รัฐ ประชาชน โครงสร้างและรูปแบบเกษตรกรรมในประเทศไทย ช่วงทศวรรษ 2500 - 2530: บทวิเคราะห์ทางประวัติศาสตร์ภายใต้กรอบเศรษฐศาสตร์การเมืองเชิงสถาบัน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) สำรวจความเปลี่ยนแปลงโครงสร้างและรูปแบบเกษตรกรรมไทยก่อนและหลังการประกาศใช้พระราชบัญญัติธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร พ.ศ. 2509 2) ศึกษาวิธีคิดและกลยุทธ์การปรับตัวของเกษตรกรไทยในช่วงทศวรรษ 2510 - 2530 และ 3) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ประชาชน โครงสร้างและรูปแบบเกษตรกรรมในประเทศไทย บทความใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ตรวจสอบหลักฐานชั้นต้นและชั้นรอง และตีความผ่านกรอบเศรษฐศาสตร์การเมืองเชิงสถาบันของ Thorstein Veblen ซึ่งมองว่าสถาบันคือ นิสัยทางความคิดที่หล่อหลอมพฤติกรรมทางเศรษฐกิจ ผลการศึกษา พบว่า ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ทำหน้าที่เป็นสถาบันระดับชาติที่ใช้สินเชื่อแบบแนะนำกำกับเป็นเครื่องมือผลักดันเกษตรกรรมสมัยใหม่ โครงสร้างการผลิตจึงเคลื่อนจากเกษตรครัวเรือนไปสู่เกษตรขนาดใหญ่และพืชเชิงเดี่ยวเพื่อตลาด พร้อมกับเกิดนิสัยการผลิตที่พึ่งพาเงินกู้ ปัจจัยการผลิตภายนอก และกลไกตลาด ในระยะยาว ภาวะหนี้สินและราคาผลผลิตที่ผันผวนได้บ่มเพาะวิธีคิดใหม่ในระดับปัจเจก เกษตรกรต้นแบบจำนวนหนึ่งหันกลับสู่การผลิตแบบครัวเรือนบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น และองค์กรพัฒนาเอกชน นักวิชาการ และสื่อมวลชนได้ขยายแนวคิดดังกล่าวจนกลายเป็นเกษตรกรรมทางเลือกในระดับสาธารณะตั้งแต่ทศวรรษ 2530 เป็นต้นมา