โลกแห่งชีวิตและการต่อรองอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม: ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความ ว่าด้วยความเชื่อเรื่องพญานาคของผู้ที่มีพื้นฐานสายวิทยาศาสตร์ในจังหวัดนครพนม
คำสำคัญ:
โลกแห่งชีวิต, ความเชื่อเรื่องพญานาค, การสื่อสารเชิงกลยุทธ์, การต่อรองอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม, ปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ1) ทำความเข้าใจประสบการณ์ในชีวิตจริงและการให้ความหมายต่อความเชื่อเรื่องพญานาค 2) ตีความประสบการณ์การสื่อสารเชิงกลยุทธ์และความเชื่อเกี่ยวกับพญานาคภายใต้บริบทความสัมพันธ์ทางสังคมและวิชาชีพ และ 3) อธิบายการดำรงอยู่ร่วมกันระหว่างเหตุผลทางวิทยาศาสตร์กับความเชื่อเรื่องพญานาค ผ่านการสื่อสารเชิงกลยุทธ์และการต่อรองอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมภายในโลกแห่งชีวิตของผู้ประกอบวิชาชีพหรือผู้ที่มีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ในจังหวัดนครพนม การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพตามแนวทางปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลหลักโดยคัดเลือกแบบเจาะจง จำนวน 7 คน ประกอบด้วย แพทย์ บุคลากรทางการแพทย์ สถาปนิก นักธุรกิจ ผู้ประกอบการด้านการท่องเที่ยว และนักการเมืองท้องถิ่น เครื่องมือวิจัยใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง และวิเคราะห์ข้อมูลตามแนวทางปรากฏการณ์วิทยาเชิงตีความ ผลการวิจัย พบว่า 1) การให้ความหมายผ่านประสบการณ์ชีวิตจริงในบริบทพื้นที่ ผู้ให้ข้อมูลก่อสร้างความหมายต่อพญานาคผ่านประสบการณ์ตรงและรากเหง้าวัฒนธรรมท้องถิ่นนครพนม มิใช่เพียงเรื่องเล่าหรือข้อเท็จจริงเชิงประจักษ์ 2) การสื่อสารเชิงกลยุทธ์และการต่อรองอัตลักษณ์ ผู้ให้ข้อมูลใช้ยุทธศาสตร์การสื่อสารแบ่งพื้นที่การเปิดเผยตามบริบทวิชาชีพและส่วนตัว พร้อมปรับเปลี่ยนภาษาเพื่อรักษาอัตลักษณ์ทางวิชาชีพและความเชื่อวัฒนธรรมไว้พร้อมกัน และ 3) การดำรงอยู่ร่วมกันของระบบความรู้และการยึดเหนี่ยวทางจิตใจ ผู้ให้ข้อมูลใช้กรอบอธิบายเชิงวิทยาศาสตร์สลับกับความเชื่อผ่านกลไก Cognitive Polyphasia พร้อมใช้ความเชื่อเป็นกลไกยึดเหนี่ยวทางจิตใจ เพื่อลดความตึงเครียดเชิงอัตถิภาวะจากความไม่แน่นอนในการประกอบวิชาชีพ งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่าการดำรงอยู่ร่วมกันของเหตุผลเชิงวิทยาศาสตร์กับความเชื่อทางวัฒนธรรม มิใช่ความขัดแย้งที่รอการแก้ไข หากแต่เป็นสภาวะปกติของโลกแห่งชีวิตในสังคมร่วมสมัย และการสื่อสารความเชื่อของผู้มีพื้นฐานวิทยาศาสตร์สะท้อนปัญญาเชิงสังคมที่ควรได้รับการมองเป็นทักษะในการสร้างสมดุลชีวิต นอกจากนี้ ข้อค้นพบดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ความเชื่อมิได้ทำหน้าที่เพียงในฐานะศรัทธาส่วนบุคคล หากยังเป็นทรัพยากรทางจิตวิทยาที่ช่วยให้ผู้มีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์สามารถรับมือกับความไม่แน่นอน รักษาสมดุลระหว่างบทบาททางวิชาชีพกับอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม และดำรงอยู่ร่วมกับเหตุผลเชิงวิทยาศาสตร์ได้อย่างมีความหมาย
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2568). สถิติการท่องเที่ยวและกีฬา พ.ศ. 2567. https://www.mots.go.th
กฤษบดินทร์ วงค์คำ, และสุภาค์พรรณ ตั้งตรงไพโรจน์. (2569). จากความเชื่อสู่ทุนทางวัฒนธรรม: พลวัตของกระแสมูเตลูในสังคมไทย พ.ศ. 2558–2567. วารสารพุทธพัฒนศาสตร์ศึกษา (Online), 4(2),74–103. https://so12.tci-thaijo.org/index.php/djbid/article/view/5314
ปฐม หงษ์สุวรรณ. (2556). นานมาแล้ว: มีเรื่องเล่า นิทาน ตำนาน ชีวิต. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
พจมาน มูลทรัพย์. (2564). คติชนสร้างสรรค์จากความเชื่อเรื่องพญานาคในภาคอีสานตอนบนของประเทศไทย [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. Chulalongkorn University Intellectual Repository. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2021.786
