyond the human. Berkeley, CA: University of California Press.
Kremen, C., Williams, N. M., Aizen, M. A., Gemmill-Herren, B., LeBuhn, G., Minckley, R., Ricketts, T. H. (2007). Pollination and other ecosystem services produced by mobile organisms: A conceptual framework for the effects of land-use change. Ecology Letters, 10(4), 299-314. https://doi.org/10.1111/j.1461-0248.2007.01018.x
Kumar, S., Uttam, A., Sharma, S., & Kumar, V. (2025). Edible vegetable flowers: Next generation sustainable super foods, therapeutic role, processing and improvement approaches. International Journal of Gastronomy and Food Science, 39, https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2025.101116
Le Breton, D. (2017). Sensing the world: An anthropology of the senses (C. Ruschiensky, Trans.). London: Bloomsbury Publishing Plc.
Mennella, J. A., Jagnow, C. P., & Beauchamp, G. K. (2001). Prenatal and postnatal flavor learning by human infants. Padiatrics, 107(6), E88. https://doi.org/10.1542/peds.107.6.e88
Nature Education. (2014). Population bottleneck. Retrieved April 20, 2025, from https://www.nature.com/scitable/definition/population-bottleneck-300/
Ohnuki-Tierney, E. (2015). Flowers that kill: Communicative opacity in political spaces. Stanford, CA: Stanford University Press.
Ollerton, J., Winfree, R., & Tarrant, S. (2011). How many flowering plants are pollinated by animals? Oikos, 120(3), 321-326. https://doi.org/10.1111/j.1600-0706.2010.18644.x
Panlee, P. (2023). Watthanatham thi mi klin: Kan sa ruat klin hom kan prung na hom lae miti thang sangkhom khong klin (in Thai). [Smelling culture: Exploring fragrance, perfumery, and the social dimensions of scent]. Chulalongkorn University Journal of Social Sciences, 53(2), 418-437. https://doi.org/10.61462/cujss.v53i2.2451
Panlee, P. (2024a). Chak chop su chan: Chep theboen kan kin yang mi lakkan lae phum that ahan Thai (in Thai). [From farm to fork: Chef’s table, ethical eating, and Thai foodscape]. Chulalongkorn University Journal of Social Sciences, 54(1), 168-191. https://doi.org/10.61462/cujss.v54i1.3139
Panlee, P. (2024b). kan bri phok yang mi chariyatham [Ethical consumption]. In N. Duangwises & W. Vejvarabhorn (Eds.), 100 naeokhit manutsayawitthaya ruam samai (in Thai). [100 contemporary anthropological concepts] (pp. 245-247). Bangkok: Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre.
Pieroni, A., & Vandebroek, I. (Eds.). (2007). Traveling cultures and plants: The ethnobiology and ethnopharmacy of migrations (Vol.7). New York, NY: Berghahn Books.
Pink, S. (2015). Doing sensory ethnography (2nd ed.). London: Sage.
Potts, S. G., Biesmeijer, J. C., Kremen, C., Neumann, P., Schweiger, O., & Kunin, W. E. (2010). Global pollinator declines: Trends, impacts and drivers. Trends in Ecology & Evolution, 25(6), 345-353. https://doi.org/10.1016/j.tree.2010.01.007
Ray, A., Ray, R., & Sreevidya, E. A. (2021). Corrigendum: How many wild edible plants do we eat—Their diversity, use, and implications for sustainable food system: An Exploratory analysis in India. Frontiers in Sustainable Food Systems, 5, 1-2. https://doi.org/10.3389/fsufs.2021.667541
Rillig, M. C., & Mummey, D. L. (2006). Mycorrhizas and soil structure. New Phytologist, 171(1), 41-53. https://doi.org/10.1111/j.14698137.2006.01750.x
Rozin, P. (1976). The Selection of foods by rats, humans, and other animals. In J. S. Rosenblatt, R. A. Hinde, E. Shaw & C. Beer (Eds.), Advances in the study of behavior volume 6 (pp. 21-76) Oxford, UK: Academic Press.
Rozin, P. (2007). Food and eating. In S. Kitayama & D. Cohen (Eds.), Handbook of cultural psychology (pp. 391-416). New York, NY: The Guilford Press.
Smith, S. E., & Read, D. J. (2008). Mycorrhizal symbiosis (3rd ed.). Amsterdam: Academic Press.
Smith, S. E., & Smith, F. A. (2011). Roles of arbuscular mycorrhizas in plant nutrition and growth: new paradigms from cellular to ecosystem scales. Annual Review of Plant Biology, 62, 227-250. https://doi.org/10.1146/annurev-arplant-042110-103846
Soi Biotechnology Division. (2022). Chulinsi thi pen pra yot thangkan kaset (in Thai). [The role of beneficial microorganisms in agriculture]. Retrieved April 20, 2025, from https://worldsoilday.ldd.go.th/06-document.php
Spence, C. (2011). Crossmodal correspondences: A tutorial review. Attention, Perception, & Psychophysics, 73(4), 971-995. https://doi.org/10.3758/s13414-010-0073-7
Spence, C., Okajima, K., Cheok, A. D., Petit, O., & Michel, C. (2016). Eating with our eyes: From visual hunger to digital satiation. Brain and Cognition, 110, 53-63. https://doi.org/10.1016/j.bandc.2015.08.006
Stevenson, R. (2009). The Psychology of Flavour. Oxford: Oxford University Press.
Sutton, D. E. (2010). Food and the senses. Annual Review of Anthropology, 39, 209-223. https://doi.org/10.1146/annurev.anthro.012809.104957
Taussig, M. (2003). The language of flowers. Critical Inquiry, 30(1), 98-131. https://doi.org/10.1086/380804
Thurlkill, M. F. (2016). Sacred scents in early Christianity and Islam. Lanham, MD: Lexington Books.
Tsing, A. L. (2015). The mushroom at the end of the world: On the possibility of life in capitalist ruins. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Van der Heijden, M. G. A., Martin, F. M., Selosse, M.-A., & Sanders, I. R. (2015). Mycorrhizal ecology and evolution: The past, the present, and the future. New Phytologist, 205(4), 1406-1423. https://doi.org/10.1111/nph.13288
Vázquez, D. P., & Simberloff, D. (2004). Indirect effects of an introduced ungulate on pollination and plant reproduction. Ecological Monographs, 74(2), 281-308. https://doi.org/10.1890/02-4055
Wels, H. (2020). Multi-species ethnography: Methodological training in the field in South Africa. Journal of Organizational Ethnography, 9(3), 343-363. https://doi.org/10.1108/JOE-05-2020-0020
Wilson, D. A., & Stevenson, R. J. (2006). Learning to smell: Olfactory perception from neurobiology to behavior. Baltimore, MD: John Hopkins University Press.
Wolfe, C. (2010). What is posthumanism? Minnesota, MN: University of Minnesota Press.
Yan, J., & Corino, G. (2021). Visual taste: The impact of plate-setting on food perception. Food Studies: An Interdisciplinary Journal, 12(1), 1-17. https://doi.org/10.18848/2160-1933/cgp/v12i01/1-17
Zellner, D. A., Lankford, M., Ambrose, L., & Locher, P. (2010). Art on the plate: Effect of balance and color on attractiveness of, willingness to try and liking for food. Food Quality and Preference, 21(5), 575-578. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2010.02.007
