พุทธศิลป์สร้างสรรค์: การออกแบบงานพุทธศิลปกรรมด้วยวัสดุธรรมชาติและสิ่งเหลือใช้ของกลุ่มศิลปินรุ่นใหม่ในจังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาวัสดุธรรมชาติและสิ่งเหลือใช้ที่สามารถนำมาสร้างงานพุทธศิลปกรรม 2) ออกแบบและสร้างสรรค์ผลงานพุทธศิลป์จากวัสดุดังกล่าวโดยกลุ่มศิลปินรุ่นใหม่จังหวัดเชียงใหม่ และ 3) ถ่ายทอดและนำผลงานไปใช้ประโยชน์ร่วมกับเครือข่ายในพื้นที่ การวิจัยครั้งนี้ เป็นวิธีวิจัยแบบผสานวิธี ระกอบด้วยการวิจัยเชิงเอกสาร เชิงปริมาณ เชิงคุณภาพ และเชิงปฏิบัติการ โดยการวิจัยเชิงปริมาณเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 36 รูป/คน ซึ่งประกอบด้วยศิลปินรุ่นใหม่ ศิลปินรุ่นเก่า และชมรมศิลปิน ขณะที่การวิจัยเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) และการสนทนากลุ่ม (Focus Group) กับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ พระสงฆ์ ศิลปิน นักวิชาการ และผู้ทรงคุณวุฒิ รวมทั้งสิ้น 54 รูป/คน ผลการวิจัยนำไปขยายผลในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 5 ตำบล 10 วัด/ชุมชน มุ่งเสริมสร้างองค์ความรู้ การจัดการเชิงสร้างสรรค์ การสืบสานคุณค่าพุทธศิลป์ และการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

          ผลการวิจัยพบว่า

         1) วัสดุธรรมชาติและสิ่งเหลือใช้ที่สามารถนำมาสร้างสรรค์งานพุทธศิลปกรรม พบว่า วัสดุที่ใช้ได้แก่ ธูป เทียน ดอกไม้ ของหอม หรือ “คันธมาลา” และสวยดอกไม้ที่ผ่านพิธีกรรมทางศาสนา ซึ่งเป็นเอกลักษณ์สำคัญของท้องถิ่น  

          2) ออกแบบงานพุทธศิลปกรรมด้วยวัสดุธรรมชาติและสิ่งเหลือใช้ของกลุ่มศิลปินรุ่นใหม่ในจังหวัดเชียงใหม่ พบว่า การออกแบบงานพุทธศิลปกรรมด้วยวัสดุธรรมชาติและสิ่งเหลือใช้ของกลุ่มศิลปินรุ่นใหม่ในจังหวัดเชียงใหม่ มีขั้นตอนสำคัญ ได้แก่ 1) ปั้นต้นแบบประติมากรรมรูปเทวดาผนังพระเจดีย์วัดเจ็ดยอด โดยแบ่งเป็น 4 ขั้นตอน ได้แก่ ขึ้นโครงด้วยดินน้ำมัน ปั้นรายละเอียดแต่ละจุด ใส่ลวดลายประดับ จนได้แบบปั้นสมบูรณ์ 2) ทำแม่พิมพ์ยางซิลิโคน 3) วิธีทำพิมพ์ 4) กระบวนการหล่อ

         3) กลุ่มศิลปินรุ่นใหม่นำงานพุทธศิลปกรรมจากวัสดุธรรมชาติเหลือใช้ไปใช้ประโยชน์กับเครือข่ายในจังหวัดเชียงใหม่ พบว่า กลุ่มศิลปินรุ่นใหม่นำงานพุทธศิลปกรรมจากวัสดุธรรมชาติเหลือใช้ไปใช้ประโยชน์กับเครือข่ายในจังหวัดเชียงใหม่ โดยเผยแพร่ผลงานประติมากรรมเทวดาประนมหัตถ์จากวัสดุธรรมชาติจำนวน 9 องค์ในวัดพื้นที่วิจัยและกลุ่มเยาวชน เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้การจัดการขยะจากเครื่องสักการะบูชา พัฒนาจิตสำนึกและความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมในระดับวัดและชุมชน นำไปสู่การจัดการขยะอย่างมีประสิทธิภาพ ลดมลพิษ สร้างคุณภาพชีวิตและชุมชนที่น่าอยู่ในเชียงใหม่ พร้อมขยายผลสู่พื้นที่อื่นในอนาคต