ปลายเชือกเรือพระ: บูรณาการคุณค่าพุทธสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏในประเพณีชักพระเพื่อเสริมสร้างความสามัคคีของชุมชน จังหวัดสุราษฎร์ธานี

พระครูปลัดคำรณ แก้วเกลี้ยง; ภัชลดา สุวรรณนวล

ผู้แต่ง

พระครูปลัดคำรณ แก้วเกลี้ยง วิทยาลัยสงฆ์สุราษฎร์ธานี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย สุราษฎร์ธานี ประเทศไทย
ภัชลดา สุวรรณนวล วิทยาลัยสงฆ์สุราษฎร์ธานี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย สุราษฎร์ธานี ประเทศไทย

คำสำคัญ:

ปลายเชือกเรือพระ, ชักพระสุราษฎร์ธานี, บูรณาการคุณค่า, พุทธสุนทรียศาสตร์

บทคัดย่อ

ความเป็นมาและวัตถุประสงค์: สุนทรียศาสตร์เป็นศาสตร์แห่งความงาม ซึ่งในพระพุทธศาสนาได้อธิบายไว้ 2 มิติ คือ ความงามทางโลก (โลกียะ) ที่ปรากฏผ่านความสนุกสนานเพลิดเพลิน และความงามทางธรรม (โลกุตตระ)
ที่สะท้อนผ่านการสร้างบุญกุศลและความดีงามร่วมกัน เรือพระถือเป็นสัญลักษณ์ที่หลอมรวมความงามทั้ง 2 มิติ
ไว้ด้วยกันทั้งด้านศิลปะ ความเชื่อ กิจกรรมทางศาสนาที่ส่งเสริมความร่วมมือและความสามัคคีของชุมชน
เป็นกระบวนการสร้างคุณค่าทางพุทธสุนทรียศาสตร์ที่มีบทบาทสำคัญต่อสังคม โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดการเสริมสร้างความสามัคคีของชุมชน 2) วิเคราะห์และประเมินคุณค่าพุทธสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏ
ในประเพณีชักพระ และ 3) นำเสนอแนวทางการบูรณาการคุณค่าพุทธสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏในประเพณีชักพระเพื่อเสริมสร้างความสามัคคีของชุมชน จังหวัดสุราษฎร์ธานี

วิธีดำเนินการวิจัย: เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีขอบเขตเนื้อหา คุณค่าพุทธสุนทรียศาสตร์ ประเพณีชักพระ
และแนวคิดการเสริมสร้างความสามัคคีของชุมชน ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ พระภิกษุที่จัดทำเรือพนมพระ
ปราชญ์ชาวบ้านที่มีประสบการณ์เกี่ยวกับประเพณีชักพระ 10 ปีขึ้นไป วัฒนธรรมจังหวัด เจ้าหน้าที่การท่องเที่ยวจังหวัด เจ้าหน้าที่สำนักงานพระพุทธศาสนารวมทั้งสิ้น 30 รูป/คน เป็นวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูล
โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก การวิเคราะห์ข้อมูล คือ ใช้เทคนิคการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์แบบอุปนัย พรรณนาวิเคราะห์

ผลการวิจัย: พบว่า 1) แนวคิดการเสริมสร้างความสามัคคีของชุมชน เกิดจากคุณค่าและประเพณีที่เป็นรากฐานของสังคม คุณค่าที่มีประโยชน์และความหมายต่อชีวิต ทั้งด้านสังคม ศาสนา กายภาพ และจิตภาพ ซึ่งสะท้อนผ่านวิถีชีวิตร่วมกัน เช่น ภาษา การแต่งกาย ความเชื่อ และศาสนา ประเพณีทำหน้าที่เป็นทั้งเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจและกลไกสร้างความรู้สึกเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน ประเพณีชักพระเป็นเวทีให้ชุมชนร่วมแรงร่วมใจในการสร้างเรือพนมพระ ขบวนแห่ พิธีกรรมสะท้อนถึงความศรัทธาการมีส่วนร่วมของชุมชน 2) คุณค่าพุทธสุนทรียศาสตร์ในประเพณีชักพระ ปรากฏผ่านความงดงามทั้งเชิงศิลปะและสัญลักษณ์ทางธรรม เรือพนมพระได้รับการประดับตกแต่งด้วยลวดลายท้องถิ่นและสัญลักษณ์พุทธศาสนา เช่น พญานาค หรือเขาพระสุเมรุ เป็นการผสมผสานศรัทธากับภูมิปัญญาท้องถิ่น ขบวนแห่และพิธีกรรมสร้างบรรยากาศศักดิ์สิทธิ์ และสง่างาม เป็นการสืบทอดภูมิปัญญาที่หล่อหลอม
ความสามัคคีและตระหนักรู้ในคุณค่าทางสังคม และ 3) แนวทางการบูรณาการคุณค่าพุทธสุนทรียศาสตร์
เพื่อเสริมสร้างความสามัคคีของชุมชน ได้แก่ การประยุกต์ใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาอย่างเป็นระบบ
เพื่อสร้างเมตตา กรุณา เอื้อเฟื้อเกื้อกูล ส่งเสริมการช่วยเหลือ เสียสละ สร้างการอยู่ร่วมกันด้วยความเคารพ
ให้อภัย เสริมสร้างวินัยและความต่อเนื่องในการทำกิจกรรมชุมชน หลักธรรมเหล่านี้เมื่อผนวกเข้ากับความงดงามของศิลปะและสัญลักษณ์ในประเพณี จะนำไปสู่พลังแห่งความสามัคคีที่มั่นคงยั่งยืน

