นโยบายและกฎหมายในการกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์: ศึกษาเปรียบเทียบสหภาพยุโรป สิงคโปร์ และไทย

บทคัดย่อ

        ปัญญาประดิษฐ์ ได้กลายเป็นพลังขับเคลื่อนสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในระดับโลก บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากรอบนโยบายและกฎหมายในการกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงเปรียบเทียบระหว่างสหภาพยุโรป ประเทศสิงคโปร์ และประเทศไทย โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์ในสี่มิติสำคัญ ได้แก่ (1) การกำกับดูแลด้านจริยธรรมและความรับผิดชอบของปัญญาประดิษฐ์ (2) การประเมินผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ (3) การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล และ (4) ความร่วมมือระหว่างประเทศ จากการศึกษาพบว่า สหภาพยุโรปได้ตรากฎหมายว่าด้วยปัญญาประดิษฐ์ของสหภาพยุโรป (กฎหมาย EU AI Act) และกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลแห่งสหภาพยุโรป ซึ่งเป็นกรอบกฎหมายที่มีผลบังคับใช้โดยตรง ครอบคลุมการจัดการความเสี่ยง การคุ้มครองสิทธิ และการกำกับดูแลระบบปัญญาประดิษฐ์อย่างรอบด้าน ขณะที่สิงคโปร์แม้ยังไม่มีกฎหมายเฉพาะด้าน AI แต่ได้พัฒนาแนวทางการกำกับดูแลเชิงนโยบายที่มีประสิทธิภาพ เช่น Model AI Governance Framework และเครื่องมือ AI Verify ควบคู่กับการบังคับใช้กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของสิงคโปร์อย่างยืดหยุ่น สำหรับประเทศไทย แม้อยู่ระหว่างการจัดทำร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยการส่งเสริมและสนับสนุนนวัตกรรมปัญญาประดิษฐ์ และมีแผนปฏิบัติการด้านปัญญาประดิษฐ์แห่งชาติ แต่ยังขาดกลไกที่ชัดเจนในการรองรับประเด็นทางจริยธรรม การประเมินความเสี่ยง และการเชื่อมโยงกับกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล บทความนี้เสนอให้ประเทศไทยปรับปรุงกฎหมายและนโยบายให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล เพื่อให้เกิดการพัฒนาและการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีความรับผิดชอบ โปร่งใส และยั่งยืน