แบบจำลองการส่งเสริมการจัดการแบบเน้นพื้นที่ของเกษตรกรผู้ผลิตข้าว ในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องแบบจำลองการส่งเสริมการจัดการแบบเน้นพื้นที่ในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการส่งเสริมการจัดการแบบเน้นพื้นที่ของเกษตรผู้ผลิตข้าว 2) วิเคราะห์และสังเคราะห์สภาพการส่งเสริมการจัดการแบบเน้นพื้นที่ของเกษตรผู้ผลิตข้าว 3) พัฒนาแบบจำลองการส่งเสริมการจัดการแบบเน้นพื้นที่ของเกษตรกรผู้ผลิตข้าวในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง โดยเป็นการวิจัยแบบผสม (Mix Method) ศึกษาจากประชากรที่เป็นเกษตรกรที่ได้รับการส่งเสริมการจัดการแบบเน้นพื้นที่ และเข้าร่วมโครงการปรับปรุงประสิทธิภาพการผลิตและคุณภาพผลผลิตประจำปี 2558/2559 ของกรมการข้าวในจังหวัดอุบลราชธานี สุรินทร์ และร้อยเอ็ด จำนวน 5,700 ราย และนักส่งเสริมการเกษตรที่ได้รับมอบหมายให้ส่งเสริมและพัฒนากลุ่มเกษตรกร ทำการสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน (Multistage Sampling) โดยทำการสุ่มเลือกจำนวนร้อยละ 50 จากจำนวนกลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ เป็นจำนวน 17 กลุ่มเกษตรกร เลือกเกษตรกรที่เป็นประธานและคณะกรรมาการศูนย์ข้าวชุมชน จำนวน 85 รายและเกษตรกรที่เป็นสมาชิกจำนวน 170 ราย เก็บรวบรวมข้อมูล โดยการใช้แบบสอบถาม และการสนทนากลุ่ม กลุ่มเกษตรกรที่ประสบผลสำเร็จจำนวน 15 รายและนักส่งเสริมการเกษตรของกลุ่มที่ประสบผลสำเร็จ จำนวน 9 ราย วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ (Quantitative) โดยใช้สถิติพรรณนาและสถิติเปรียบเทียบ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ (Qualitative) ใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และการวิเคระห์ (SWOT Analysis)

ผลการศึกษาพบว่า การปฏิบัติของเกษตรกรผู้ผลิตข้าวที่ได้รับการส่งเสริมการจัดการแบบเน้นพื้นที่ในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง เกษตรกรมีการปฏิบัติและจัดการตลอดห่วงโซ่อุปทานการผลิตมากขึ้นขึ้นหลังการเข้าร่วมกลุ่มเมื่อเทียบกับก่อนเข้าร่วมกลุ่มเกษตรกรที่ได้รับการส่งเสริมการจัดการแบบเน้นพื้นที่ อย่างมีนัยสำคัญ (ค่า Sig = 0.00) ที่ระดับค่าความเชี่อมั่น 95% และได้รับการส่งเสริมด้วยวิธีการส่งเสริมด้วยวิธีต่างๆ เช่น วิธีการแบบฝึกอบรมและเยี่ยมเยียน การถ่ายทอดจากผู้นำเกษตรกรสู่เกษตรกร การจัดเวทีชุมชน การจัดฐานเรียนรู้ การจัดทำแปลงสาธิต เป็นต้น แบบจำลองการส่งเสริมการจัดการแบบเน้นพื้นที่ของเกษตรกรผู้ผลิตข้าวในเขตภาคตะวันออกเฉียเหนือตอนล่างที่ได้มีการพัฒนาขึ้นมาประกอบด้วยแหล่งองค์ความรู้ ประเด็นที่ต้องส่งเสริม วิธีการส่งเสริม และเกษตรกรที่ได้รับการส่งเสริม