ความเป็นพลวัตของรูปแบบและการใช้ประโยชน์ที่ดินภายใต้การผลิตแบบเข้มข้น: กรณีศึกษาบ้านแม่บวนเหนือ อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษารูปแบบการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินเชิงประวัติศาสตร์ ระหว่างพ.ศ. 2552 – ปัจจุบัน และ 2) กำหนดรูปแบบการใช้ที่ดินของบ้านแม่บวนเหนือในด้านกายภาพ สิทธิการถือครองและการผลิตเชิงพาณิชย์ที่เข้มข้นขึ้น เป็นการวิจัยแบบผสมผสานวิธี มีการใช้แบบสอบถามกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 112 ครัวเรือน ร้อยละ 73 ของครัวเรือนทั้งหมด และใช้การสัมภาษณ์ระดับลึกจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 5 คน ผลการวิจัย พบว่า 1) รูปแบบการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินเชิงประวัติศาสตร์ในปี พ.ศ. 2552 – 2555 มีการใช้พื้นที่ในการปลูกพืช ได้แก่ ลำไย ข้าวโพด พริกชี้ฟ้า โดยไม่ได้มีการใช้สารเคมี ในปี พ.ศ. 2556 – 2558 มีการเปลี่ยนมาใช้สารเคมี ขุดอ่าง สร้างที่อยู่อาศัยเพิ่มขึ้น และในปี พ.ศ. 2559 – ปัจจุบัน การทำการเกษตรเข้าสู่ยุคเกษตรเชิงพาณิชย์อย่างเต็มรูปแบบ 2) รูปแบบการใช้ที่ดินส่วนใหญ่มีที่ดินทำกินเป็นของตนเอง การถือครองที่ดินส่วนใหญ่มีเอกสารสิทธิ์สิทธิทำกิน(สทก.) ร้อยละ 76 ของพื้นที่ทั้งหมด พื้นที่ทำสวนร้อยละ 74 จึงไม่มีผลกระทบต่อหมู่บ้านมากนัก เพราะพื้นที่มีจำกัด ทำให้ไม่มีกลุ่มนายทุนมาซื้อหรือใช้ประโยชน์ แต่มีภาครัฐและเอกชนมาให้ความรู้เกี่ยวกับการทำเกษตรแบบงดการใช้สารเคมี เพราะในพื้นที่มีการใช้สารเคมีและปุ๋ยเคมีเป็นจำนวนมาก ร้อยละ 74 ของพื้นที่ทั้งหมด ทำให้เกิดปัญหา คือ ดินเสื่อมโทรม คุณภาพของแหล่งน้ำเสื่อมลง วิธีการแก้ปัญหา คือ ลดการใช้สารเคมีและหันมาใช้อินทรียวัตถุ ภาครัฐควรกำหนดนโยบายส่งเสริมทางการเกษตร มีการให้ความรู้และแนะนำการใช้ทรัพยากรดินให้เหมาะสมและเกิดประโยชน์สูงสุด