สถานภาพการนำเสนอข่าวในทีวีดิจิตอล หลังเปลี่ยนผ่านหนึ่งทศวรรษ

บทคัดย่อ

            การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานภาพการนำเสนอข่าว ประเด็นและรูปแบบเนื้อหา เทคโนโลยีการนำเสนอ ประเด็นทางจริยธรรม การกำกับดูแล และการตอบสนองของผู้รับสาร ต่อรายการข่าวทางทีวีดิจิตอลในประเทศไทยหลังการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบดิจิตอลครบหนึ่งทศวรรษ การวิจัยนี้ใช้วิธีการศึกษาแบบผสมผสาน (mixed methods) ประกอบด้วย การวิเคราะห์เนื้อหาเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพของรายการข่าวจากช่องทีวีดิจิตอลที่มีความนิยมสูง การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ประกอบวิชาชีพสื่อ ผู้เชี่ยวชาญและนักวิชาการ และการสนทนากลุ่มผู้รับสารใน 4 ภูมิภาค

ผลการศึกษาพบว่า เนื้อหาข่าวอาชญากรรมและข่าวชาวบ้านครองพื้นที่นำเสนอสูงสุด โดยเฉพาะในรายการรูปแบบเล่าข่าวและสนทนาปัญหา ซึ่งนิยมใช้กลยุทธ์การนำเสนอที่เร้าอารมณ์ (sensationalism) ผ่านการเลือกประเด็น การสัมภาษณ์บุคคลที่เกี่ยวข้อง การใช้ภาษาและเทคนิคการผลิตสื่อ เช่น การแบ่งจอภาพ เพื่อสร้างอารมณ์ร่วม แม้ผู้รับสารบางส่วนมองว่าการนำเสนอรูปแบบนี้เข้าใจง่ายและน่าติดตาม แต่ก็ตระหนักถึงประเด็นปัญหาทางจริยธรรมที่สำคัญหลายประการ อาทิ การละเมิดสิทธิส่วนบุคคล การนำเสนอภาพความรุนแรง การขาดความเที่ยงตรง การสร้างความเกลียดชัง และการตอกย้ำความเหลื่อมล้ำทางสังคม โดยเฉพาะเมื่อนำเสนอเรื่องราวของกลุ่มเปราะบาง ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญและนักวิชาการชี้ว่าคุณภาพข่าวเชิงลึกลดลง เส้นแบ่งระหว่างข้อเท็จจริงและความคิดเห็นมีความไม่ชัดเจน และกลไกการกำกับดูแลตนเองยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ ผลการวิจัยนำไปสู่ข้อเสนอแนะต่อภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ หน่วยงานกำกับดูแล กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ องค์กรวิชาชีพสื่อและผู้ผลิตรายการข่าว และผู้รับสาร