ศิราพร ณ ถลาง. (2552). ทฤษฎีคติชนวิทยา: วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนาน-นิทานพื้นบ้าน (พิมพ์ครั้งที่ 2). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2568). สถิติรายปีประเทศไทย 2568 (Statistical Yearbook Thailand 2025). https://www.nso.go.th/public/e-book/Statistical-Yearbook/SYB-2025/
สุริยา สมุทคุปติ์ และพัฒนา กิติอาษา. (2542). มานุษยวิทยากับโลกาภิวัตน์: รวมบทความ [เอกสารทางวิชาการ]. ห้องไทยศึกษานิทัศน์ สำนักวิชาเทคโนโลยีสังคม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.
อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2555). ถกความคิดสังคมศาสตร์ในสังคมไทย. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
อภิญญา เฟื่องฟูสกุล. (2546). อัตลักษณ์: การทบทวนทฤษฎีและกรอบแนวคิด. คณะกรรมการสภาวิจัยแห่งชาติ สาขาสังคมวิทยา สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
อภิญญา เฟื่องฟูสกุล. (2551). มานุษยวิทยาศาสนา: แนวคิดพื้นฐานและข้อถกเถียงทางทฤษฎี. ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
Berger, P. L. (1999). The desecularization of the world: A global overview. In P. L. Berger (Ed.), The desecularization of the world: Resurgent religion and world politics (pp. 1–18). Ethics and Public Policy Center; William B. Eerdmans Publishing.
Berger, P. L., & Luckmann, T. (1966). The social construction of reality: A treatise in the sociology of knowledge. Penguin Books.
Falade, B. (2019). Religious and traditional belief systems coexist and compete with science for cultural authority in West Africa. Cultures of Science, 2(1), 9–22. https://doi.org/10.1177/209660831900200102
Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Doubleday.
Heidegger, M. (1962). Being and time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Blackwell. (Original work published 1927)
Husserl, E. (1970). The crisis of European sciences and transcendental phenomenology: An introduction to phenomenological philosophy (D. Carr, Trans.). Northwestern University Press. (Original work published 1954)
Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford University Press.
Legare, C. H., Evans, E. M., Rosengren, K. S., & Harris, P. L. (2012). The coexistence of natural and supernatural explanations across cultures and development. Child Development, 83(3), 779–793. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2012.01743.x
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Moscovici, S. (1976). La psychanalyse, son image et son public (2nd ed.). Presses Universitaires de France.
Pargament, K. I. (1997). The psychology of religion and coping: Theory, research, practice. Guilford Press.
Sharp, C., & Leicht, C. (2020). Beyond belief systems: Promoting a social identity approach to the study of science and religion. In F. Elsdon-Baker & B. Lightman (Eds.), Identity in a secular age: Science, religion and public perceptions (pp. 111–126). University of Pittsburgh Press.
Smith, J. A., Flowers, P., & Larkin, M. (2009). Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research. Sage.
Stark, R. (1999). Secularization, R.I.P. Sociology of Religion, 60(3), 249–273. https://doi.org/10.2307/3711936
Wagner, W., Duveen, G., Verma, J., & Themel, M. (2000). “I have some faith and at the same time I don't believe”: Cognitive polyphasia and cultural change in India. Journal of Community & Applied Social Psychology, 10(4), 301–314. https://doi.org/10.1002/1099-1298(200007/08)10:4%3C301::AID-CASP585%3E3.0.CO;2-V
Wallace, A. F. C. (1966). Religion: An anthropological view. Random House.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิชาการ วิจัย และนวัตกรรม มสธ. (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์)
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
