นวัตกรรมทางการคลังเพื่อการพัฒนารายได้ท้องถิ่น: บทเรียนจากการวิจัยเชิงพื้นที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
แม้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ของไทยจะได้รับการถ่ายโอนภารกิจด้านบริการสาธารณะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องภายใต้กระบวนการกระจายอำนาจ แต่ความสามารถในการจัดหารายได้ของท้องถิ่นยังคงถูกจำกัดด้วยกรอบกฎหมาย อำนาจการคลัง และการกำกับจากส่วนกลาง ส่งผลให้เกิดข้อถกเถียงสำคัญเกี่ยวกับศักยภาพของท้องถิ่นในการสร้างความยั่งยืนทางการคลังด้วยตนเอง งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและสังเคราะห์กลไกเชิงพื้นที่ของนวัตกรรมทางการคลังที่เอื้อต่อการพัฒนารายได้ท้องถิ่นภายใต้ข้อจำกัดเชิงสถาบันของประเทศไทย โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษาเชิงลึกหลายกรณีร่วมกับการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) ในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 แห่ง ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลดอนแก้ว เทศบาลเมืองแพร่ องค์การบริหารส่วนจังหวัดกระบี่ และองค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลา เก็บรวบรวมข้อมูลจากการวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม เวทีออกแบบและทดลองนวัตกรรมร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ตลอดจนการวิเคราะห์ข้อมูลด้านบริการและการเงินก่อนและหลังการดำเนินงาน ผลการศึกษาพบว่า นวัตกรรมทางการคลังที่มีศักยภาพในการเพิ่มรายได้ท้องถิ่นมิได้จำกัดอยู่เพียงการจัดเก็บภาษีหรือค่าธรรมเนียมรูปแบบใหม่ หากแต่เป็น “นวัตกรรมทางการคลังแบบผสมผสาน” (hybrid fiscal innovation) ที่บูรณาการนวัตกรรมเชิงรายได้ นวัตกรรมเชิงกระบวนการและดิจิทัล และนวัตกรรมเชิงพฤติกรรมและการมีส่วนร่วมเข้าด้วยกัน ภายใต้เงื่อนไขเฉพาะของแต่ละพื้นที่ อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ด้านรายได้มิได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ หากขึ้นอยู่กับความพร้อมเชิงกฎหมาย ความสามารถขององค์กร ภาวะผู้นำท้องถิ่น ความร่วมมือของภาคีเครือข่าย และการยอมรับของประชาชน นอกจากนี้ การพัฒนานวัตกรรมยังเผชิญข้อจำกัดจากโครงสร้างการคลังแบบรวมศูนย์ ความไม่แน่นอนของกฎระเบียบ และความท้าทายในการรักษาสมดุลระหว่างการสร้างรายได้กับพันธกิจการให้บริการสาธารณะ บทความนี้เสนอกรอบวิเคราะห์นวัตกรรมทางการคลังเชิงพื้นที่เพื่ออธิบายการปรับตัวขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นภายใต้ข้อจำกัดเชิงสถาบัน และเสนอว่าความสำเร็จของนวัตกรรมทางการคลังมิได้เกิดจากเครื่องมือทางการเงินเพียงลำพัง หากแต่เป็นผลของกระบวนการเรียนรู้ การสร้างความชอบธรรม และการจัดการความสัมพันธ์ระหว่างผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ ข้อค้นพบดังกล่าวนำไปสู่ข้อเสนอเชิงนโยบายในการพัฒนากลไกทดลองเชิงนโยบาย (policy sandbox) และการสร้างสภาพแวดล้อมเชิงสถาบันที่เอื้อต่อการพัฒนานวัตกรรมทางการคลังของท้องถิ่นอย่างยั่งยืน
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Alm, J. (2012). Measuring, explaining, and controlling tax evasion: Lessons from theory, experiments, and field studies. International Tax and Public Finance, 19(1), 54–77. https://doi.org/10.1007/s10797-011-9171-2
Ansell, C., & Gash, A. (2008). Collaborative governance in theory and practice. Journal of Public Administration Research and Theory, 18(4), 543–571. https://doi.org/10.1093/jopart/mum032
Bird, R. M., & Smart, M. (2002). Intergovernmental fiscal transfers: International lessons for developing countries. World Development, 30(6), 899–912. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(02)00016-5
Chaicharoen, S., Jaikampan, K. & Wattatham S. (2024). Kan phatthana nawattakam thang kan khlang khong ongkon pokkhrong suan thongthin (in Thai). [Enhancing Fiscal Innovations of Local Government in Thailand] (Research report). Bangkok: Program Management Unit for Area-Based Development (PMU-A).
DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160. https://doi.org/10.2307/2095101
Dunleavy, P., Margetts, H., Bastow, S., & Tinkler, J. (2006). New public management is dead—Long live digital-era governance. Journal of Public Administration Research and Theory, 16(3), 467–494. https://doi.org/10.1093/jopart/mui057
Faguet, J. P. (2014). Decentralization and governance. World Development, 53, 2–13. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2013.01.002
Hartley, J. (2005). Innovation in governance and public services: Past and present. Public Money & Management, 25(1), 27–34. https://doi.org/10.1111/j.1467-9302.2005.00447.x
Kirchler, E. (2007). The economic psychology of tax behaviour. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Krueathep, W., Chaicharoen, S., Jaikampan, K., Laovakul, D, Komut, W., Wattatham, S., ... Nutkong, C. (2020). Kan phatthana rabop borihan chat kep raidai khong ongkon pokkhrong suanthongthin (in Thai). [Enhancing capabilities of local revenue administration in Thailand] (Research report). Bangkok: Thailand Science, Research and Innovation.
Krueathep, W. (2022). Nawattakam kan phatthana raidai thongthin: Kan phatthana tua baep lae botrian samkhan chak kan wichai choeng thotlong (in Thai). [Local innovations on revenue enhancement: Concepts and experimental findings]. Parichart Journal, 35(1), 87–106. https://doi.org/10.55164/pactj.v35i1.248577
Moore, M. H. (1995). Creating public value: Strategic management in government. Cambridge, MA: Harvard University Press. Retrieved from https://www.hup.harvard.edu/books/9780674175587
Musgrave, R. A. (1959). The theory of public finance: A study in public economy. New York, NY: McGraw-Hill.
North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Oates, W. E. (1972). Fiscal federalism. New York, NY: Harcourt Brace Jovanovich.
Oates, W. E. (1999). An essay on fiscal federalism. Journal of Economic Literature, 37(3), 1120–1149. https://doi.org/10.1257/jel.37.3.1120
OECD. (2017, April 25). Fostering innovation in the public sector. Retrieved Febuary 15, 2026, from https://www.oecd.org/en/publications/fostering-innovation-in-the-public-sector_9789264270879-en.html
Osborne, S. P., & Brown, L. (2011). Innovation, public policy and public services delivery in the UK: The word that would be king? Public Administration, 89(4), 1335–1350. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.2011.01932.x
Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Reason, P., & Bradbury, H. (Eds.). (2008). The SAGE handbook of action research: Participative inquiry and practice (2nd ed.). London, UK: SAGE Publications.
Scott, W. R. (2014). Institutions and organizations: Ideas, interests, and identities (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
Smoke, P. (2015). Rethinking decentralization: Assessing challenges to a popular public sector reform. Public Administration and Development, 35(2), 97–112. http://dx.doi.org/10.1002/pad.1703
Suchman, M. C. (1995). Managing legitimacy: Strategic and institutional approaches. Academy of Management Review, 20(3), 571–610. http://dx.doi.org/10.2307/258788
Tanchai, W. (2015). Kho sanoe choeng nayobai nawattakam kan phatthana raidai khong ongkon pokkhrong suan thongthin (in Thai). [Policy Recommendations for Revenue Development Innovation in Local Administrative Organizations]. Bangkok: King Prajadhipok’s Institute.
Thaler, R. H., & Sunstein, C. R. (2008). Nudge: Improving decisions about health, wealth, and happiness. New Haven, CT: Yale University Press.
Tyler, T. R. (1990). Why people obey the law. New Haven, CT: Yale University Press.
Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