ความเกี่ยวข้องกับหลักธรรมคำสอนทางพระพุทธศาสนา: เช่น การน้อมนำหลักพรหมวิหาร 4 มาสร้างความเมตตา เอื้อเฟื้อเกื้อกูล หลักสังคหวัตถุ 4 ส่งเสริมการช่วยเหลือ การเสียสละ หลักสาราณียธรรม 6 ปลูกฝังการอยู่ร่วมกันด้วยความเคารพ การให้อภัย การประยุกต์หลักอปริหานิยธรรม 7 สร้างวินัยและความต่อเนื่องในการทำกิจกรรมชุมชน

สรุป: ประเพณีชักพระ พิธีกรรมทางศาสนาที่สะท้อนความงดงามเชิงสุนทรียะ เป็นกลไกสำคัญในการหล่อหลอมความสามัคคีและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมชุมชน เมื่อบูรณาการกับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา จะทำให้ประเพณีนี้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมและพลังทางสังคมที่เกื้อหนุนต่อความยั่งยืนของชุมชนได้อย่างแท้จริง

เอกสารอ้างอิง

Bunjit, Y. & Meesombat, S. (2011). Conservation and Preservation of the traditional parade and long-boat race climbing bows toward snatching a flag of Langsuan District Chumphon Province to promote sustainable tourism. [Unpublished research report]. Digital Research Information Center. Bangkok, Thailand

Bunkanphai, K. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Muhamad, C. & Khaenamkhaew, D. (2023). Lak Reua Phra Thang Nam (The Water Procession of Hauling the Buddha Image): Development, Rituals, Persistence, and Participation in Conservation. Mekong-Salween Civilization Studies Journal, 14(2), 140-179.

Pongpaiboon, S. (1986). Naga: In Southern Thai Culture. In Encyclopedia of Southern Thai Culture 1986. Volume 5 (pp.1733-2156). Institute of Taksin Studies, Srinakharinwirot University.

Phra Athikarn Chakraphan Thippapanyo. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Phrakhru Manuthamthada. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Phrakhru Phithak Chetiyanukul. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Phrakhru Sitthithammathorn. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Phrakhru Winaithorn. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Phrakhru Winaithorn Chawalit. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Phramaha Thongchai Wannawiro. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Phrakhru Wisan Thammachari. (2015). Buddhist ethics appearing in the fifth lunar month boat procession tradition in Muang Along, Nakhon Si Thammarat. Journal of Mahachulalong kornrajavidyalaya University, 2(1), 8-15.

Phuthararak, M. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Rattanakon, W. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)

Rattanakul, R. & Chairaksa Ngenthaworn, S. (2023). Investigating Identities of Surat Thani’s Chak Phra Chak Phum Tradition for Cultural Tourism Management. Journal of Liberal Arts and Service Industry, 6(2), 366-381.

Tangnamo, S. (1991). A Comparative Study of the Aesthetic Concepts in Buddhism and Plato's Philosophy. [Unpublished master's thesis]. Bangkok, Thailand: Mahidol University.

Thongchap R. & Kamhom, N. (2022). ChakPhra Tradition : Integration to Promote Learning Management in Social Studies Subjects religion and culture Ban Khlong Khut School Satun Primary Educational Service Area Office. Journal of Roi Kaensarn Academi, 7(1), 253-272.

Ulitphon, K. (2025). Plai Cheuk Reua Phra: Integrating Buddhist Aesthetic Values Appeared In Chak Phrk Tradition to Strenghten Community Unity, Surat Thani Province. (Phrakrupalad Kamron Katapoonyo Kaewkliang, Interviewer)